Trang 1 / 6
Các ngân hàng thương mại Việt Nam đang và sẽ phải đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng do chất lượng tài sản kém, khó khăn về thanh khoản, lợi nhuận thấp, yếu kém về quản trị doanh nghiệp và quản lý rủi ro. Do vậy, Chính phủ cần nhanh chóng đưa ra được chương trình tái cơ cấu giúp các ngân hàng không bị rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và khôi phục lại khả năng cho vay của hệ thống ngân hàng, giúp thúc đẩy nền kinh tế hồi phục.
Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI đã ra chỉ thị “cấu trúc lại hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính theo hướng sáp nhập, hợp nhất các ngân hàng thương mại, các tổ chức tài chính nhỏ...”. Trong bài viết này, tác giả sẽ phân tích các biện pháp mà các nước trên thế giới đã áp dụng thành công để tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước có thể cân nhắc áp dụng.
Vì sao phải tái cấu trúc hệ thống ngân hàng?
Trong 5 năm gần đây nhờ chính sách cởi mở, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã tăng trưởng mạnh cả về quy mô tài sản và số lượng ngân hàng. Tính đến ngày 30.12.2010, theo Ngân hàng Nhà nước, tổng tài sản trong hệ thống đã lên tới gần 3,5 triệu tỉ đồng (175 tỉ USD) và dư nợ cho vay ở mức 125 tỉ USD, tương đương với 120% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nền kinh tế (Thái Lan là 100%, Hàn Quốc 80%). Với tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh hơn rất nhiều so với tăng trưởng GDP (30% năm trong 3 năm từ 2008 đến 2010), các ngân hàng đã tạo ra một lượng cung tiền cực kỳ lớn và hậu quả là lạm phát cao. Các doanh nghiệp được tiếp cận nguồn vốn rẻ trước đó đã đầu tư tràn lan kém hiệu quả và nợ xấu đang là vấn đề thời sự nhất của ngành ngân hàng.
Nới lỏng chính sách đã làm gia tăng cạnh tranh trong ngành và tăng giá trị sản phẩm dịch vụ cho khách hàng, nhưng không khuyến khích được các ngân hàng phát triển một cách thận trọng. Các ngân hàng đã huy động một khối lượng vốn khổng lồ và tăng trưởng hoạt động tín dụng ồ ạt, trong khi nhiều ngân hàng mới thành lập chưa có đủ chuyên môn, công nghệ cũng như nhân sự tốt để quản lý hiệu quả nguồn vốn và quản lý tốt rủi ro. Đầu tư ngành ngân hàng được coi là hấp dẫn về mặt lợi nhuận, nhưng theo tính toán tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu trung bình năm 2010 của 43 ngân hàng chỉ có 13%.
Chúng tôi ghi nhận gần đây trên báo chí đã có nhiều vụ vỡ nợ của doanh nghiệp và cá nhân với tổng giá trị lên tới 13.500 tỉ đồng (650 triệu USD). Để xác định rõ ảnh hưởng của khủng hoảng lên hệ thống ngân hàng, cần phải có sự rà soát độc lập, kỹ lưỡng về tỉ lệ nợ xấu, các khoản cho vay không hiệu quả (Non-Performing Loan - NPL). Chỉ khi thực hiện công tác này mới xác định rõ được mức độ tổn thất vốn và Ngân hàng Nhà nước mới có thể đưa ra các biện pháp phù hợp giúp các ngân hàng thương mại tái cơ cấu lại vốn.
Bất kỳ cuộc khủng hoảng tài chính nào trong lịch sử cũng liên quan đến 4 vấn đề chính trong ngành ngân hàng: (1) chất lượng tài sản kém; (2) thiếu vốn tự có; (3) khó khăn về thanh khoản và (4) yếu kém về quản trị doanh nghiệp và quản lý rủi ro. Theo chúng tôi, Chính phủ đặt vấn đề tái cấu trúc hệ thống ngân hàng một cách mạnh mẽ và triệt để lúc này là kịp thời, với những lý do sau đây.