Chuyện quả bơ Tây Nguyên

Câu chuyện của Pơ Lang không bắt đầu từ phòng thí nghiệm hay một bản kế hoạch kinh doanh được tính toán sẵn, mà từ câu chuyện quen thuộc của nông nghiệp Việt Nam “được mùa, mất giá”. Vùng trồng bơ Tây Nguyên cũng không nằm ngoài bức tranh chung đó. 

Khi còn là giáo viên sinh học tại một trường làng ở Đắk Lắk, chị Phạm Thị Thu Hằng, sáng lập Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Sản xuất và Thương mại Pơ Lang, nhiều lần chứng kiến cảnh bơ sai trĩu cành, quả to đẹp nhưng không có đầu ra ổn định. Thương lái thưa vắng, giá thu mua giảm sâu, thậm chí có mùa bơ phải bỏ lại trên vườn vì không ai đến mua. “Tôi nghĩ nếu mình biến bơ thành sản phẩm có giá trị cao, ổn định quanh năm thì người nông dân sẽ bớt phụ thuộc vào may rủi mùa vụ”, chị chia sẻ.

Với nền tảng sư phạm sinh học, chị Hằng bắt đầu tìm hiểu khả năng ứng dụng của bơ trong chăm sóc cá nhân, đặc biệt là mỹ phẩm, lĩnh vực đòi hỏi hàm lượng dưỡng chất cao và ngày càng ưu tiên nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên.

Tuy nhiên, bước chuyển từ nghề giáo viên sang khởi nghiệp mỹ phẩm không hề dễ dàng. Mỹ phẩm là ngành có yêu cầu cao về công thức, tiêu chuẩn chất lượng, thử nghiệm độ ổn định và tuân thủ pháp lý. Để bù đắp khoảng trống chuyên môn, chị Hằng chủ động liên hệ với các viện công nghệ sinh học, các chuyên gia thuộc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, cũng như những nhà máy sản xuất để gửi mẫu và thử nghiệm. Bên cạnh đó là các khóa đào tạo chuyên sâu về sản xuất mỹ phẩm nhằm từng bước hoàn thiện năng lực chế biến sâu từ nguyên liệu bơ.

Quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm, từ những thử nghiệm ban đầu vào năm 2017, đến giai đoạn đào tạo và định hình hướng đi vào năm 2018. Năm 2019, chị Hằng quyết định dừng công việc giảng dạy để tập trung toàn thời gian cho dự án. Đến năm 2020, Pơ Lang chính thức được thành lập, chuyển từ một ý tưởng cá nhân sang mô hình kinh doanh.

Điểm tựa của Pơ Lang nằm ở vùng nguyên liệu Đắk Lắk, một trong những địa phương có diện tích và sản lượng bơ lớn nhất cả nước, ước khoảng 200.000 tấn mỗi năm. Ngay từ đầu, Công ty lựa chọn xây dựng chuỗi giá trị gắn với vùng trồng, hợp tác cùng Hợp tác xã Đại Hùng và 15 hộ nông dân, hình thành vùng nguyên liệu khoảng 20 ha. Mỗi năm, Pơ Lang tiêu thụ hơn 200 tấn bơ, bao gồm cả bơ trái tươi và nguyên liệu phục vụ chế biến.

Hai giống bơ được lựa chọn là bơ 034 và bơ Booth, nhờ hàm lượng dầu cao, ổn định và phù hợp với điều kiện khí hậu Tây Nguyên. Để giảm rủi ro từ biến động mùa vụ và thời tiết, Công ty chủ động xây dựng kế hoạch thu mua theo năm, phối hợp với hợp tác xã khi vào mùa, sau đó ủ chín, tách cơm và cấp đông để dự trữ cho sản xuất quanh năm. Cách làm này giúp Pơ Lang kiểm soát chất lượng đầu vào và giảm áp lực tiêu thụ tức thời cho người trồng bơ.

Từ nền tảng nguyên liệu, Pơ Lang từng bước phát triển sản phẩm. Công ty xây dựng bộ nhận diện theo hướng tối giản, lấy hình ảnh quả bơ làm trung tâm, như một cách định vị rõ ràng về nguồn gốc nguyên liệu và năng lực làm chủ chuỗi giá trị. “Pơ Lang mong muốn khách hàng nhận diện sản phẩm không chỉ bằng logo, mà bằng cảm giác mình đang dùng một thứ tử tế, lành tính, nhẹ nhàng”, chị Hằng nói.

Trong bối cảnh mỹ phẩm giả và kém chất lượng tràn lan, Pơ Lang công khai thành phần, tuân thủ đầy đủ quy định của Bộ Y tế và mỗi lô sản phẩm đều được kiểm nghiệm chất lượng trước khi đưa ra thị trường. Hiện Công ty đã phát triển 10 dòng sản phẩm, tập trung vào nhóm chăm sóc da mặt, bao gồm làm sạch và dưỡng da. Đây được xem là nhóm sản phẩm trụ cột, nơi đặc tính dưỡng của bơ phát huy rõ nhất.

Từ một câu chuyện rất địa phương, Pơ Lang bước vào đúng thời điểm thị trường làm đẹp toàn cầu đang dịch chuyển. Mỹ phẩm tự nhiên và hữu cơ tăng trưởng nhanh khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và thận trọng hơn với các thành phần hóa học trong sản phẩm làm đẹp truyền thống. Không chỉ hiệu quả sử dụng, các tiêu chí về nguồn gốc nguyên liệu, tính minh bạch và tác động bền vững ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng. 

Ở các thị trường phát triển như châu Âu và Bắc Mỹ, mỹ phẩm tự nhiên được dẫn dắt bởi công nghệ chiết xuất, tiêu chuẩn hóa và các phòng thí nghiệm quy mô lớn, nơi nguyên liệu thường được nhập khẩu từ nhiều quốc gia khác nhau. Trong khi đó, tại Việt Nam, phần lớn thương hiệu mỹ phẩm thiên nhiên vẫn dừng ở việc kể câu chuyện nguyên liệu, chưa kiểm soát sâu chuỗi giá trị từ vùng trồng đến chế biến. Khoảng trống này mở ra một hướng đi khác, cạnh tranh bằng khả năng làm chủ nguyên liệu, gắn kết với nông nghiệp và năng lực chế biến sâu. Pơ Lang lựa chọn bước vào thị trường theo cách đó.

Thị trường dầu bơ dùng trong mỹ phẩm được dự báo đạt 2,3 tỷ USD vào năm 2033, với CAGR 7,8% giai đoạn 2025-2033. Quy mô này cho thấy dư địa tăng trưởng đáng kể cho những doanh nghiệp kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu. Pơ Lang đang tận dụng dư địa đó với tăng trưởng doanh thu trung bình khoảng 30%/năm. Sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 11.000 sản phẩm mỗi tháng, với 12 nhân sự. Việc đặt nhà máy tại vùng nguyên liệu giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung và kiểm soát chất lượng, dù đi kèm thách thức về quản trị và đào tạo nhân sự tại địa phương.

Pơ Lang xác định lợi thế không nằm ở thông điệp, mà ở chiều sâu chuỗi giá trị. “Nhiều thương hiệu có thể nói là “tự nhiên”, nhưng không phải ai cũng làm chủ câu chuyện từ vùng trồng, đi cùng nông dân và biến nông sản thành sản phẩm có giá trị cao. Và tôi tin là Pơ Lang đã làm được điều đó”, chị Hằng nói.

Bước ra thị trường quốc tế, Pơ Lang lựa chọn hướng đi khác so với nhiều thương hiệu đến từ các quốc gia có lợi thế về công nghệ. Thay vì chạy đua về quy mô, Công ty mang ra các cuộc triển lãm mỹ phẩm tại Hàn Quốc và Trung Quốc câu chuyện làm chủ nguyên liệu, chế biến sâu và chuỗi giá trị gắn với sinh kế nông dân. Trong 1-3 năm tới, Đông Nam Á và Trung Quốc là các thị trường ưu tiên để kiểm chứng khả năng cạnh tranh. “Tôi mong Pơ Lang trở thành thương hiệu số 1 tại Việt Nam về mỹ phẩm thiên nhiên từ quả bơ tươi và đi ra quốc tế bằng chính bản sắc Tây Nguyên”, chị Hằng ấp ủ.