Động lực A.I đổi mới giáo dục

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong giáo dục khi trí tuệ nhân tạo (A.I) không còn là khái niệm xa lạ, mà đã trở thành động lực thúc đẩy đổi mới từ trong lớp học đến chiến lược toàn ngành. Giờ đây, câu chuyện của các nhà quản lý giáo dục không chỉ dừng lại ở việc “Có nên ứng dụng A.I hay không?” mà chuyển thành “Làm thế nào để triển khai A.I hiệu quả, an toàn và sáng tạo?”. 

A.I đang tăng tốc trong giáo dục
Theo báo cáo của Microsoft về A.I trong giáo dục năm 2025, khoảng 86% tổ chức giáo dục trên toàn cầu đã sử dụng A.I tạo sinh (GenAI), tỉ lệ cao nhất trong tất cả các ngành. Từ cá nhân hóa học tập ở bậc phổ thông đến quản trị đại học, A.I đang giúp nâng cao hiệu quả, tăng tương tác và cải thiện kết quả học tập. 

Tuy nhiên, tốc độ đào tạo về A.I chưa theo kịp tốc độ ứng dụng. Chỉ chưa đến một nửa học sinh Mỹ và giáo viên toàn cầu “hiểu rõ” về A.I, trong khi 45% giáo viên và 52% sinh viên Mỹ chưa từng được đào tạo về A.I. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu và thực tiễn. 

A.I không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là đối tác sáng tạo cho học sinh, giáo viên và lãnh đạo giáo dục. Điều quan trọng là A.I phát huy hiệu quả cao nhất khi bổ trợ, không phải là thay thế các phương pháp học truyền thống. Cũng theo nghiên cứu của Microsoft Research và Đại học Cambridge University Press & Assessment cho thấy, học sinh kết hợp A.I với ghi chép và các phương pháp học khác có kết quả tốt hơn so với chỉ dựa vào A.I. 

Kỹ năng bắt buộc của lao động tương lai
Năng lực sử dụng A.I (AI fluency) đang trở thành ưu tiên hàng đầu đối với lực lượng lao động mới, song song với các kỹ năng mềm như giải quyết xung đột hay khả năng thích ứng. Gần 47% lãnh đạo xem nâng cao kỹ năng A.I là chiến lược nhân sự quan trọng nhất trong 12-18 tháng tới và 66% cho biết sẽ không tuyển dụng ứng viên thiếu năng lực A.I. 

Giáo viên và lãnh đạo giáo dục cũng nhận thức rõ nhu cầu đào tạo kỹ năng A.I khi 54% giáo viên toàn cầu và 76% lãnh đạo giáo dục trên toàn thế giới coi AI literacy là một phần thiết yếu của nền tảng giáo dục cơ bản dành cho mọi học sinh. 

Dù A.I mang đến rất nhiều tiềm năng, để khai thác trọn vẹn giá trị, các cơ sở giáo dục cần giải quyết những mối lo ngại mà người học và giáo viên đang đối mặt. Học sinh lo ngại nhất về việc bị cáo buộc đạo văn hoặc gian lận (33%) và việc phụ thuộc quá mức vào A.I (30%); giáo viên quan tâm hàng đầu đến đạo văn (31%), tiếp theo là phụ thuộc vào A.I (21%), thông tin sai lệch (20%), bảo mật (20%) và thiếu đào tạo (20%); lãnh đạo giáo dục lo ngại về các vấn đề đạo đức (21%)...

Tạo ra cơ hội mới thông qua A.I trong giáo dục

Mặc dù mức độ quen thuộc và sử dụng A.I đang khá cao ở tất cả các nhóm đối tượng, nhưng vẫn tồn tại những khoảng trống đáng kể. Báo cáo chỉ ra 4 thách thức chính mà giáo dục phải đối mặt khi đưa A.I vào thực tiễn:
• Ứng dụng mà không đồng bộ: Việc sử dụng A.I đang lan rộng rất nhanh, vượt xa khả năng đào tạo và mức độ hiểu biết chung giữa giáo viên và học sinh.
• Tiềm năng sáng tạo đi kèm sự thận trọng: A.I mở ra nhiều khả năng thú vị, nhưng để phát huy hiệu quả, A.I cần được gắn với các chiến lược dạy - học đã được kiểm chứng.
• Nhu cầu chuẩn bị năng lực cho lực lượng lao động: Các cơ sở giáo dục nhận thức rõ tầm quan trọng của năng lực A.I, nhưng họ cần thêm hỗ trợ thực tiễn để tích hợp A.I vào chương trình học một cách ý nghĩa.
• Tái hình dung học tập một cách có trách nhiệm: A.I đem lại nhiều cơ hội mới, nhưng để biến chúng thành hiện thực, các trường cần lắng nghe học sinh và giáo viên, tạo ra môi trường giao tiếp cởi mở và đồng sáng tạo.

Để tiến xa hơn trong hành trình chuyển đổi số giáo dục, các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh hãy cùng nhau hợp tác, thích ứng linh hoạt và cam kết sử dụng A.I một cách có trách nhiệm. Trước hết, hãy chủ động khởi động các cuộc đối thoại về A.I, lắng nghe, chia sẻ và cùng nhau tháo gỡ những băn khoăn, kỳ vọng xoay quanh công nghệ mới này. Việc xây dựng các chính sách, hướng dẫn rõ ràng về sử dụng A.I sẽ giúp mọi thành viên trong trường hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và giới hạn khi ứng dụng A.I vào học tập, giảng dạy.

Song song đó, cần đưa kiến thức về A.I vào chương trình đào tạo cho cả giáo viên, học sinh và lãnh đạo, đảm bảo mọi người đều hiểu cách A.I hoạt động, lợi ích cũng như rủi ro tiềm ẩn. Việc thành lập đội ngũ chuyên trách A.I sẽ giúp định hướng chiến lược, giám sát triển khai và kết nối các sáng kiến A.I với mục tiêu phát triển của nhà trường. Hãy ưu tiên các ứng dụng A.I thiết thực, bắt đầu từ những giải pháp đơn giản, dễ triển khai, liên tục thu thập phản hồi thực tế để mở rộng và tạo ra tác động lớn hơn.
Cuối cùng, đừng chỉ tập trung vào kỹ năng công nghệ mà hãy chú trọng phát triển các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và quản lý cảm xúc - những yếu tố then chốt giúp thế hệ trẻ tự tin, chủ động làm chủ tương lai trong kỷ nguyên A.I. A.I có thể trở thành người đồng hành mạnh mẽ, giúp khuếch đại ý tưởng, tinh giản tác vụ và mở ra những phương pháp dạy - học sáng tạo chưa từng có.