Giữa năm 2011, 5 cổ đông của Công ty Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (DMC) gồm Quỹ Đầu tư Chứng khoán Y tế Bản Việt, KITMC Vietnam Growth Fund 2, KITMC Worldwide Vietnam Fund 2, Dragon Capital Vietnam Mother Fund và Amersham Industries Limited đã có ý định rút vốn. Các cổ đông này nắm hơn 38% cổ phần của DMC. Tuy nhiên, với số lượng lớn như vậy, nếu họ chào bán trên sàn, giá có thể sẽ không như kỳ vọng (do thị trường đang diễn biến ảm đạm), nên đã nhờ bên thứ ba tư vấn. Đến cuối năm 2011, họ đã bán được số cổ phần trên cho CFR, công ty dược lớn nhất Chilê, với giá ước tính gấp đôi thị giá ngày giao dịch, khoảng 40.000 đồng/cổ phiếu.
Thương vụ này đã mở ra một xu hướng đầu tư mới: các cổ đông hiện hữu nâng tỉ lệ sở hữu đủ lớn để bán lại cho cổ đông chiến lược. Đây được xem là một xu hướng tích cực trong bối cảnh thoái trào của hoạt động phát hành riêng lẻ, nhưng nhu cầu của các nhà đầu tư chiến lược cùng ngành lại gia tăng.
Nhiều giao dịch tương tự cũng đã manh nha xuất hiện. Trong đó, đáng chú ý là ý định tăng tỉ lệ sở hữu tại Công ty Hóa - Dược phẩm Mekophar (MKP) của Công ty Ngoại thương và Phát triển Đầu tư TP.HCM (FDC) hồi cuối năm ngoái. Từ ngày 11.11-6.12.2011, FDC đã đăng ký mua thêm hơn 15% cổ phần MKP để nâng tỉ lệ sở hữu lên hơn 24% nhưng không thành.
Nói động thái FDC muốn nâng tỉ lệ sở hữu nhằm bán lại cho cổ đông lớn MKP sau này không phải là không có cơ sở. Hoạt động của FDC là xây dựng, còn của MKP là dược phẩm, 2 lĩnh vực không liên quan nhau. Vì vậy, việc FDC muốn tăng sở hữu vì mục đích đầu tư tài chính có vẻ là lời giải thích hợp lý hơn cả.
Thể hiện rõ nhất trong hoạt động này có lẽ phải kể đến Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) và các công ty liên quan. Cuối năm 2011, SSI đã nâng tỉ lệ sở hữu lên hơn 20% tại 3 công ty là Thủy sản Hùng Vương (HVG), Thủy sản Bến Tre (ABT) và Công ty Xuyên Thái Bình (PAN) để biến các đơn vị này thành công ty liên kết. Đến quý I/2012, có thêm 3 công ty nữa là Công ty Sản xuất Kinh doanh Xuất nhập khẩu Bình Thạnh (GIL), Công ty Giống Cây trồng Trung ương (NSC) và Công ty Giống Cây trồng Miền Nam (SSC).
Hành động trên được lý giải trước tiên ở mục đích tránh trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán đầu tư. Trên thực tế, SSI đã hoàn nhập được hơn 163 tỉ đồng trong quý I/2012, giúp cải thiện đáng kể lợi nhuận.
Động thái này của SSI được Giám đốc Đầu tư của một quỹ đầu tư lớn tại TP.HCM đánh giá là giải pháp tình thế. Ông cho rằng, việc SSI đầu tư vào các công ty trên ban đầu có thể là vì mục tiêu riêng: đầu tư tài chính để bán lại cho nhà đầu tư chiến lược.
HVG đang có chiến lược tạo ra một tập đoàn thủy sản với quy trình khép kín thông qua thâu tóm các công ty tiềm năng trong ngành. HVG đã đạt được tỉ lệ chi phối tại Công ty Xuất nhập khẩu Thủy sản An Giang (AGF) vào tháng 7.2011. Hiện tại, HVG đang mở rộng hoạt động này sang các công ty khác, mới nhất là Công ty Thức ăn Chăn nuôi Việt Thắng (VTF) và Công ty Thực phẩm Sao Ta (FMC). Và sắp tới, không ai có thể chắc rằng đó không phải là ABT. Bởi lẽ, ABT là một trong số ít các doanh nghiệp đã chủ động được 70% nguyên liệu chế biến và có tỉ lệ lợi nhuận sau thuế/vốn chủ sở hữu (ROE) luôn nằm trên mức 20%.
Thông qua Công ty Nuôi trồng Thủy sản Miền Tây, HVG đang ảnh hưởng hơn 31% cổ phần VTF (HVG nắm 48% cổ phần tại Thủy sản Miền Tây, vốn đang sở hữu 31% tại VTF). Ông Dương Ngọc Minh, Chủ tịch Hội đồng Quản trị HVG, từng khẳng định sẽ nâng tỉ lệ này lên 51% và sáp nhập VTF vào HVG. Đây rõ ràng là một điều kiện thuận lợi để SSI bán cổ phần đang nắm giữ tại VTF, thông qua Công ty Quản lý Quỹ SSI - SSIAM với hơn 12%.
Bên cạnh đó, theo báo cáo vào đầu tháng 7 của ABT, Quỹ Tầm nhìn SSI đang giữ 17,57% cổ phần ABT. Cuối tháng 3.2012, SSI cũng nắm hơn 28% cổ phần công ty này. Với tỉ lệ ảnh hưởng lớn của SSI, đây sẽ là cơ hội cho cả SSI lẫn HVG một khi HVG muốn làm cổ đông chiến lược tại ABT.
Ý định mua cổ phần nhắm đến nhà đầu tư chiến lược của SSI còn thể hiện ở một số thương vụ khác. Gần nhất là vào tháng 4 vừa qua, SSIAM đã nâng tỉ lệ sở hữu ở Công ty Bánh kẹo Biên Hòa (BBC) lên 15%. Trong lúc mâu thuẫn quyền lực tại BBC còn diễn ra âm ỉ, ai gom được cổ phần chi phối trước sẽ nắm phần thắng. Bởi thế, 15% cổ phần kia đang là miếng mồi ngon cho các cổ đông lớn tại BBC mà SSI đã khéo tranh thủ nắm trước.
Nhận xét về các hoạt động đầu tư trong thời gian qua, vị Giám đốc Đầu tư nói trên cho rằng: “Xu hướng đầu tư tài chính nhắm đến cổ đông chiến lược đang tạo cơ hội sắp xếp lại bàn cờ về vị thế kinh doanh cho những tổ chức tài chính có vốn lớn và hiểu biết về lĩnh vực mà mình tham gia”. 