Khoảng trống nhân tài ESG

Vại Việt Nam, các vị trí C-level (như giám đốc phát triển bền vững - CSO) trong các ngành thâm dụng năng lượng hoặc nông nghiệp công nghệ cao đang nhận mức lương thực tế lên tới 300-500 triệu đồng/tháng, tùy thuộc vào quy mô và mức độ phức tạp của chuỗi cung ứng toàn cầu mà doanh nghiệp đó tham gia.

Việt Nam, với cam kết net zero đến năm 2050,  đang ở giai đoạn đầu của lộ trình bắt buộc thực hiện ESG. Các doanh nghiệp xuất khẩu (dệt may, da giày, thép...) đang phải đối mặt với Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM) và Chỉ thị về báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) của châu Âu. Một chuyên gia ESG có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm hàng triệu USD tiền thuế carbon hoặc giữ được các đơn hàng tỷ đô. Do đó, mức lương họ nhận được thực chất là một khoản “bảo hiểm rủi ro” cho doanh nghiệp.

Tại các phòng họp ở TP.HCM và Hà Nội năm 2026, chương trình nghị sự đã thay đổi rõ rệt. ESG không còn là một tệp tài liệu nằm bụi bặm trong bộ phận quan hệ công chúng. Nó đã trở thành một “giấy thông hành” bắt buộc để doanh nghiệp Việt tiến vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, một rào cản lớn đang hiện hữu: sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ lãnh đạo và thực thi có tư duy bền vững.

Cung không đuổi kịp cầu

Bà Nguyễn Nhật Hạ Chi, Trưởng phòng ESG tại Dragon Capital, cho biết, giờ đây, ESG không còn là công cụ để “loại trừ rủi ro”, mà đã trở thành nền tảng để tìm kiếm cơ hội đầu tư và tiếp cận nguồn vốn xanh. Các quỹ đầu tư nước ngoài đang áp dụng ngày càng khắt khe tiêu chuẩn ESG trong quá trình đánh giá doanh nghiệp Việt Nam. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp thực thi ESG một cách thực chất. 

Kèm theo đó là sự bùng nổ nhu cầu nhân sự ESG, đặc biệt sau khi các quy định về báo cáo phát triển bền vững và khung phân loại xanh của Chính phủ đi vào thực thi nghiêm ngặt. Theo các báo cáo nhân sự mới nhất, hơn 60% doanh nghiệp thừa nhận thiếu hụt nhân sự chuyên trách có khả năng đọc hiểu các tiêu chuẩn quốc tế như IFRS S1 và S2 hay CBAM của EU.

Sự dịch chuyển từ “tài chính” sang “ESG” khiến các giám đốc tài chính (CFO) giờ đây phải làm quen với “kế toán carbon”. Tuy nhiên, việc tìm kiếm một nhân sự vừa am hiểu vận hành tại địa phương, vừa có năng lực phân tích dữ liệu phi tài chính là cực kỳ khó khăn. 

Bà Cao Lê Thanh Loan, Giám Đốc cấp cao, Dịch vụ khoán việc & Cho thuê lại lao động và Dịch vụ Tư vấn về Nhân sự, Manpower Việt Nam, cho biết, các tập đoàn đa quốc gia (MNC) tại Việt Nam đang thể hiện nhu cầu nhân lực ESG mạnh và tăng nhanh hơn rõ rệt. Những động lực chính bao gồm: áp lực tuân thủ ESG từ công ty mẹ và thị trường toàn cầu; ESG ngày càng gắn với điều kiện hưởng ưu đãi dành cho doanh nghiệp FDI; là yêu gần như bắt buộc phải minh bạch hóa thông qua các chuẩn báo cáo ESG, khiến MNCs phải đầu tư sớm và bài bản vào đội ngũ nhân sự ESG.

"Nhiều MNCs tại Việt Nam từ lâu đã có các vị trí liên quan đến ESG, và họ coi bộ phận đảm nhiệm ESG có vai trò ngang hàng với các chức năng vận hành khác như Sales, MKT, HR...", bà Loan cho biết.

Thị trường nhân lực ESG tại Việt Nam đang phân hóa thành 3 nhóm kỹ năng then chốt: nhóm kỹ thuật và công nghệ (kỹ sư năng lượng tái tạo, chuyên gia kiểm toán phát thải và quản trị rác thải); nhóm chiến lược và quản trị (những người có khả năng tích hợp các rủi ro ESG vào chiến lược kinh doanh tổng thể; họ không chỉ làm báo cáo mà còn thay đổi cách công ty vận hành); nhóm tuân thủ và tài chính xanh (chuyên gia am hiểu về trái phiếu xanh và các quy định pháp lý mới nhất để đảm bảo doanh nghiệp không rơi vào bẫy “greenwashing” - tẩy xanh).

Bẫy “săn đầu người” và sự đứt gãy đào tạo

Ông Nguyễn Văn Sĩ, Trưởng phòng Phát triển Bền vững Tập đoàn PAN và Vinaseed, chia sẻ, nguồn nhân lực ESG tại Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng. Không chỉ thiếu đội ngũ chuyên gia có kiến thức chuyên sâu, thị trường lao động còn thiếu những nhân sự có khả năng tích hợp ESG vào hoạt động quản trị và vận hành doanh nghiệp.

Sự khan hiếm dẫn đến một cuộc tranh giành nhân tài khốc liệt. Các tập đoàn đa quốc gia với ngân sách lớn đang thâu tóm những nhân sự ESG tốt nhất, để lại các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong tình trạng “khát” chuyên gia. Tại Đông Nam Á, Việt Nam đang vươn lên là một trong những thị trường có mức tăng trưởng lương mạnh nhất (6-7,1% trong năm 2026), vượt qua cả Singapore (4%) và Thái Lan (4,5%). Riêng với mảng ESG, mức tăng thù lao khi nhảy việc có thể đạt kỷ lục 25-35%. Chức danh giám đốc bền vững hiện có mức lương 8.000-15.000 USD, quản lý ESG là 3.500-6.500 USD.

Đến cuối năm 2026, Việt Nam sẽ cần thêm khoảng 15.000-20.000 chuyên gia ESG có chứng chỉ quốc tế. Thế nhưng, hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam, dù đã bắt đầu tích hợp ESG, vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi của thị trường. Đến năm 2026, chúng ta thấy sự trỗi dậy của các chứng chỉ ngắn hạn quốc tế (như CFA ESG, GRI) như một giải pháp “chữa cháy” cho lỗ hổng đào tạo này. 

Để không bị tụt lại phía sau, các nhà điều hành tại Việt Nam cần thay đổi tư duy tuyển dụng: thay vì cố gắng săn lùng một “siêu sao” ESG không tồn tại, hãy đào tạo lại đội ngũ nhân sự hiện có về quản trị rủi ro và tư duy bền vững. Thế hệ Gen Z và Alpha tại Việt Nam đang ưu tiên làm việc cho các doanh nghiệp có mục tiêu xã hội rõ ràng. ESG lúc này không chỉ là chi phí tuân thủ, mà là công cụ thu hút nhân tài hàng đầu. Liên kết với các trường đại học và tổ chức quốc tế là cách để xây dựng nguồn cung nhân tài dài hạn.

Ông Hà Duy Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đánh giá, để ESG đi vào thực chất, yếu tố then chốt vẫn nằm ở nguồn nhân lực. Nhu cầu về đội ngũ nhân sự có kiến thức và kỹ năng thực hành ESG đang gia tăng nhanh chóng, không chỉ trong các doanh nghiệp sản xuất, mà còn lan rộng sang các lĩnh vực tài chính, kiểm toán, tư vấn… “Việc tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo chương trình đào tạo bám sát thực tiễn, đồng thời đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của nhà đầu tư đối với các tiêu chuẩn ESG”, ông Tùng nhấn mạnh.

Từ góc độ đào tạo, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Bùi Quang Hùng, Phó Giám đốc phụ trách Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận định, đổi mới đào tạo tích hợp ESG là then chốt. Chìa khóa nâng cao chất lượng nhân lực là sự phối hợp chặt chẽ giữa “3 nhà”: nhà trường (đào tạo) - doanh nghiệp (thực thi) - cơ quan quản lý (hành lang pháp lý) nhằm tạo hệ sinh thái gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

Để không tụt hậu trong cuộc đua "nhân tài xanh", doanh nghiệp, cần tích hợp ESG trở thành một phần văn hóa và cách doanh nghiệp vận hành hằng ngày. Trước hết, đây là cách thiết thực và gần gũi để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của ESG cho nhân sự nội bộ và giúp họ hiểu vai trò của mình cũng như sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp hướng đến các mục tiêu ESG. Việc này có thể triển khai thông qua những hành động cụ thể trong công việc hằng ngày như tiết kiệm điện, nước, giảm rác thải, xây dựng môi trường làm việc công bằng, linh hoạt, cho đến việc tham gia các dự án cộng đồng tại địa phương.

"Việc đưa ESG vào văn hóa doanh nghiệp giúp giá trị thương hiệu tuyển dụng mạnh mẽ và có sức hút hơn. Nhân tài xanh không chỉ tìm mức lương, họ tìm môi trường nơi ESG gắn với công việc hằng ngày, có ý nghĩa và cho phép họ tạo ra tác động thật", đại diện của Manpower Việt Nam cho biết.