Châu Âu gồng mình giữa nắng nóng

Nắng nóng không dễ nhận thấy như lũ lụt hay động đất, nhưng mức độ sát thương có thể tương đương. Một nghiên cứu gần đây ước tính đợt nóng kéo dài 10 ngày từ 23/6 đã cướp đi sinh mạng khoảng 2.300 người tại 12 thành phố châu Âu. Các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu đã khiến mức nhiệt cao thêm từ 1°C đến 4°C, đủ để giải thích 2/3 số ca tử vong.

Nhiệt độ cao gây sốc nhiệt, tạo áp lực lên tim mạch và làm trầm trọng thêm các bệnh mãn tính như tiểu đường. Ngày 10/8, nhiều cảnh báo đỏ mới lại được phát đi trên khắp châu Âu. Điều đáng lo ngại là lục địa này vừa nóng lên nhanh hơn hầu hết khu vực khác trên thế giới, vừa kém chuẩn bị hơn so với các nền kinh tế phát triển khác. Từ giữa thập niên 1990, nhiệt độ trung bình ở châu Âu đã tăng 0,53°C mỗi thập kỷ, gấp đôi mức trung bình toàn cầu trên đất liền.

Thời tiết biến động khiến các đợt nóng ngày càng dày đặc và khốc liệt hơn. Nỗ lực cắt giảm ô nhiễm không khí những thập niên qua cũng góp phần làm tăng nhiệt, do một số chất ô nhiễm vốn có tác dụng phản xạ ánh sáng mặt trời. Bên cạnh đó, vị trí một phần châu Âu nằm trong vùng Bắc Cực càng khiến tình hình thêm nghiêm trọng trong bối cảnh băng tan làm mất khả năng phản chiếu ánh sáng, thúc đẩy tốc độ nóng lên.

Dữ liệu của Tiến sĩ Kai Chen, Trường Y tế công Yale, cho thấy ngay cả khi so sánh các thành phố có khí hậu tương đồng, mức tăng tử vong trong những ngày nóng đỉnh điểm ở châu Âu vẫn cao hơn nhiều so với châu Á hay châu Mỹ. Ví dụ, Turin (Italy) và Toronto (Canada) có mức nhiệt tương tự, nhưng nguy cơ tử vong ở Turin tăng hơn 50%, trong khi Toronto chỉ 14%.

Một nguyên nhân lớn là châu Âu thiếu điều hòa. Tại Anh, Hà Lan và Italy, tỉ lệ hộ gia đình có điều hòa lần lượt chỉ 5%, 20% và 49%. Trong khi đó, ở Mỹ và Nhật Bản, con số này lên tới 91%. Những nước tăng nhanh tỉ lệ sử dụng điều hòa, như Tây Ban Nha (từ 5% năm 1991 lên hơn 40% hiện nay), cũng ghi nhận tỉ lệ tử vong trong ngày nóng giảm 30–60%.

Mức độ tổn thương giữa các thành phố châu Âu cũng rất khác nhau. Đô thị nhiều bê tông, nhựa đường và ít cây xanh thường nóng hơn vùng nông thôn, hiện tượng mà mô phỏng nhiệt độ chưa phản ánh hết. Ở Paris, mái kẽm xám đặc trưng biến căn hộ bên dưới thành “lò nung”, khiến nguy cơ tử vong tăng 56% trong ngày nóng nhất, cao hơn nhiều nơi có mức nhiệt tương tự. Bologna (Italy) được đánh giá rủi ro cao nhất, còn trong nhóm thành phố lớn, Milan chịu thiệt hại nặng nhất.

Nguyên nhân Milan nóng hơn Rome dù có khí hậu tương đồng vẫn chưa rõ. Một giả thuyết là do ô nhiễm. Milan thuộc nhóm ô nhiễm nhất Italy. Dù một số chất ô nhiễm có tác dụng làm mát, bụi mịn lại làm tăng tác động sức khỏe do nắng nóng. Thêm vào đó, dân số Italy già hóa cũng khiến rủi ro tăng, với 40% ca tử vong do nóng xảy ra ở người trên 85 tuổi.

Tại Anh, dữ liệu cho thấy London và Amsterdam nguy hiểm hơn nhiều so với các thành phố cùng mức nhiệt. Trung bình, 22°C ở London có sức sát thương tương đương 28°C tại nơi khác ở châu Âu. Các khu vực của người nghèo cũng dễ tổn thương hơn. Phân tích của Carbon Brief cho thấy cư dân ở khu nghèo nhất các thành phố Anh có nguy cơ chịu nắng nóng cực đoan cao gấp ba lần so với khu giàu nhất.

Nắng nóng gay gắt có thể đi kèm mùa đông ấm hơn, nhờ đó giảm bớt tử vong do rét, vốn hiện nhiều hơn tử vong vì nóng tại châu Âu. Một nghiên cứu khác cho thấy nhiều thành phố mát mẻ có thể giảm tỉ lệ tử vong tổng thể do cực đoan nhiệt trong 25 năm tới. Tuy nhiên, nếu không có biện pháp thích ứng, các thành phố vốn đã nóng sẽ chứng kiến số ca tử vong tăng mạnh. Florence được dự báo chịu thiệt hại nặng nhất. Đến năm 2050, tỉ lệ tử vong do nóng có thể gấp ba so với năm 2010, lên 105 ca/100.000 dân. Dublin, vốn có nền nhiệt thấp, cũng được dự đoán tăng tỉ lệ tử vong do nóng gấp hơn 10 lần, dù xuất phát điểm thấp.

Có thể bạn quan tâm:

Big Tech Mỹ "khát điện" vì bùng nổ A.I

Nguồn The Economist