Đánh thức “mỏ vàng” dưới những tán lá rừng

Sở hữu hơn 5.100 loài thảo dược tự nhiên với dược tính vượt trội nhờ ưu đãi về thổ nhưỡng, Việt Nam đang nắm trong tay lợi thế khổng lồ để phát triển một ngành công nghiệp tỷ USD. Thế nhưng, đằng sau “mỏ vàng” ấy là một thực tế trăn trở khi mức độ khai thác mới chỉ dừng lại ở con số vô cùng khiêm tốn. Việc đưa dược liệu trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn vẫn đang phải đối mặt với không ít điểm nghẽn về công nghệ, nguồn vốn và cả rào cản từ thị trường.

Nhìn vào bản đồ dược liệu thế giới, hiếm có quốc gia nào sở hữu hệ sinh thái đa dạng như Việt Nam. Sự phân bổ các đới khí hậu từ nhiệt đới gió mùa đến ôn đới vùng cao, kết hợp cùng điều kiện thổ nhưỡng và nguồn nước đặc trưng, đã tạo ra những loài cây thuốc mang dược tính vô cùng nổi trội. Bà Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư DDA Việt Nam, nhìn nhận rằng, nếu phân tích hàm lượng dược tính, nhiều dược liệu của nước ta có chất lượng vượt xa thảo dược từ các quốc gia khác. Nguồn tài nguyên này đã và đang được ghi nhận trong các dược điển uy tín, thu hút sự quan tâm nghiên cứu khai thác của nhiều quốc gia trên thế giới.

Đứng trước lợi thế thiên phú đó, bác sĩ Trần Thị Thùy, Giám đốc Quản lý Dự án chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đánh giá, Việt Nam có đầy đủ tiềm năng để phát triển dược liệu thành một ngành công nghiệp mang lại năng suất cao. Sự phát triển của ngành không chỉ đóng vai trò then chốt trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng, mà còn mở ra sinh kế bền vững, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân tại các vùng trồng nguyên liệu.

Dù vậy, một nghịch lý vẫn đang tồn tại là giá trị thực tế thu về chưa hề tương xứng. Theo ước tính từ thực tiễn nghiên cứu của giới chuyên môn, việc khai thác và phát huy giá trị của nguồn tài nguyên thực vật phong phú này cho đến nay mới chỉ đạt khoảng 1/10 so với tiềm năng thực sự.

Sự lãng phí dư địa này bắt nguồn từ một điểm nghẽn cốt lõi: thiếu vắng sự đầu tư bài bản về khoa học công nghệ để tiến tới chế biến sâu. Đa phần dược liệu Việt Nam vẫn đang được khai thác theo hình thức thô, thiếu đi bàn tay của công nghệ hiện đại để trích ly và tối ưu hóa dược tính. Tiến sĩ, Bác sĩ chuyên khoa II Lê Quang Minh, nguyên Trưởng phòng Tham mưu Cục Y tế (Bộ Công an) thẳng thắn chỉ ra rằng, đã đến lúc những người làm trong lĩnh vực dược học cổ truyền cần đặc biệt chú trọng bài toán ứng dụng khoa học vào nghiên cứu và sản xuất. Lời giải về công nghệ không chỉ giúp tạo ra những sản phẩm ưu việt mà còn nhằm mục tiêu chủ động nguồn nguyên liệu trong nước, nâng cao tính tự chủ của ngành và giảm thiểu sự phụ thuộc rủi ro vào các nguồn cung nhập khẩu.

Tuy nhiên, chặng đường đưa công nghệ vào dược liệu chưa bao giờ là một bài toán dễ dàng đối với các doanh nghiệp nội. Lĩnh vực nghiên cứu y dược đòi hỏi sự kiên trì bền bỉ, hoàn toàn không thể làm theo tư duy “mì ăn liền”. Tiến sĩ Minh nhấn mạnh, có những công trình nghiên cứu phải mất tới hơn 10 năm mới tích lũy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để đưa một sản phẩm ra thị trường một cách vững chắc. Đơn cử như trường hợp của DDA Việt Nam, đội ngũ chuyên gia đã phải dành trọn 12 năm ròng rã theo đuổi để hoàn thiện quy trình sản xuất dung dịch kiềm hữu cơ từ thảo mộc nhằm giữ lại tối đa các thành phần dược tính tốt.

Rõ ràng, để nhân rộng những mô hình doanh nghiệp khoa học công nghệ dám dấn thân vào ngành dược liệu, yếu tố hành lang pháp lý và bệ đỡ tài chính là điều kiện tiên quyết. Các doanh nghiệp đang rất cần những chính sách ưu đãi thiết thực về tiền thuê đất, cũng như miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp để có thêm nguồn lực tái đầu tư vào R&D. Bên cạnh đó, khi Nhà nước triển khai cơ chế hỗ trợ vốn, các thủ tục hành chính phức tạp cũng cần được xem xét cắt giảm nhằm khơi thông nguồn vốn đầu tư dài hạn, tạo cơ hội cho nhà khoa học và doanh nghiệp trong nước tiếp cận với các nền công nghiệp dược tiên tiến trên toàn cầu.

Khi sản phẩm dược liệu chất lượng cao thành hình, một thách thức khác lại hiện hữu ngay trên mặt trận thương mại: nạn hàng giả, hàng nhái. Bà Phạm Tú Năm, Phó Giám đốc Trung tâm phát triển truyền thông truyền hình chống hàng giả, cảnh báo nhiều đối tượng đang lợi dụng các nền tảng mạng xuyên biên giới và dịch vụ thanh toán điện tử trung gian để che giấu hành vi trục lợi. Điều này đòi hỏi một hành lang pháp lý chặt chẽ hơn. Theo Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công thương), đến ngày 1/7/2026 Luật Thương mại điện tử sẽ có hiệu lực. Quy định mới này được kỳ vọng sẽ tạo ra chế tài mạnh mẽ, buộc các sàn thương mại điện tử phải siết chặt kiểm soát chất lượng hàng hóa, tạo lá chắn bảo vệ thương hiệu cho doanh nghiệp chân chính.

Con đường đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ sinh thái. Chỉ khi những điểm nghẽn về công nghệ được khơi thông, chính sách hỗ trợ đủ độ ngấm và môi trường kinh doanh được minh bạch hóa, “mỏ vàng” dược liệu Việt Nam mới thực sự tỏa sáng, mang lại giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

Có thể bạn quan tâm

Bỏ nhựa, ngành F&B giữ khách thế nào?