Tàu siêu tốc on-chain

Hãy tưởng tượng chúng ta đang ở năm 2030. Liên minh Kinh tế On-chain (GOE Alliance), được khởi động vào mùa thu năm 2025, đã hoàn tất giai đoạn thử nghiệm trong sandbox và đi vào vận hành thực tế. Đối với một doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu nội thất tại Bình Dương - hãy gọi họ là VietBamboo - khái niệm “kinh doanh” đã thay đổi hoàn toàn. Không còn những thủ tục vay vốn kéo dài hằng tháng hay nỗi lo về tỉ giá khi thanh toán quốc tế, VietBamboo đang vận hành trên một “đường cao tốc” tài chính mới. 

Phòng thí nghiệm cho tương lai của tiền tệ 

Trước đây, một lô hàng xuất sang châu Âu đồng nghĩa với việc VietBamboo phải chờ 3-5 ngày để tiền về tài khoản, chưa kể phí chuyển đổi ngoại tệ và rủi ro tỉ giá. Nay với sự tham gia của các đối tác trong Liên minh như Tether (nhà phát hành stablecoin), giao dịch thanh toán được thực hiện theo thời gian thực. Ngay khi container hàng của VietBamboo cập cảng Rotterdam và được xác nhận bởi hệ thống IoT (internet vạn vật), hợp đồng thông minh tự động kích hoạt lệnh thanh toán. Tiền về tài khoản doanh nghiệp chỉ trong vài giây.

Toàn bộ dữ liệu từ nguồn gốc gỗ đến quy trình sản xuất được ghi lại trên blockchain. Điều này tạo ra độ minh bạch tăng theo cấp số nhân, giúp VietBamboo dễ dàng vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường Mỹ và EU mà không tốn chi phí chứng minh thủ công…

Viễn cảnh của VietBamboo sẽ thành hiện thực khi giữa lúc các trung tâm tài chính truyền thống như New York hay London đang chật vật “số hóa” những di sản hàng trăm năm tuổi thì tại Đông Nam Á, Việt Nam đang thực hiện một nước cờ táo bạo: bỏ qua các bước trung gian để tiến thẳng vào nền kinh tế on-chain (kinh tế chuỗi khối).
Kinh tế on-chain được coi là bước chuyển dịch mạnh mẽ từ internet truyền thống (Web2) sang thế hệ internet tiếp theo (Web3), với rất nhiều đột phá: giúp hàng tỉ người không có tài khoản ngân hàng tiếp cận các dịch vụ tài chính; giảm chi phí giao dịch, loại bỏ sự chậm trễ của hệ thống truyền thống; giảm thiểu rủi ro gian lận và tham nhũng nhờ tính công khai của dữ liệu on-chain.

Tham vọng xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (IFC-HCM) đã nung nấu từ lâu. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của người đến sau không phải là thiếu vốn, mà là thiếu một hệ sinh thái đủ tin cậy để hấp thụ dòng vốn đó. Nếu chạy theo mô hình truyền thống của Singapore hay Hong Kong, Việt Nam sẽ mãi bám đuổi. Lời giải nằm ở “on-chain” - nơi tài sản, dòng tiền và quy trình kinh doanh vận hành trực tiếp trên blockchain.

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, chuyên gia tài chính, nhận định về bước ngoặt này: “Đây là lời khẳng định rằng Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, đã lựa chọn bước vào sân chơi tài chính thế hệ mới bằng một tư thế chủ động, bản lĩnh và hướng tới tương lai”. Mô hình này biến TP.HCM thành một “phòng thí nghiệm kinh tế mở” (sandbox). Tại đây, các khái niệm như token hóa bất động sản, tín chỉ carbon hay thanh toán xuyên biên giới theo thời gian thực không còn là lý thuyết, mà được thử nghiệm thực tế dưới sự bảo trợ chính sách.

Đại bàng số hội tụ

Ông Dave Shin đến từ Layer Zero cho rằng sự xuất hiện của các nguyên thủ quốc gia Mỹ và Trung Quốc gần đây là minh chứng cho sức hút của Việt Nam. “Thị trường on-chain economy vẫn chưa có quốc gia dẫn đầu rõ rệt. Việt Nam có nhiều lợi thế trong lĩnh vực này”, ông nói.

Xét trên bình diện toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước thời điểm vàng. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo đến năm 2027, 10% GDP toàn cầu sẽ được lưu trữ trên blockchain. “Việt Nam nằm trong Top 3 quốc gia có nhiều nhà phát triển blockchain nhất thế giới và có tỉ lệ chấp nhận tài sản mã hóa rất cao”, Tiến sĩ Tony Trần, Giám đốc Nghiên cứu tại On-chain Academy, nhấn mạnh. 

Tuy nhiên, con đường trở thành trung tâm tài chính số không trải hoa hồng. Rào cản lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy quản trị. Ông Kevin Nguyễn, Giám đốc Hệ sinh thái Web3 của dự án NEX3, chỉ ra thực tế: “Khoảng cách nhận thức và tư duy chiến lược về blockchain đòi hỏi sự thay đổi trong cách vận hành, quản trị và phân phối giá trị từ cấp lãnh đạo”.

Sự lúng túng trước môi trường chính sách thay đổi liên tục và sự khan hiếm nhân sự Web3 chuyên nghiệp đang là những hòn đá tảng ngáng đường chuyển đổi. Hiện tại, các khái niệm cốt lõi như tiền mã hóa (cryptocurrency), tài sản số (digital asset), hợp đồng thông minh (smart contract) vẫn chưa có định nghĩa và quy định pháp luật cụ thể. Điều này khiến các hoạt động liên quan nằm trong “vùng xám pháp lý”, gây rủi ro cho cả doanh nghiệp và người dùng. 

Vì thế, để Việt Nam có thể tận dụng triệt để cơ hội vàng từ kinh tế on-chain, cần có sự hợp lực đồng bộ giữa Chính phủ (trong việc tạo ra khung pháp lý ổn định và sandbox thử nghiệm), các tổ chức giáo dục và cộng đồng doanh nghiệp.

Nếu thành công, tác động của mô hình kinh tế on-chain sẽ vượt xa khỏi lĩnh vực tài chính ngân hàng. Cơ hội tại Việt Nam là rất lớn, bao gồm bất động sản, năng lượng điện gió, logistics, tài sản vô hình như quyền khai thác du lịch hay sở hữu trí tuệ nội dung số... Những đặc trưng này hoàn toàn có thể chuyển đổi thành tài sản số để kêu gọi vốn đầu tư. Tất cả sẽ bổ trợ cho các hệ thống dữ liệu tập trung trong quá trình chuyển đổi số quốc gia mà nhiều nước đang theo đuổi. Như các chuyên gia đã đúc kết rằng trong kỷ nguyên tài chính không biên giới, ai làm chủ được hạ tầng on-chain và chuẩn vận hành on-chain, người đó sẽ làm chủ thị trường tương lai. 

Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Bằng cách xây dựng IFC-HCM dựa trên nền tảng on-chain, Việt Nam không chỉ đang cố gắng bắt kịp thế giới, mà đang nỗ lực định hình một phần của tương lai đó.