E10 hóa giải cú sốc năng lượng

Giữa những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu, Việt Nam đang chuẩn bị cho một bước chuyển mình chiến lược. Không còn dừng lại ở những thử nghiệm, Việt Nam đang đặt cược vào xăng E10 như một lá chắn bảo vệ an ninh năng lượng và hồi sinh một ngành công nghiệp từng bị lãng quên.

Nhà máy ethanol thức giấc

Tại miền Trung Việt Nam, nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất, sau thời gian dài đắp chiếu, đang rục rịch khởi động lại các dây chuyền. Đây không chỉ là câu chuyện về một nhà máy, mà là tín hiệu cho thấy sự hồi sinh của toàn ngành. Với lộ trình triển khai xăng E10 vào năm 2026, các nhà hoạch định chính sách hy vọng sẽ tạo ra một thị trường đủ lớn để các doanh nghiệp ethanol nội địa tự tin hoạt động hết công suất.

Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nhận định: “Khi chương trình nhiên liệu sinh học được tái khởi động với cách tiếp cận toàn diện hơn, đây là cơ hội để các nhà máy này hồi sinh và chạy hết công suất thiết kế”. Hiện tại, Việt Nam tiêu thụ khoảng 1 triệu m³ xăng mỗi tháng. Khi chuyển dịch sang E10, nhu cầu ethanol nguyên liệu (E100) sẽ vọt lên mức 92.000-100.000 m³ mỗi tháng. Con số này gấp gần 4 lần khả năng cung ứng hiện tại của các nhà máy trong nước (khoảng 25.000 m³/tháng). Sự thiếu hụt này, dù là thách thức, nhưng lại là thỏi nam châm thu hút các nhà đầu tư quay trở lại đường đua.

Trong bối cảnh giá dầu thô thế giới thường xuyên biến động mạnh với mức tăng có khi lên tới 50%, ethanol nổi lên như một giải pháp nhiên liệu ổn định với mức biến động giá chỉ khoảng 4%. Đây chính là lợi thế cạnh tranh cốt lõi giúp Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu thành phẩm.

Tuy nhiên, khi đặt lên bàn cân với các nhà sản xuất lớn như Mỹ, Brazil hay nước láng giềng Thái Lan, ngành ethanol Việt Nam vẫn đang ở thế rượt đuổi. Về quy mô, Việt Nam hiện phải nhập khẩu khoảng 60% lượng ethanol cần thiết trong giai đoạn đầu triển khai E10. Trong khi đó, chi phí sản xuất trong nước vẫn chịu áp lực lớn từ giá nguyên liệu đầu vào.

Thái Lan là bài học đáng tham khảo khi có điều kiện nông nghiệp tương đồng nhất với Việt Nam và đã xây dựng được một hệ sinh thái ethanol rất mạnh. Chính phủ sử dụng Quỹ Dầu khí để trợ giá cho xăng sinh học (E20, E85), khiến giá bán tại vòi luôn rẻ hơn xăng khoáng để khuyến khích người dân. Công ty Dầu khí Quốc gia (PTT) được yêu cầu thu mua toàn bộ ethanol sản xuất trong nước để phối trộn. Khi nhu cầu nhiên liệu biến động, Thái Lan cho phép chuyển hướng sang sản xuất cồn công nghiệp, nhựa sinh học và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) từ năm 2025…

Chạy đua với khủng hoảng năng lượng
Lộ trình tiến tới E10 không chỉ trải toàn hoa hồng, mà Việt Nam sẽ phải đối mặt với 3 rủi ro lớn. Trước hết, cơn khát nguyên liệu và áp lực từ Trung Quốc khiến Tây Ninh, thủ phủ sắn của Việt Nam, đang trong tình trạng đói nguyên liệu trầm trọng. Dù có sản lượng gần 2 triệu tấn củ tươi mỗi năm, các nhà máy tại đây vẫn phải nhập khẩu thêm 2-4 triệu tấn từ Campuchia mới đủ vận hành. Rủi ro hơn, 90% tinh bột sắn xuất khẩu của Việt Nam lại đổ về thị trường Trung Quốc. Khi giá xuất khẩu sang Trung Quốc tăng, các nhà máy ethanol nội địa ngay lập tức rơi vào cuộc chiến tranh giành nguyên liệu khốc liệt.

Bên cạnh đó là nút thắt logistics khi khoảng cách địa lý đang ngốn không ít lợi nhuận của doanh nghiệp. Vùng nguyên liệu trọng điểm ở miền Nam cách các trung tâm lọc hóa dầu miền Trung (Dung Quất) tới gần 800 km. Chi phí vận chuyển cao và hạ tầng logistics chưa đồng bộ là rào cản lớn khiến giá thành xăng E10 khó tiếp cận mức tối ưu. Bài học từ những nhà máy đắp chiếu trong quá khứ vẫn còn nguyên giá trị. Ông Đỗ Văn Tuấn thừa nhận: “Quá trình triển khai trước đây chưa thật sự đồng bộ nên chương trình không đạt được kỳ vọng ban đầu”.

Dù còn nhiều lực cản, nhưng quyết tâm của Chính phủ và các hiệp hội là rất rõ ràng. Việc đẩy nhanh lộ trình E10 không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là cam kết về môi trường và an ninh năng lượng. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng Dầu Việt Nam, nhấn mạnh: “Các doanh nghiệp mong muốn đẩy nhanh lộ trình phân phối xăng E10 trên toàn quốc, nhằm giảm phụ thuộc vào xăng khoáng trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng trên thế giới”.

Trong giai đoạn đầu khi sản xuất nội địa mới đáp ứng được khoảng 30-40% nhu cầu, Việt Nam sẽ chủ động phối hợp nhập khẩu ethanol từ các nước như Mỹ, Brazil và Thái Lan để đảm bảo không đứt gãy nguồn cung. Những doanh nghiệp như Tập đoàn Hùng Duy đang rà soát, mở rộng diện tích trồng sắn tại các vùng trọng điểm (như Tân Châu, Tân Biên - Tây Ninh) để giảm sự phụ thuộc vào sắn nhập khẩu từ Campuchia. Để tối ưu hóa logistics, các bên đang tìm cách kết nối hiệu quả hơn giữa các vùng nguyên liệu phía Nam với những trung tâm lọc hóa dầu miền Trung để giảm chi phí vận chuyển...

Việt Nam đang đứng trước cơ hội biến những cánh đồng sắn bạt ngàn thành nguồn năng lượng xanh quý giá. Nếu giải quyết được bài toán vùng nguyên liệu và tối ưu hóa chi phí logistics, ngành công nghiệp ethanol sẽ không chỉ là một dự án hồi sinh, mà sẽ trở thành trụ cột mới cho nền kinh tế năng lượng.