Thể thao nữ cần cuộc “nổi loạn” mới

Hành trình nữ giới bước vào thể thao chuyên nghiệp luôn gắn với những hành động phản kháng táo bạo. Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu năm 1957 là một ví dụ. Bốn đội tranh tài tại Tây Đức, dù khi đó phụ nữ bị cấm thi đấu chuyên nghiệp. Hiệp hội Bóng đá Anh thậm chí coi bóng đá là môn “không phù hợp với phái nữ”. Vì thế, khi tuyển nữ Anh vô địch, họ không được chào đón hay công nhận ở quê nhà.

Ngày nay, nhiều cầu thủ nữ đã trở thành ngôi sao toàn cầu, nhờ làn sóng quan tâm chưa từng có. Ngay trước khi vòng chung kết Euro nữ khai mạc ngày 2/7, hơn 600.000 vé đã được bán, dự kiến vượt xa kỷ lục 570.000 vé của năm 2022, vốn đã gấp đôi so với năm 2019. Cúp bóng đá nữ châu Phi, đang diễn ra sôi động ở Morocco, cũng phá kỷ lục tương tự. Không chỉ bóng đá nữ đang thăng hoa. Nhiều khả năng kỷ lục khán giả sẽ bị phá tại các kỳ World Cup rugby và cricket nữ cuối năm nay.

Tiền đang đổ vào hầu hết các môn thể thao nữ khi sự quan tâm ngày càng lớn. Điều này tác động xuống tận nền tảng cơ sở. Được truyền cảm hứng từ các thần tượng, ngày càng nhiều bé gái tham gia tập luyện. Sự trỗi dậy này đang thay đổi cả ngành thể thao lẫn xã hội. Nhiều xu hướng cộng hưởng, với càng nhiều phụ nữ thi đấu, chất lượng càng cao; trận đấu hấp dẫn hơn, lại dễ tiếp cận nhờ phát trực tuyến và mạng xã hội. Ngôi sao bóng bầu dục Mỹ Ilona Maher có lượng theo dõi TikTok vượt cả đội nam All Blacks huyền thoại. Deloitte dự báo doanh thu thể thao nữ chuyên nghiệp sẽ tăng từ 692 triệu USD năm 2022 lên 2,4 tỉ USD năm 2025. Các tập đoàn và tỉ phú không đứng ngoài xu hướng này. Năm 2023, Mukesh Ambani của tập đoàn Reliance (Ấn Độ) đã chi 111 triệu USD để mua một đội cricket trong giải nữ Premier League mới thành lập.

Thể thao nữ còn tạo tác động xã hội sâu rộng. Tại Olympic 1964, 80% dân Nhật theo dõi đội bóng chuyền nữ, vốn là công nhân nhà máy, giành huy chương vàng trước Liên Xô, góp phần thay đổi quan niệm về vai trò phụ nữ. Ở Saudi Arabia, từ chỗ cấm tuyệt đối cách đây bảy năm, nay 70.000 nữ sinh tham gia giải bóng đá học đường.

Tham gia thể thao đem lại lợi ích rõ rệt. Thể thao giúp mọi người khỏe mạnh hơn, và trẻ em chơi thể thao thường học tốt hơn, vui vẻ hơn. Một khảo sát của Women’s Sports Foundation (Mỹ) cho thấy gần 50% phụ nữ nói họ học được kỹ năng lãnh đạo như làm việc nhóm hay chịu áp lực khi chơi thể thao thời nhỏ.

Tuy nhiên, xuất phát điểm của thể thao nữ vẫn thấp. Euro nam 2024 thu hút 2,7 triệu khán giả, gần gấp 5 lần Euro nữ mùa gần nhất. Giải Ngoại hạng Nữ Anh mùa trước có trung bình 7.000 khán giả/trận, tăng mạnh nhưng vẫn thua cả giải hạng ba nam. Chỉ 40% cầu thủ nữ thi đấu vòng loại World Cup 2023 là chuyên nghiệp, và 30% không nhận thù lao từ liên đoàn. Khoảng cách thu nhập còn rất lớn. Lấy một ví dụ, Cristiano Ronaldo kiếm 200 triệu euro năm 2024, trong khi Aitana Bonmatí, cầu thủ nữ xuất sắc nhất, chỉ nhận 1 triệu euro.

Nguyên nhân nằm ở lợi thế lịch sử của nam giới và sự cản trở kéo dài hàng thập kỷ. Đến tận thập niên 1990, các liên đoàn toàn cầu mới công nhận giải đấu nữ. Năm 2022, thể thao nữ chỉ chiếm 15% thời lượng truyền thông trên các nền tảng. Không có thêm khán giả, rất khó để tăng nguồn thu và cải thiện lương cho cầu thủ.

Các tổ chức thể thao muốn lôi kéo thêm người chơi và người xem nữ. FIFA muốn tăng gấp đôi số phụ nữ chơi bóng có tổ chức lên 60 triệu vào năm 2027, Hội đồng Cricket Quốc tế kỳ vọng thêm 250 triệu người hâm mộ. Nhưng nhiều kế hoạch vẫn sao chép công thức của nam giới, chẳng hạn như tập trung vào giải lớn và phát sóng truyền thống, dễ triển khai nhưng thiếu sáng tạo. “Thể thao nữ có nguy cơ mãi là “phiên bản thu nhỏ” của nam, không thể phát triển bản sắc riêng”, bà Moya Dodd, cựu tuyển thủ bóng đá nữ Úc và thành viên Hội đồng FIFA, cho biết.

Một số môn đã xây dựng bản sắc riêng, với cộng đồng người hâm mộ trẻ hơn, nhiều nữ giới hơn, tương tác mạnh trên mạng xã hội và thường đưa con tới sân. Quần vợt là ví dụ thành công. Hiệp hội Quần vợt Nữ (WTA) từ năm 1973 đã giúp môn này trở thành môn thể thao tiên phong về bình đẳng giới, với nhiều trận đấu nữ thu hút ngang ngửa nam giới cả về sự chú ý lẫn thu nhập.

Dù vậy, con đường này không dễ. Các “giải phá rào” thường bị cô lập, buộc quay lại hệ thống cũ. Nhưng vẫn có hy vọng. Năm 2021, Giải bóng đá nữ Mỹ (NWSL) tách khỏi Liên đoàn Bóng đá Mỹ và phát triển mạnh, thu hút khoản đầu tư lớn như thương vụ Disney chi 250 triệu USD mua CLB Angel City.

Những hướng đi mới đã xuất hiện như tổ chức nhiều sự kiện nhỏ nhưng thường xuyên để xây dựng lượng fan trung thành, khai thác phát trực tuyến, thử nghiệm thể thức mới như World Sevens Football hay trao quyền cho vận động viên như mô hình Athletes Unlimited ở Mỹ.

Nhiều người trong thể thao nữ vẫn e dè thay đổi sau nhiều thập kỷ đấu tranh để nhận được “sân chơi bình đẳng”. Nhưng để thực sự bứt phá, thể thao nữ cần một cuộc nổi loạn mới, tách rời hẳn cái bóng của nam giới. Tương lai của thể thao nữ nằm ở đổi mới, chứ không phải sao chép.

Có thể bạn quan tâm:

LVMH chao đảo giữa cơn sóng xa xỉ toàn cầu

Nguồn The Economist