Thép mở “siêu chu kỳ”

Tại công trường Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, tiếng máy móc gầm vang không chỉ báo hiệu sự mở rộng hoạt động của một tập đoàn, mà còn là nhịp đập của một chu kỳ mới của ngành thép. Theo đó, giai đoạn 2025-2026 không chỉ đơn thuần là nhịp phục hồi kỹ thuật sau suy giảm mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu của một chu kỳ tăng trưởng mới. 

Động lực lớn nhất thúc đẩy sự hồi sinh này không đến từ thị trường bất động sản dân dụng, mà đến từ làn sóng đầu tư công. Theo đó, doanh nghiệp ngành thép đang bước vào năm 2026 với một diện mạo hoàn toàn khác: từ một ngành công nghiệp gia công xuất khẩu, họ đang trở thành xương sống cho tham vọng hạ tầng trị giá hàng trăm tỉ USD. 

Trong đó, đường sắt tốc độ cao với dự án trục Bắc - Nam có tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 58-64 tỉ USD đang thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Nếu tính cả các tuyến metro tại Hà Nội, TP.HCM và các kết nối xuyên biên giới với Trung Quốc, quy mô thị trường hạ tầng đường sắt Việt Nam được ước tính vượt ngưỡng 100 tỉ USD trong 2 thập kỷ tới. Đáng chú ý, đòn bẩy chính sách từ Nghị định 319/2025/NĐ-CP đã tạo ra một cú hích công nghệ, ưu tiên các doanh nghiệp nội địa có khả năng tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật cao, biến thép không còn là sản phẩm thô mà là sản phẩm công nghệ.

“Giá thép trong giai đoạn 2025-2026 đã bắt đầu đi qua đáy và đánh dấu điểm khởi đầu cho một chu kỳ tăng mới của giá thép trong bối cảnh nhu cầu nội địa tăng trưởng mạnh mẽ”, báo cáo của Công ty Chứng khoán MBS nhận định. Dự báo sản lượng tiêu thụ thép trong nước có thể tăng 9% trong năm 2026, nhờ nhu cầu từ xây dựng dân dụng, đầu tư công và các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Nhu cầu nội địa sẽ hỗ trợ tăng trưởng tiêu thụ thép trong năm 2026, trong khi sản lượng xuất khẩu dự kiến duy trì trầm lắng nhưng nhìn chung ổn định. Ông Phạm Công Thảo, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSteel), Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), cho biết Chính phủ đang đặt mục tiêu tăng trưởng rất cao cho năm 2026 cũng như cho giai đoạn 5 năm tiếp theo, với kỳ vọng đạt mức 2 con số. 

“Với mục tiêu đó, theo thông lệ, ngành thép cũng sẽ tăng trưởng ở mức 2 con số, trong đó động lực chính đến từ đầu tư”, ông Thảo nhận định. Bên cạnh đầu tư công, đầu tư tư nhân cũng chiếm tỉ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Cũng theo Phó Chủ tịch VSA, các lĩnh vực như phát triển bất động sản, xây dựng khu đô thị, đại đô thị hay trung tâm thương mại đều có mức tiêu thụ thép rất lớn. 

Sau giai đoạn chạm đáy, doanh nghiệp lớn trong ngành không còn đợi nhu cầu tự đến mà đang chạy đua nguồn cung để thay thế hàng nhập khẩu. Hòa Phát đã rút ngắn thời gian triển khai nhà máy sản xuất thép ray tại Dung Quất xuống một năm, dự kiến xuất xưởng những thanh ray đầu tiên vào năm 2027 với tổng công suất đạt 12 triệu tấn/năm, trong đó có 9 triệu tấn thép cuộn cán nóng (HRC), thép chất lượng cao. Với sự đóng góp từ Dung Quất 2, lợi nhuận của Hòa Phát được dự báo duy trì đà tăng trưởng trên 35% trong năm 2026. 

VinMetal là cái tên mới nhưng đầy tham vọng với dự án 80.000 tỉ đồng tại Hà Tĩnh. Quy mô lên tới 20 triệu tấn thép mỗi năm sau khi hoàn thành 3 giai đoạn đầu tư, mục tiêu của VinMetal không chỉ là thép xây dựng mà là thép đặc chủng cho xe điện và hạ tầng tốc độ cao, giúp hệ sinh thái của tỉ phú Phạm Nhật Vượng tự chủ nguồn cung.
Trong khi Hoa Sen mở rộng sang Hải Phòng, Nam Kim đang kỳ vọng mức bứt phá lợi nhuận hơn 50% nhờ nhà máy Phú Mỹ mới đi vào vận hành đầu năm 2026, tập trung vào các phân khúc ngách để thay thế hàng nhập khẩu.

Dù áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu và rào cản phòng vệ thương mại vẫn còn đó nhưng sự phục hồi rõ nét của ngành thép Việt Nam không chỉ thu hút các nhà thầu xây dựng. Khi thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng chính thức nâng hạng lên “thị trường mới nổi” vào năm 2026, các cổ phiếu ngành thép sẽ trở thành thỏi nam châm thu hút dòng vốn ngoại. 

Theo bà Võ Thị Ngọc Hân, CFA, Giám đốc Nghiên cứu Cấp cao, Ngành Sản xuất Công nghiệp - Công nghệ, Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), năm 2026 đánh dấu thời điểm lợi nhuận ngành thép Việt Nam bước vào giai đoạn “tăng trưởng đồng pha”. Mặt bằng lợi nhuận toàn ngành đều có xu hướng đi lên khi nhu cầu tiêu thụ trong nước được kích hoạt mạnh mẽ.

Mức tiêu thụ thép hiện tại của Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 240-250 kg/người, bằng một nửa so với các nền kinh tế phát triển như Hàn Quốc hay Đài Loan (vốn đạt tới 500-1.000 kg/người). “Khoảng cách này chính là dư địa khổng lồ để doanh nghiệp thép Việt Nam khai phá trong chu kỳ 5 năm tới. Điều này cho thấy, tiềm năng tăng trưởng của ngành thép Việt Nam vẫn còn rất lớn”, Phó Chủ tịch VSA nhận định.

Mặc dù vậy, Trung Quốc gia tăng xuất khẩu thép ra thị trường thế giới, trong đó có khu vực Đông Nam Á, tạo thêm sức ép đối với thép Việt Nam cả về giá lẫn thị phần. Trong 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu khoảng 108 triệu tấn thép, cao gấp hơn 4 lần quy mô tiêu thụ thép hằng năm của thị trường Việt Nam, cho thấy áp lực cạnh tranh là rất lớn.