Kể chuyện di sản cho Gen Z

Dưới bàn tay của Phạm Thị Hạnh Chi, người sáng lập, chỉ đạo sản xuất dự án phi lợi nhuận Nét Việt Nam và nhóm sáng tạo trẻ thuộc dự án, nhiều làng nghề tưởng chừng đang lùi sâu vào ký ức, nhiều câu chuyện về món ăn truyền thống được sống động trở lại trong những khuôn hình video với hình ảnh chỉn chu, nội dung gần gũi và công nghệ hiện đại.

Bắt đầu từ năm 2024, chỉ trong một năm, Nét Việt Nam đã sản xuất hơn 250 video trên đa nền tảng, chạm mốc 1 triệu lượt xem với đội ngũ chỉ vỏn vẹn 10 thành viên. Những con số khiêm tốn nhưng đáng nể đối với một dự án phi lợi nhuận, được nuôi dưỡng bằng tình yêu với văn hóa Việt và niềm tin vào giá trị bản sắc trong thời đại số.

Nhìn lại chặng đường từ khi bắt đầu dự án Nét Việt Nam, Chi thấy điều gì là “trái ngọt” lớn nhất mà bản thân và đội ngũ của mình đã gặt hái được?

Chúng tôi hoạt động được hơn một năm, khoảng thời gian dù ngắn nhưng cũng vừa đủ để cảm nhận rõ ràng cả khó khăn lẫn hy vọng. Khó khăn nhiều hơn dự đoán, từ tài chính, nhân sự cho đến việc chắt lọc thông tin văn hóa, lịch sử, cách triển khai và tiếp cận. Nhưng “trái ngọt” lớn nhất là dù còn nhỏ nhưng dự án thật sự được quan tâm và đón nhận. 

Nhiều trường và nhóm hoạt động tại các trường đại học quan tâm và chia sẻ về dự án. Nhiều bạn trẻ nhắn rằng nhờ Nét Việt Nam mà họ bắt đầu tò mò với làng nghề, với văn hóa Việt và mong muốn được xem nhiều video hơn nữa. Các nghệ nhân thì cảm ơn vì có người trẻ chịu quay lại ghi chép nghề của mình.
Với một dự án văn hóa tự thân, không tài trợ, không ngân sách lớn thì sự đón nhận của cộng đồng là tài sản quý giá nhất.

Chi và ê-kíp làm sao để dung hòa giữa độ dài - đủ thông tin và sự ngắn gọn - đủ thu hút? 
Nội dung văn hóa luôn đòi hỏi chiều sâu, nhưng khán giả trẻ lại quen xem nhanh và thường chỉ dành vài chục giây cho một video. Đây là bài toán khó nhất. Để dung hòa, chúng tôi liên tục thử nghiệm nhiều cách: rút ý tinh gọn; chia nội dung thành nhiều phiên bản: ngắn dưới 1 phút, 1-2 phút và đầy đủ 3-4 phút trên nhiều nền tảng; dựng với nhịp nhanh, hình ảnh đẹp, bắt mắt... Có những video phải dựng đi dựng lại rất nhiều lần vì hoặc quá học thuật hoặc quá ngắn khiến nội dung không đủ chiều sâu. 
Việc cố gắng cân bằng giữa “đủ sâu để truyền tải giá trị” và “đủ ngắn để thu hút Gen Z” giúp chúng tôi hiểu khán giả trẻ hơn và khiến chất lượng nội dung ngày càng tốt lên.

Trong 3 series hiện tại: “Gen Z về làng”, “Gen Z cùng hương vị Việt” và “Gen Z cùng di sản Việt”, Chi tâm đắc series nào nhất? Vì sao?
Tôi dành nhiều kỳ vọng nhất cho “Gen Z cùng hương vị Việt”. Đây là series tôi muốn đầu tư mạnh cả về nội dung, câu chuyện lẫn chất lượng hình ảnh. Vì ẩm thực truyền thống không chỉ là món ăn mà còn là lịch sử, là ký ức và cả tâm hồn của người Việt. Tôi muốn kể về ẩm thực Việt vừa sâu vừa đẹp để chạm đến cảm xúc của người xem, giúp các bạn trẻ hiểu rằng món ăn Việt Nam tinh túy và đặc sắc vô cùng. 

Series này đòi hỏi nguồn lực lớn nhất: chi phí đi lại và ghi hình tại địa phương, thiết bị quay - ánh sáng - âm thanh chất lượng cao, dựng hậu kỳ công phu, color grading chuẩn điện ảnh, thậm chí cần áp dụng công nghệ mô phỏng, motion graphics để tái hiện lại nguồn gốc món ăn hoặc biểu tượng vùng miền.

Dự án còn nhỏ, nguồn lực còn hạn chế và tôi không muốn làm một phiên bản “nửa vời” chỉ để có sản phẩm, nhưng khi có đủ tài chính và đội ngũ, “Gen Z cùng hương vị Việt” sẽ là series được tôi ưu tiên đầu tư mạnh nhất. Bởi tôi tin đây sẽ là bộ nội dung có khả năng lan tỏa rộng và đưa di sản ẩm thực Việt đến gần hơn với thế hệ trẻ cũng như vượt ra ngoài thế giới.

Nét Việt Nam được biết đến với cách làm nội dung gần gũi, sinh động. Chi có thể chia sẻ cụ thể hơn về công nghệ mà team đang dùng và mức độ đầu tư vào khâu hậu kỳ?
Nét Việt Nam chưa có nguồn vốn mạnh. Tuy nhiên, team vẫn chọn công nghệ như “đòn bẩy” để giúp nội dung dễ thu hút hơn, vì nếu không đầu tư sẽ rất khó tạo ra sản phẩm văn hóa cạnh tranh trong thời đại video. Thẳng thắn mà nói, hậu kỳ chiếm hơn 60% công sức và chi phí sản xuất. Đây cũng là áp lực lớn nhất vì chi phí làm VFX - animation khá cao so với khả năng tài chính của dự án. Cũng rất may mắn khi có những đội ngũ sản xuất animation như Cyril Art đồng hành và phát triển cùng dự án. 

Hưng Yên - Học đan đó

Nếu gửi một thông điệp đầu năm tới thế hệ trẻ từ góc nhìn của Nét Việt Nam...
Mục tiêu của năm 2026 là xây dựng nền tảng đầu tiên của 3 hạng mục: bảo tàng số Nét Việt Nam; không gian trải nghiệm di sản cho Gen Z và học sinh hoặc các chương trình trải nghiệm thực tế kết hợp giữa nhà trường và các địa phương; kho dữ liệu số hóa về làng nghề và ẩm thực Việt.

Đây là hướng đi rất tốn kém và là thử thách cực lớn với một dự án tự thân như chúng tôi. Dự án rất cần sự hỗ trợ và đồng hành của các đơn vị khác. Nếu không mở rộng, Nét Việt Nam chỉ mãi là kênh nội dung. Trong khi đó, tôi mong muốn dự án sẽ trở thành một hệ sinh thái văn hóa thực sự.

Với người trẻ, tôi chỉ muốn nhắc lại một điều rất giản dị mà bản thân đã học được trong hành trình làm Nét Việt Nam. Đó là đôi khi để trưởng thành, chúng ta không cần phải đi thật xa mà chỉ cần nhìn lại những gì thuộc về mình.

Văn hóa Việt không phải là điều gì quá hàn lâm hay xa xôi. Nó nằm trong bữa cơm, trong tiếng nói mình dùng mỗi ngày, trong cách đi, đứng, nằm, ngồi, trong những câu chuyện của ông bà mà ta đã vô tình quên đi. Và khi ta quay lại, dù chỉ một chút thôi, ta sẽ thấy bản thân mình giàu hơn, vững vàng hơn và kết nối với cội rễ sâu sắc hơn. Giữ gìn bản sắc dân tộc đôi khi cũng chính là cách giữ gìn bản sắc để khẳng định giá trị cá nhân khi bước ra ngoài thế giới. Hiểu mình đến từ đâu là cách để biết mình sẽ đi về đâu.