Hủy
Doanh nghiệp

Thuốc Việt lột xác!

Thứ Hai | 09/06/2014 06:20

Ngành dược Việt Nam hiện có khoảng 178 doanh nghiệp sản xuất thuốc, trong đó 100 công ty sản xuất tân dược và 78 doanh nghiệp sản xuất Đông dược.
Quy trình kiểm soát chất lượng tại nhà máy Traphaco
Quy trình kiểm soát chất lượng tại nhà máy Dược Hậu Giang

Việt Nam được thừa hưởng một nền đông dược có lịch sử hàng ngàn năm, nhưng mãi đến ngày hôm nay ngành dược trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu thị trường. Đâu là những trở ngại đang cản bước phát triển của các công ty dược Việt?

Ngành dược Việt Nam hiện có khoảng 178doanh nghiệp sản xuất thuốc, trong đó 100 công ty sản xuất tân dược và 78 doanhnghiệp sản xuất Đông dược. Ngoài ra còn có khoảng 300 cơ sở sản xuất Đông dượcvà thực phẩm chức năng nhỏ lẻ. Suốt hai thập kỷ phát triển, dấu ấn đậm nét nhấtmà các doanh nghiệp trong ngành để lại chính là sự lột xác mạnh mẽ từ nhữngcông ty nhà nước bó buộc trong cơ chế bao cấp trở thành công ty cổ phần năng độngtrong quản trị và điều hành kinh doanh.

Đi đầu phải kể đến 13 công ty dược phẩmđang niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đó là Dược Hậu Giang,Imexpharm, Domesco, Dược Cửu Long, Pharmedic, S.P.M (chuyên về tân dược),Traphaco, Dược OPC và Dược Phong Phú (Đông dược), cùng với 4 doanh nghiệpchuyên phân phối là Vimedimex, Ladopharm, Dược Hà Tây và Dược Bến Tre.

Bên cạnh khối nội, nhóm doanh nghiệp vốnnước ngoài cũng đã và đang mang lại làn gió mới cho ngành sản xuất dược trongnước. Tiêu biểu như Sanofi Aventis hay United Pharma, đều là những công ty đã đầutư nhà máy sản xuất thuốc hiện đại tại Việt Nam. Chính tiềm năng phát triểncùng với tốc độ tăng trưởng ấn tượng trong những năm gần đây của ngành dược đãbiến lĩnh vực kinh doanh này trở thành mảnh đất màu mỡ cho các nhà sản xuất cảtrong lẫn ngoài nước.

Mức chi tiêu cho dược phẩm bình quân. Đơn vị:  USD/người. (Nguồn: BMI, NCĐT tổng hợp)
Mức chi tiêu cho dược phẩm bình quân. Đơn vị: USD/người. (Nguồn: BMI, NCĐT tổng hợp)

Cụ thể, báo cáo mới nhất của BusinessMonitor Index cho thấy mức tiêu thụ dược phẩm tại Việt Nam tiếp tục duy trì tốcđộ tăng trưởng ấn tượng 16% vào năm ngoái. Với giá trị ước tính đạt khoảng 3,3tỉ USD, hiện tại chi tiêu cho dược phẩm của người Việt chiếm khoảng 2% GDP.

Xét về tiềm năng, tính đến cuối năm2013, mức tiêu thụ thuốc trên đầu người Việt mới chỉ khoảng 35 USD/năm. Con sốnày còn rất thấp nếu đem so với một số nước trong khu vực như Malaysia, TháiLan (khoảng 70 USD/năm) hay Singapore (khoảng 150 USD/năm). Có thể nói, đâychính là cơ hội cho ngành dược khi thu nhập và mức chi tiêu của người dân đượckỳ vọng sẽ tăng nhanh trong những năm tiếp theo.

Những ngày đầu tháng 6.2014,GlobalData, một công ty chuyên làm các nghiên cứu chuyên sâu về ngành dược phẩmvà năng lượng trên quy mô toàn cầu, cũng đưa ra một dự báo vô cùng ấn tượng vềthị trường dược phẩm Việt Nam. Theo đó, trong vòng 6 năm tới, giá trị của thịtrường dược phẩm Việt Nam sẽ đạt khoảng 8 tỉ USD, nghĩa là nhảy vọt gần 2,5 lầnso với hiện tại.

Nếu so sánh con số này với mục tiêuthuốc nội phải đáp ứng được 80% nhu cầu thị trường vào năm 2020 do Chính phủđưa ra, các doanh nghiệp dược Việt Nam sẽ có thể hưởng được tám trên mười phần,tương đương khoảng 6,4 tỉ USD. Những doanh nghiệp nào sẽ chiếm được phần lớntrong miếng bánh hấp dẫn đó?

Điểm mặt anh tài

Tháng 11 cuối năm ngoái, Dược HậuGiang, công ty dược lớn nhất Việt Nam, đã hoàn thành việc xây dựng nhà máy sảnxuất dược phẩm mới để tăng gấp đôi công suất thiết kế lên hơn 9 tỉ đơn vị sảnphẩm một năm. Cùng lúc đó, Imexpharm, một công ty dược có hệ thống nhà máy vàoloại hiện đại nhất nước, cũng đã xây xong nhà máy thuốc tiêm penicillin mới tạitỉnh Bình Dương. Những động thái tăng tốc mở rộng quy mô gần đây của các côngty dược Việt Nam đang cho thấy những bước khởi động kỹ càng trước cuộc đua sắptới.

Đầu tiên là Dược Hậu Giang. Thắng trêncả mặt trận sản xuất lẫn phân phối, Dược Hậu Giang đang là doanh nghiệp đầungành xét về cả quy mô vốn hóa lẫn khả năng sinh lời.

Tập trung vào nhóm nhữngsản phẩm thuốc bình dân, dễ sản xuất, kết hợp với hệ thống phân phối rộng khắpcả nước, các nhà máy của Dược Hậu Giang đang chạy hết công suất.

Đạt được lợithế về quy mô chính là chìa khóa để công ty này có mức biên lợi nhuận đáng mơ ước.Trong suốt 5 năm qua, bình quân Dược Hậu Giang thu được 1 đồng lợi nhuận trên mỗi2 đồng doanh thu kiếm được, nếu chưa trừ chi phí hoạt động.

Do chiến lược sản phẩm đánh chủ yếuvào kênh OTC (hiệu thuốc nhỏ bán dược phẩm không cần toa bác sĩ), Dược HậuGiang phải đầu tư nhiều chochi phí bán hàng và marketing. Bất chấp điều đó,biên lợi nhuận ròng Công ty vẫn nằm trong nhóm cao nhất ngành, từ 18-20%. Lợinhuận cao cho phép Công ty có dòng tiền ổn định và dồi dào để tái đầu tư. Sự rađời của nhà máy mới tăng gấp đôi công suất là minh chứng rõ nét cho chiến lượcduy trì vị thế của Dược Hậu Giang.

Hoạt động kinh doanh hiệu quả của DượcHậu Giang còn được phản ánh rõ nét qua tỉ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu vàtỉ lệ lợi nhuận thu được trên mỗi đồng tài sản. Không cần sử dụng nhiều đòn bẩy,tỉ suất ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) của công ty này liên tục trên 30%trong vòng 5 năm qua. Đó là kết quả của một biên lợi nhuận ấn tượng cùng một mứcthu nhập cao trên mỗi đồng tài sản bỏ ra. Dữ liệu lịch sử cho thấy, trung bìnhtrong 3 năm qua, trên mỗi 100 đồng tài sản, Dược Hậu Giang có thể tạo ra được tớihơn 20 đồng lợi nhuận cho cổ đông.

Cùng với một bộ máy quản trị được đánhgiá là minh bạch và hiệu quả, những con số tài chính đang củng cố niềm tin chonhà đầu tư về một công ty dẫn đầu ngành dược với hiệu quả kinh doanh ấn tượng.Nhiều năm liền, báo cáo thường niên của Dược Hậu Giang luôn được giải báo cáothường niên tốt nhất trên sàn chứng khoán. Cũng từ lâu lắm rồi, người ta khôngthấy cổ phiếu DHG hở “room”.

Nếu như ở phía Nam, Dược Hậu Giangđang là bá chủ thì Traphaco lại thống lĩnh thị trường miền Bắc. Cả hai đều lànhững doanh nghiệp chọn cách đánh bao phủ thị trường và thực sự chiếm lĩnh đượcnhững phân khúc chủ đạo. Trong khi Dược Hậu Giang chọn nhắm vào nhóm sản phẩmkháng sinh, giảm đau và hô hấp với chất lượng hợp lý và giá thành rẻ hơn rấtnhiều so với thuốc ngoại, thì Traphaco lại tập trung vào nhóm các sản phẩm thuốcmang dáng dấp của thực phẩm chức năng có nguồn gốc thiên nhiên.

“Nếu như cách đây chừng 5 năm,Traphaco vẫn là công ty dược phẩm quy mô thường thường bậc trung với doanh thuhằng năm xoay quanh mức 700 tỉ đồng, thì sự ra đời của Hoạt Huyết Dưỡng Não vàBoganic đã thực sự khai thông mạch máu lợi nhuận cho chúng tôi”, bà Vũ Thị Thuận,Chủ tịch Traphaco so sánh một cách thú vị.

Tận dụng nguồn nguyên liệu cây đinhlăng sẵn có, nhà máy dược phẩm công nghệ cao Traphaco CNC đã cho ra đời HoạtHuyết Dưỡng Não, mang dấu ấn của một bài thuốc cổ truyền trị các chứng đau đầu,giảm trí nhớ rất hay gặp ở người trung niên. Tương tự, Boganic, một sản phẩmgiúp giải độc gan cho người uống rượu bia nhiều đã trở nên rất thành công ở ViệtNam, một quốc gia có lượng tiêu thụ bia trên đầu người vào loại cao nhất châuÁ.

Nhờ chiến lược khôn ngoan khi biết chọnmột phân khúc Đông dược vốn vô cùng tiềm năng nhưng còn bỏ ngỏ, Traphaco đã thựcsự bứt phá để trở thành công ty dược phẩm lớn thứ hai trên thị trường hiện nayvới doanh thu năm ngoái đạt gần 1.700 tỉ đồng, gấp hơn 2 lần con số của 5 năm vềtrước. Đóng góp phần lớn trong số đó chính là những “sản phẩm xanh”.

Xét về mặt tăng trưởng và hiệu quả hoạtđộng, Traphaco cũng không thua kém gì người dẫn đầu Dược Hậu Giang. Thực tế, tốcđộ tăng trưởng bình quân lợi nhuận trong 5 năm qua của Traphaco là cao nhấtngành, đạt khoảng 35%. Chiến lược gia tăng tỉ trọng của hàng tự sản xuất vớibiên nhuận hấp dẫn đã thực sự hiệu quả khi biên lợi nhuận ròng sau thuế đã liêntục được cải thiện qua các năm và hiện đạt khoảng 10%.

1

Mặc dù không đạt được mức tỉ suất sinhlợi trên vốn chủ sở hữu (ROE) ấn tượng như Dược Hậu Giang, mức ROE khoảng 26%vào năm ngoái của Traphaco vẫn vô cùng hấp dẫn. Tính trung bình 3 năm trở lạiđây, mức ROE của Traphaco luôn duy trì ổn định ở mức trung bình 25% và liên tụcnhiều năm liền được công ty chứng khoán TVS đánh giá là 1 trong 50 công ty kinhdoanh hiệu quả nhất thị trường.

Sự xuất hiện dày đặc của những mẩu quảngcáo các sản phẩm Đông dược trên ti vi mỗi tối cho thấy môi trường cạnh tranhđang trong phân khúc này ngày càng gay gắt. Đặc tính dễ sản xuất, dễ sao chépvà dễ bán khiến phân khúc Đông dược trở thành một miếng bánh ngon thu hút rấtnhiều người chơi mới. Trong bối cảnh đó, Traphaco trong những năm gần đây đã bắtđầu chủ động tìm chiến lược mở rộng thị phần mới thông qua M&A.

Mua lại những công ty thiết bị y tế tạicác tỉnh thành trọng điểm như Thái Nguyên ở khu vực phía Bắc, Đắk Lắk ở khu vựcTây Nguyên hay Quảng Trị ở khu vực Trung Trung bộ, Traphaco đang thể hiện thamvọng thiết lập một mạng lưới phân phối rộng khắp cả nước, tạo đòn bẩy để giatăng vị thế trong ngành.

Không hoành tráng như Dược Hậu Gianghay Traphaco, nhưng Domesco lại thể hiện vai trò dẫn dắt thị trường ở góc độ hợptác với cổ đông chiến lược nước ngoài. Dù không phải là công ty dược phẩm đầutiên của Việt Nam hợp tác với khối ngoại, nhưng Domesco là công ty cổ phần niêmyết lớn nhất hiện nay có cổ đông chiến lược là một tập đoàn dược phẩm nướcngoài nắm gần 46% sở hữu. Theo đó, Domesco được dự báo sẽ là nhà sản xuất chínhcho tập đoàn dược phẩm CFR Pharmaceutical SA đến từ Chile.

Trước Domesco, một vài công ty dược ViệtNam cũng đã hợp tác với những tập đoàn dược phẩm lớn của thế giới dưới hình thứcsản xuất nhượng quyền. Chẳng hạn, Imexpharm đã định vị mình như nhà sản xuấtnhượng quyền hàng đầu cho Sandoz hay BD Pharma và Innotech của Pháp. Một côngty dược khác là Pymepharco cũng đã hợp tác với tập đoàn dược phẩm STADAArzmeimittel AG của Đức từ các đây gần 10 năm.

1

Chiến lược của những tập đoàn ngoạinhư CFR Pharmaceutical AG trong tương lai như thế nào vẫn cần thời gian để trảlời, nhưng sự hợp tác trước mắt đã cho thấy sự cải thiện trong hiệu quả hoạt độngvà quản trị chi phí của Domesco. Năm 2013, các chỉ số về tăng trưởng cũng nhưkhả năng sinh lời của Domesco đều được cải thiện. Chỉ số ROE đã tăng từ mức 15%trong năm 2012 lên gần 18% trong năm ngoái. Lợi nhuận sau thuế cũng có mức tăngấn tượng gần 20% trong cùng thời gian này.

“Trước mắt, CFR Pharmaceutical AG bằngdanh tiếng và mối quan hệ của mình có thể giúp Domesco chọn được những đối táctốt trong việc mua nguyên liệu và xuất khẩu một số sản phẩm sang thị trường NamMỹ. Nhìn dài hạn hơn, đối tác này cũng đang lên kế hoạch về việc xây dựng mộtnhà máy sản xuất thuốc trị ung thư tại Việt Nam”, Phó Tổng Giám đốc Nguyễn VănHóa của Domesco lạc quan cho biết.

Một thị trường 90 triệu dân với mứcthu nhập bình quân đầu người đạt gần 1.900 USD/năm, trong khi mức chi tiêu chodược phẩm mới chỉ khoảng 35 USD/năm đang là bệ phóng rất lớn cho ngành dược ViệtNam. Tuy nhiên, phía trước vẫn còn những rào cản chưa thể dỡ bỏ trong một sớm mộtchiều.

Những bài toán khó giải

Trong chuỗi giá trị của ngành dược, ViệtNam mới chỉ có thể sản xuất được thuốc generic (thuốc bào chế theo công thức đãhết thời hạn bảo hộ) và vẫn đang phải nhập khẩu 90% nguyên liệu. Trừ một sốcông ty sản xuất Đông dược như Traphaco có thể chủ động được phần lớn nguồnnguyên liệu, các công ty sản xuất tân dược luôn bị động trước diễn biến thấtthường của giá nguyên liệu.

Không chỉ có vậy, trở ngại khi lựa chọnnguồn nguyên liệu với giá cả hợp lý để sản xuất thuốc đạt hiệu quả điều trịcũng là điều mà các công ty dược luôn phải cân nhắc. Hiện nay, gần 70% kim ngạchnhập khẩu nguyên liệu tân dược vào Việt Nam đến từ Trung Quốc và Ấn Độ, trongkhi 90% nguồn nguyên liệu Đông dược sử dụng tại Việt Nam được nhập khẩu từTrung Quốc, theo Cục quản lý Dược Bộ Y Tế.

Một vấn đề khác mà các công ty dược nộiđang phải đối mặt chính là nguồn vốn. Chi phí cho nghiên cứu và phát triển đanglà trở ngại không nhỏ khi nguồn lực để nghiên cứu cho ra đời một loại thuốc mớilà rất lớn. Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp dược Việt Nam buộc phải tận dụngđược công nghệ sản xuất của nước ngoài thông qua hoạt động sản xuất nhượng quyềnvà hợp tác với các đối thủ nước ngoài. Tuy nhiên, nguy cơ trở thành “sân sau”và bị khối ngoại thâu tóm vẫn là rủi ro mà các công ty dược trong nước phải engại.

Kế đến là vấn đề phân phối. Ngành dượcViệt Nam lâu nay đã phải đối mặt với ma trận tầng tầng lớp lớp phân phối, khiếngiá thuốc đội lên gấp nhiều lần trước khi đến được tay người bệnh. Các chuyêngia trong ngành đều nhận định rằng tăng trưởng của thị trường trong những năm tớicần phụ thuộc nhiều hơn vào việc gia tăng sản lượng tiêu thụ thay vì tăng giá.

“Mức thu nhập cao hơn của người dân sẽkhông đồng nghĩa với việc họ sẵn sàng trả giá cao hơn cho hóa đơn tiền thuốc.Ngược lại, khi nhận thức về việc chăm sóc sức khỏe tăng lên, người tiêu dùng sẽkhôn ngoan hơn khi lựa chọn các sản phẩm đúng chất lượng với giá thành hợp lý”,một chuyên gia (không tiện nêu tên) nhận xét.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọnglà chính sách của Chính phủ đối với ngành dược. Chia sẻ với với NCĐT, bà Vũ ThịThuận, Chủ tịch Traphaco, cho rằng chính sách đấu thầu thuốc vào kênh bệnh việncần hợp lý hơn để khuyến khích các doanh nghiệp dược nội đầu tư mở rộng sản xuấtvà cải tiến chất lượng. Quả thật, từ khi thông tư 01/2012/TTLT-BYT-BTC hướng dẫnđấu thầu mua thuốc trong các cơ sở y tế ra đời, khối doanh nghiệp dược lớn nhưTraphaco, Dược Hậu Giang hay Imexpharm đã gặp rất nhiều khó khăn trong việc cạnhtranh với thuốc giá rẻ nhập khẩu từ Bangladesh, Ấn Độ hay Trung Quốc.

“Quá trình lựa chọn nhà thầu cần nhữngtiêu chuẩn phân loại chi tiết hơn và nên xét đến các yếu tố về chất lượng nguồnnguyên liệu, thương hiệu và cả bề dày của sản phẩm trong thị trường”, bà Thuậnđề xuất.

Câu hỏi cấp bách nhất mà những nhà sảnxuất thuốc nội địa đang đối mặt lúc này không phải là liệu thị trường dược phẩmViệt Nam có tiềm năng tăng trưởng hay không, mà là bằng cách nào họ có thể vượtqua những trở ngại để nắm bắt được cơ hội quý báu này.

Anh Nguyễn

Nguồn Gafin/ NCĐT

Cập nhật tin Đầu Tư, Bất Động Sản, tin nhanh kinh tế chứng khoán, kiến thức Doanh Nghiệp tại Fanpage.

Tin cùng chuyên mục

Tin nổi bật trong ngày

Tin mới

Biz Tech

Nhân vật