Robot Việt chập chững vào đường đua toàn cầu

Tại một nhà máy thông minh ở Hàn Quốc, những chiếc robot tự hành (AMR) đang lặng lẽ vận chuyển linh kiện trên sàn sản xuất. Điều đáng chú ý không nằm ở công nghệ, mà ở xuất xứ của chúng: “Made in Vietnam”.

Trong khi các gã khổng lồ như Trung Quốc và Mỹ đang thống trị thị trường robotics toàn cầu, Việt Nam, quốc gia vốn được biết đến là công xưởng sản xuất điện tử, đang âm thầm chuyển mình từ người tiêu thụ sang nhà sản xuất robot, tìm kiếm những “thị trường ngách” để đối đầu với các đối thủ nặng ký.

Những bước tiến thương mại đầu tiên
Dù phần lớn robot vận hành tại Việt Nam vẫn phải nhập khẩu, các startup nội địa đã bắt đầu ghi dấu ấn bằng cách giải quyết các bài toán thực tế cục bộ.

Phenikaa-X mới đây đã bàn giao dòng robot tự hành AMR T800 cho Nhà máy điện tử Samsung HCM (SEHC) sau 8 tuần thiết kế riêng biệt. Doanh nghiệp này cũng đã xuất khẩu thành công mẫu AMR 250 sang thị trường khó tính là Hàn Quốc. Hay hệ thống robot phân loại thông minh tốc độ cao Delta X Smart đã bán được 500 sản phẩm tới hơn 60 quốc gia, với công nghệ lõi hoàn toàn do Việt Nam làm chủ. Các tập đoàn lớn cũng nhập cuộc như Viettel phát triển robot tuần tra VSR 01, trong khi VinRobotics gây chú ý với các phiên bản robot hình người có khả năng tương tác và trò chuyện.

Theo số liệu từ Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng robot công nghiệp nhanh nhất Đông Nam Á. Chỉ trong 5 năm, mật độ robot tại các nhà máy trong nước đã tăng gần 6 lần, giúp doanh nghiệp tiết kiệm 40-70% chi phí nhân công.

Từ phòng thí nghiệm đến thị trường
Thách thức lớn nhất đối với Việt Nam chính là người láng giềng Trung Quốc, quốc gia hiện sở hữu hơn 6.000 công ty robot và chiếm 52% tổng lượng robot công nghiệp toàn cầu. Với các chính sách trợ cấp hàng tỉ USD, robot Trung Quốc có ưu thế tuyệt đối về giá và quy mô.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Việt Nam không cần phải chạy đua về số lượng. Tiến sĩ Nguyễn Hải Nguyên từ Đại học RMIT Việt Nam nhận định, thay vì cố gắng bắt kịp tốc độ của thế giới, Việt Nam nên chọn hướng đi phù hợp với thế mạnh công nghiệp trong nước.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Quân, Giám đốc Khoa học của VinMotion, đánh giá Việt Nam có tiềm năng trở thành “đối trọng” mới nhờ khả năng cân bằng 3 yếu tố cốt lõi gồm nhân lực công nghệ cao - thế mạnh về phần mềm và trí tuệ nhân tạo (A.I); sản xuất linh hoạt - khả năng làm mẫu và cải tiến phần cứng nhanh với chi phí hợp lý; an ninh bảo mật - yếu tố then chốt trong triển khai ứng dụng thực tế.

“Việt Nam có một nền sản xuất linh hoạt, phù hợp với việc sản xuất và cải tiến mẫu robot nhanh, chất lượng đảm bảo nhưng chi phí hợp lý”, Tiến sĩ Nguyễn Trung Quân nói.

Sự quan tâm của các tập đoàn quốc tế đang tiếp thêm động lực cho hệ sinh thái nội địa. Đầu năm 2026, Tập đoàn AMC Robotics (Mỹ) đã chính thức đặt cơ sở sản xuất tại TP.HCM. Đại diện AMC cho biết, họ chọn Việt Nam vì hệ sinh thái sản xuất điện tử sẵn có và năng lực lắp ráp chính xác của lao động địa phương. Quan trọng hơn, tập đoàn này dự kiến thiết lập một trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại đây, mở ra cơ hội nâng cao năng lực thiết kế robot cho các kỹ sư Việt.

Dù triển vọng là rất lớn, với dự báo thị trường A.I và robot vật lý có thể đạt quy mô 10.000 tỉ USD trong thập kỷ tới, con đường phía trước vẫn còn nhiều rào cản.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ Hoàng Văn Xiêm, Đại học Quốc gia Hà Nội, phát triển robot đòi hỏi tầm nhìn dài hạn từ 5-10 năm. Ông cho rằng Việt Nam cần một mô hình tài trợ nghiên cứu ổn định và một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các trường đại học để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường một cách bền vững.

Với lợi thế về chi phí và khả năng thích ứng nhanh, Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để xác lập vị thế trong chuỗi giá trị robot toàn cầu, không phải bằng cách đối đầu trực diện, mà bằng cách trở thành một mắt xích sản xuất thông minh và linh hoạt của thế giới.