Mục tiêu mới của “Thợ săn học bổng”

Có 2 lý do lớn khiến Vũ Anh Phương (29 tuổi), nhà sáng lập Scholarship EZ, từ bỏ công việc với mức lương cao tại Mỹ để chuyển về Việt Nam. Đầu tiên là việc cô bắt đầu làm mẹ. Thứ 2 là khủng hoảng bản sắc sau nhiều năm học tập, sinh sống và làm việc trong môi trường cạnh tranh bậc nhất thế giới. Nếu tính cả quãng thời gian chuẩn bị để đi du học, Anh Phương vừa chấm dứt hành trình kéo dài hơn một thập kỷ.

Sinh ra trong một gia đình có nền tảng học thuật cao, với nhiều người là tiến sĩ và chị gái hiện là giáo sư, phó trưởng khoa tại một đại học ở Mỹ, Anh Phương sớm đã quen với áp lực điểm số. Nhưng quen không có nghĩa là không ấm ức, cô nhớ lại: “Ngày còn đi học, có lúc đạt điểm 8 tôi vẫn bị chê trách, trong khi với bạn bè, chừng đó điểm đã được động viên, khích lệ rồi”. 

Những lần so sánh nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên đã dần tạo ra tâm lý tự ti, khiến Anh Phương luôn có cảm giác mình không bằng “con nhà người ta”, dù bản thân cũng đang là học sinh trường chuyên Amsterdam, một trong những ngôi trường tuyển sinh khắt khe nhất Hà Nội. Việc du học và theo đuổi các bậc học cao một phần là để đáp ứng kỳ vọng và truyền thống gia đình, cô thú nhận. 

Cũng vì thế, ngay từ những năm đầu tiên của đại học, Anh Phương biết mục tiêu lớn nhất của mình là phải đi du học. Nhưng vì điều kiện tài chính gia đình không cho phép tự chi trả, học bổng là lựa chọn duy nhất của cô. Từ lúc nhận thức được điều này, Anh Phương hoàn toàn nghiêm túc với mục tiêu. “Tôi tham gia không biết bao nhiêu buổi chia sẻ kinh nghiệm săn học bổng của các anh chị đi trước. Thời gian này kéo dài đến 3 năm đầu đại học, chứ không chỉ vài ba tháng trước khi bắt đầu ứng tuyển”, cô cho biết.

Sau thời gian tích lũy kinh nghiệm và xây dựng hồ sơ, năm 21 tuổi, Anh Phương trúng tuyển Học bổng toàn phần Sáng kiến Thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á của Bộ Ngoại giao Mỹ (YSEALI). Tỉ lệ đỗ của chương trình này chỉ khoảng 1-2 người trên tổng 100 người ứng tuyển. Không dừng lại ở YSEALI, xuyên suốt hành trình học thuật, cô trúng tuyển gần 10 học bổng khác nhau. Trong đó, giá trị nhất là chương trình nghiên cứu sinh bậc tiến sĩ toàn phần của Đại học Purdue (xếp Top 10 về lĩnh vực khoa học tại Mỹ) với mức tài trợ hơn 61.000 USD/năm. Từ đây, mọi người thường gọi cô là “Thợ săn học bổng”.

“Tôi chưa bao giờ biết trượt là gì trong quá trình ứng tuyển học bổng”, Anh Phương nói. Việc giành được những học bổng danh giá như YSEALI hay học bổng toàn phần tiến sĩ đã dần giúp cô lấy lại sự tự tin, chứng minh rằng nếu đủ nỗ lực thì sẽ không thua kém bạn bè và cũng có thể khiến gia đình tự hào.

Sau 2 lần đến Mỹ để hoàn thành chương trình trao đổi, nghiên cứu ngắn hạn, cũng là lúc Anh Phương tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Trở lại Mỹ, cô kết hôn với người chồng bản xứ và đầu quân vào một startup công nghệ với mức lương lên đến 80.000 USD/năm. Đây có lẽ là khoảng thời gian bận rộn nhất, vì Anh Phương giờ đây đã lập gia đình, vừa làm nghiên cứu sinh bậc tiến sĩ vừa đi làm.

“Xa nhà, cuộc sống hôn nhân mới lạ, làm mẹ, công việc, học tiến sĩ, tất cả diễn ra gần như cùng lúc khiến tôi phải đi gặp bác sĩ trị liệu tâm lý trong suốt 2 năm”, Anh Phương cho biết. Nhưng trong số những lý do trị liệu này, nghiêm trọng nhất có lẽ là không còn nhận ra giá trị của bản thân. Trong tâm lý học, trạng thái con người hoài nghi về giá trị và vị trí của chính mình gọi là khủng hoảng bản sắc (identity crisis). “Tại Mỹ, tôi là một trong hàng chục nhà nghiên cứu, là một trong hàng chục ngàn nhân viên của công ty. Khi tất cả những người giỏi nhất trên thế giới đều đổ về Mỹ, tôi tự hỏi liệu mình có bị hoang tưởng về năng lực của bản thân hay không? Tôi là ai và làm được gì tại đất nước này?”, Anh Phương chia sẻ.

Quyết định trở về Việt Nam đến sau một thời gian dài chiêm nghiệm. Anh Phương nhận ra điều mình tìm kiếm không còn là thành tích, mà là khả năng tạo ra giá trị và tác động thực sự tới cộng đồng. Cụ thể, cô muốn tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm trực tiếp hướng dẫn các bạn sinh viên có định hướng du học, như đã làm kể từ năm 2019, thông qua cộng đồng, hiện là dự án Scholarship EZ.

“Trong dịp kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Mỹ vừa qua, tôi được mời tham dự chương trình gặp mặt cựu sinh viên của các chương trình chính phủ. Tại đây, đã có khoảng hơn 10 bạn trực tiếp đến gặp, chào và cảm ơn vì tôi đã từng cho lời khuyên, hỗ trợ họ đỗ chương trình này”, Anh Phương chia sẻ. “Điều này thật ý nghĩa với tôi!”, cô tâm sự. 

Ở thời điểm hiện tại, Anh Phương đang tổ chức tư vấn, kèm cặp trực tiếp cho các bạn học sinh, sinh viên có định hướng săn học bổng. Với thời gian dài ở Mỹ, Anh Phương có thể kết nối giáo sư, tiến sĩ để cùng hỗ trợ. Mỗi năm, cô chỉ kèm tối đa khoảng 10 bạn.

Theo Anh Phương, áp lực săn học bổng ngày nay không chỉ đến từ cạnh tranh trong nước mà còn mang tính toàn cầu, trong bối cảnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo khiến thông tin trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết. “Cũng vì thế, việc trở về và mang kinh nghiệm của người đi trước có thể giúp các bạn đi con đường của chính mình bớt va vấp hơn”, cô nói.