Làng Mướp bước vào chuỗi giá trị toàn cầu

Trong dòng chảy khởi nghiệp xanh, Làng Mướp nổi lên như một ví dụ tiêu biểu cho cách một vật liệu nông nghiệp bản địa từng bị xem là phụ phẩm có thể bước ra thị trường quốc tế bằng tư duy thiết kế, quản trị chuỗi cung ứng và một câu chuyện phát triển bền vững được xây dựng bài bản.

Nhà sáng lập Làng Mướp, anh Đỗ Đăng Khoa, không bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ một ý tưởng đột phá công nghệ, mà từ ký ức nghề nghiệp của gia đình. Hơn 20 năm gắn bó với thủ công mỹ nghệ thân thiện môi trường đã tạo nên nền tảng để anh nhìn thấy giá trị ở những thứ quen thuộc nhất. Xơ mướp, ở nhiều vùng quê, thường chỉ được dùng trong gian bếp hoặc bị bỏ đi khi mướp đã già. Chính sự lãng phí đó trở thành động lực để anh thử một con đường khác, biến phụ phẩm nông nghiệp thành sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người trồng.

“Làng Mướp không phát minh ra nó, chúng tôi chỉ mặc cho nó một chiếc áo mới hiện đại hơn. Thay vì chỉ là miếng xơ thô, chúng tôi thiết kế thành bông tắm hình trái tim, đồ chơi cho thú cưng hay chiếc đèn ngủ. Đó là cách đưa ký ức của ông bà vào nhịp sống của người trẻ và giới thiệu với bạn bè quốc tế”, anh Khoa chia sẻ. Từ những trái mướp già vốn bị lãng quên, đến nay Làng Mướp đã phát triển hơn 60 dòng sản phẩm khác nhau, từ đồ dùng gia đình, chăm sóc cá nhân, quà tặng đến các sản phẩm trang trí.

Đằng sau đó là một hệ thống tổ chức nguyên liệu được xây dựng bài bản. Thay vì mua gom trôi nổi trên thị trường, Làng Mướp liên kết trực tiếp với các hộ nông dân, cung cấp giống mướp phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật canh tác và ký hợp đồng bao tiêu đầu ra. Mỗi năm, Công ty tiêu thụ khoảng 2 triệu trái mướp làm nguyên liệu, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động nông thôn. Việc chủ động ngay từ khâu nguyên liệu không chỉ giúp Công ty kiểm soát chất lượng sản phẩm, mà còn giúp người trồng yên tâm sản xuất, tránh cảnh “được mùa, mất giá”.

Quy trình sản xuất tại Làng Mướp không dựa vào công nghệ phức tạp nhưng được chuẩn hóa chặt chẽ để đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Mướp được thu hoạch khi đạt độ già phù hợp, sau đó ngâm nước tự nhiên để tách vỏ và hạt, làm sạch nhựa mà không sử dụng hóa chất tẩy rửa. Công đoạn phơi nắng hoặc sấy nhiệt được kiểm soát kỹ nhằm tránh ẩm mốc trước khi xơ mướp được cắt may thủ công theo từng thiết kế. Với bản chất là cellulose, sản phẩm có khả năng phân hủy sinh học hoàn toàn sau khi thải bỏ, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe của những thị trường như Nhật, Hàn Quốc và châu Âu.

Sự khác biệt về thị hiếu giữa các thị trường buộc Làng Mướp phải linh hoạt trong chiến lược phát triển sản phẩm. Người tiêu dùng trong nước ưa chuộng các sản phẩm quen thuộc như miếng rửa chén, bông tắm nhờ giá dễ tiếp cận và độ bền cao. Ngược lại, khách hàng quốc tế đặc biệt chú trọng đến tính thẩm mỹ, độ trắng đều của xơ và kích thước chính xác đến từng chi tiết nhỏ. Chính sự khắt khe này buộc Công ty phải nâng cấp tay nghề cho đội ngũ sản xuất và chuẩn hóa các công đoạn thủ công.

Sự khác biệt về thị hiếu đó cũng được phản ánh khá rõ trong cơ cấu doanh thu của Làng Mướp khi xuất khẩu hiện chiếm khoảng 60%, trong khi 40% còn lại đến từ thị trường nội địa thông qua các hệ thống bán lẻ hiện đại như AEON và mạng lưới các cửa hàng eco-friendly. Ở phân khúc xuất khẩu, những dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như dép xơ mướp và các sản phẩm chăm sóc phòng tắm cao cấp ghi nhận đà tăng trưởng tích cực, nhờ phù hợp với xu hướng tiêu dùng “sustainable luxury”, nơi người mua sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm vừa thân thiện môi trường, vừa có yếu tố thiết kế và câu chuyện nguồn gốc rõ ràng.

Sự phát triển của Làng Mướp diễn ra song song với những chuyển động lớn của thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu, vốn được dự báo sẽ vượt mốc 1.220 tỷ USD vào năm 2029, tăng từ 769,42 tỷ USD năm 2023, với CAGR 8,18% trong giai đoạn 2024-2029 (theo Bonafide Research). Các sản phẩm thủ công ngày càng được đánh giá cao không chỉ vì công năng, mà còn bởi tính bền vững, trách nhiệm xã hội và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, những yếu tố đang định hình hành vi tiêu dùng mới.

Riêng với nhóm sản phẩm loofah và vật liệu từ xơ mướp, nhiều nghiên cứu cho thấy khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện chiếm khoảng 75% thị phần sản xuất. Việt Nam nổi lên như một nguồn cung nguyên liệu quan trọng nhờ điều kiện khí hậu thuận lợi và chi phí lao động cạnh tranh. Trong khi đó, các thị trường tiêu dùng lớn lại tập trung tại châu Âu và Bắc Mỹ, nơi người mua ngày càng ưu tiên sản phẩm xanh có chứng nhận, khả năng truy xuất nguồn gốc và chuỗi cung ứng minh bạch. Đây cũng chính là không gian mà Làng Mướp đang từng bước mở rộng sự hiện diện. Đối với anh Khoa, thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là kênh bán hàng. “Chúng tôi coi đây là kênh quan trọng để kể câu chuyện thương hiệu với thế giới”, anh nói. 

Tuy nhiên, anh Khoa thừa nhận: “Sản phẩm xanh thường có giá cao hơn nhựa một chút và việc thay đổi thói quen tiện tay mua đồ nhựa của người tiêu dùng vẫn là một hành trình dài”. Chi phí nhân công thủ công, nguyên liệu tự nhiên và logistics, đặc biệt là vận chuyển đường biển đều tác động trực tiếp đến giá thành. Để tối ưu, doanh nghiệp áp dụng các giải pháp nén xơ mướp nhằm tiết kiệm thể tích vận chuyển, đồng thời mở rộng các kênh thương mại điện tử trong nước và xuyên biên giới để tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.  

Không dừng lại ở các sản phẩm tiêu dùng quen thuộc, Làng Mướp đang đặt cược vào những hướng đi dài hạn hơn cho vật liệu xơ mướp. “Tôi mơ ước Làng Mướp không chỉ làm bông tắm mà sẽ làm cả vật liệu xây dựng, màng lọc nước từ xơ mướp. Chúng tôi muốn trở thành đơn vị dẫn đầu Đông Nam Á về vật liệu từ mướp trong 5 năm tới”, anh Khoa chia sẻ.