Wal-Mart ở Mỹ đã cử người sang điều tra và phát hiện một vụ hối lộ quy mô với những khoản chi khả nghi lên đến hơn 24 triệu USD. Lãnh đạo chi nhánh biết việc này nhưng đã cố tình giấu giếm. Còn lãnh đạo Wal-Mart đã không trình báo chính phủ Mỹ và Mexico.

Hiện nay, tập đoàn bán lẻ số 1 thế giới này chưa thừa nhận hay phủ nhận gì mà chỉ cho biết sẽ hợp tác với Bộ Tư pháp Mỹ trong quá trình điều tra để có kết luận cuối cùng. Nhưng cộng đồng và thị trường đã có câu trả lời khắc nghiệt cho Wal-Mart.

Thông tin New York Times đưa ra là vào ngày thứ Bảy, khi thị trường đã đóng cửa. Khi thị trường mở cửa trở lại vào ngày thứ Hai, 23.4, ngay lập tức tập đoàn này chịu sự trừng phạt mạnh mẽ. Cổ phiếu của Wal-Mart de Mexico, công ty Wal-Mart nắm giữ 69% vốn, đã giảm ngay 12%, mức giảm rất dữ dội đối với một cổ phiếu blue-chip có vốn hóa lớn thứ hai của sàn chứng khoán IPC ở Mexico. Cùng lúc đó, cổ phiếu của tập đoàn mẹ Wal-Mart tại Mỹ đã rớt tới 4,7% xuống còn 59,54 USD/cổ phiếu, mức giảm đáng kể đối với một blue-chip hàng đầu trong rổ Dow Jones của Mỹ. Mức giảm này đã xóa mất 10 tỉ USD giá trị vốn hóa của Wal-Mart và xóa sạch nỗ lực tăng điểm của cổ phiếu này từ đầu năm tới nay.

Nhưng đó chưa phải là mất mát duy nhất. Nếu bị xác minh là phạm tội hối lộ, Wal-Mart sẽ phải đối diện với án phạt của Ủy ban Chứng khoán Mỹ. Thông thường, Ủy ban sẽ phạt 1% doanh thu của công ty vi phạm. Đối với Wal-Mart, điều này tương đương với khoản tiền 4,5 tỉ USD sẽ phải nộp cho ngân khố Mỹ.

Một sự trừng phạt nữa, theo các chuyên gia của Ngân hàng Thụy Sĩ UBS, là Wal-Mart sẽ gặp vô số khó khăn, khi muốn mở rộng kinh doanh sang thị trường mới nổi hay các nước đang phát triển. Đó là nơi đang đóng góp 6% vào tổng doanh thu của Tập đoàn và đang có chiều hướng tăng do nhu cầu tại các nước này tăng. Điều này sẽ khiến tăng trưởng của Tập đoàn giảm khoảng 5%.

Ở Mỹ, việc một tập đoàn đưa hối lộ hay bất cứ hành vi vi phạm pháp luật là điều tối kỵ trong kinh doanh và thường tập đoàn đó sẽ gánh chịu những hậu quả tiêu cực, nhiều khi dẫn tới phá sản. Tờ Forbes gọi đây là một vụ tai tiếng ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài tới lợi ích của Wal-Mart.

Chẳng thế mà các doanh nghiệp Mỹ đều coi yếu tố quan trọng hàng đầu trong văn hóa doanh nghiệp của mình là hành vi, đặc biệt của hàng ngũ lãnh đạo công ty, phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật.

Tại Việt Nam vào ngày 4.4, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và Thanh tra Chính phủ đã công bố nghiên cứu “Thực trạng tham nhũng trong khu vực doanh nghiệp tại Việt Nam”. Nghiên cứu chỉ rõ 67% ý kiến doanh nghiệp cho rằng họ chi tiền lót tay để giải quyết êm việc. Việc hối lộ như vậy xảy ra ở nhiều ngành, lĩnh vực từ việc làm thủ tục đăng ký kinh doanh, xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao đất, thuế, hải quan, quản lý thị trường, xây dựng, ngân hàng.

Có 40% ý kiến cho biết khoản chi phí không chính thức chiếm khoảng 1% trong tổng số chi phí hằng năm của doanh nghiệp; 13% doanh nghiệp cho rằng khoản này chiếm tới hơn 5%.

Từ 1-5%. Và thiệt hại dừng lại ở đó! Cái mất của doanh nghiệp Việt Nam chỉ dừng lại ở cái mất duy nhất nằm trong phong bì đã đưa. Họ không mất tăng trưởng doanh thu, không mất danh tiếng và không mất đi nét văn hóa doanh nghiệp nào.

Việc đưa phong bì, trước hay sau, cho dù để cảm ơn hay ra giá để cán bộ giải quyết là khá phổ biến và xem như thông lệ được chấp nhận trong kinh doanh ở Việt Nam. Dư luận cũng thông cảm cho doanh nghiệp Việt Nam khi vi phạm luật như vậy. Thông thường, người ta gọi những hành động đó đơn giản chỉ là lại quả, là tỏ lòng cảm ơn và là thông lệ chung. Cả người trong cuộc lẫn người ngoài đều cho rằng hành động đó là thể hiện sinh động của phương châm “đồng tiền đi trước đồng tiền khôn”.

Vấn đề là ở đó. Sức ép từ đối tác, khách hàng - người quyết định thành bại cho công việc kinh doanh của doanh nghiệp - không quá lớn. Rõ ràng, hối lộ có cơ hội phát triển mạnh là do có sai lầm trong nhận thức và yếu kém trong văn hóa doanh nghiệp nhưng đó cũng còn do sự dễ dãi của dư luận. Dư luận im lặng hoặc không tẩy chay việc hối lộ đã vô tình đồng lõa, khiến sự trừng phạt của xã hội dành cho nó còn quá nhẹ nhàng.