Bản nâng cấp Vietnam 2.0

Trong thế giới đầu tư mạo hiểm, ký ức thường ngắn ngủi. Nhưng tại Việt Nam, bài học về giai đoạn “siêu nóng” vẫn còn nguyên giá trị. 

Lợi nhuận từ sự bền bỉ 

Giai đoạn 2021-2022 ghi nhận sự tăng trưởng nhanh của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thanh khoản toàn cầu dồi dào và chi phí vốn ở mức thấp. Theo thống kê, hơn 70% startup đang hoạt động tại Việt Nam được thành lập trong giai đoạn này, với khoảng 1,4 tỉ USD được rót vào thị trường. Tuy nhiên, từ năm 2022, thị trường đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam bước vào chu kỳ điều chỉnh. Theo báo cáo Vietnam Innovation & Private Capital 2025, tổng vốn đầu tư tư nhân (bao gồm đầu tư mạo hiểm và đầu tư cổ phần tư nhân) tại Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 2,3 tỉ USD, giảm 35% so với năm trước. Riêng vốn đầu tư mạo hiểm giảm gần 25%, xuống còn khoảng 398 triệu USD, tương đương gần 1/3 mức đỉnh năm 2021.

 “Khi định giá lên tới 20 triệu USD một cách không tưởng, đó là dấu hiệu báo động về mặt cảm xúc đầu tư”, ông Genping Liu của Vertex Ventures SEA & India nhớ lại. Giờ đây, khi sức nóng đã lắng xuống, Việt Nam đang hiện ra không phải như một khoản đầu tư ngắn hạn, mà là một cuộc chơi đường dài. Số lượng thương vụ đã chạm đáy vào năm 2025 cho thấy sự chọn lọc khắt khe hơn từ các nhà đầu tư. Xu hướng vốn tập trung vào ít thương vụ hơn nhưng với quy mô lớn hơn ở giai đoạn muộn”, báo cáo của Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS) nhận định.

Khi thị trường startup toàn cầu bước vào mùa đông, một câu hỏi hóc búa đã được đặt ra: Tại sao trong khi nhiều quỹ rút lui, những cái tên như TVS, Jungle Ventures hay Vertex Ventures vẫn ở lại và rót vốn mạnh mẽ?

Câu trả lời nằm ở tầm nhìn qua các chu kỳ. Ông Terence Ting, thành viên Ủy ban Đầu tư TVS, đưa ra một so sánh đầy gợi mở với Trung Quốc của những năm 1990. Dù lộ trình thoái vốn tại Việt Nam hiện nay vẫn chưa thực sự rõ ràng, ông tin rằng nền tảng doanh nghiệp mới là chìa khóa: “Nếu đầu tư vào các công ty có nền tảng tốt, kết quả sẽ đến”.

Sự lạc quan này không phải là không có lý do. Nó dựa trên sự chuyển dịch cấu trúc mà các chuyên gia gọi là “Vietnam 2.0”. Ở đó, Chính phủ không còn chỉ đóng vai trò quản lý cứng nhắc mà đã chuyển sang “hỗ trợ và tạo điều kiện” thông qua những cải cách như Nghị quyết 68, thúc đẩy khu vực tư nhân trở thành động cơ chính của nền kinh tế. 

Thực thi quan trọng hơn hào nhoáng

Một trong những sai lầm kinh điển của các startup Việt Nam là tham vọng bành trướng khu vực trước khi làm chủ sân nhà. Ông Genping Liu đưa ra một lời khuyên sắc sảo nhưng thực dụng: “Phải tập trung vào thị trường nội địa trước, không nên mơ mộng vươn xa quá sớm khi chưa có nền tảng vững chắc”.

Đồng quan điểm, ông Rishab Malik, Đối tác từ Jungle Ventures, cảnh báo về sự phức tạp của Đông Nam Á, một khu vực thường bị hiểu lầm là một khối thống nhất. Thực tế, đây là 12 quốc gia với 12 nền văn hóa và quy định pháp lý khác biệt. “Việc thực thi rất khó khăn”, ông nhấn mạnh, dẫn chứng việc ngay cả những kỳ lân như MoMo cũng phải chật vật khi đối mặt với rào cản quy định tại các thị trường lân cận như Campuchia. 

Dẫu vậy, ông Malik nhận thấy Việt Nam có hồ sơ tăng trưởng GDP đặc biệt và nhận được sự hỗ trợ lớn từ các sáng kiến của Chính phủ. “Trong khi một số thị trường Đông Nam Á khác đang hoạt động kém hiệu quả và chưa mang lại lợi nhuận, tôi tin Việt Nam đang đặt nền móng cho một điều gì đó lớn lao hơn nhiều”, ông nói. 

Khảo sát của NIC, Do Ventures và BCG cũng cho thấy, trong giai đoạn 2025-2030, phần lớn nhà đầu tư kỳ vọng hoạt động đầu tư tại Việt Nam sẽ tăng trở lại, với trí tuệ nhân tạo (A.I), công nghệ xanh và nông nghiệp công nghệ cao là những lĩnh vực thu hút dòng vốn mạnh mẽ. 

Để thoái vốn thành công trong bối cảnh mới, các chuyên gia thống nhất rằng “chất lượng là tiên quyết”. Một đội ngũ quản lý xuất sắc và biên lợi nhuận tốt mới là tấm vé thông hành để tiếp cận thị trường thứ cấp hoặc các đối tác chiến lược, đặc biệt là từ Nhật.

Nếu có một thông điệp chung từ những người đang trực tiếp “đổ mồ hôi” trên thị trường vốn Việt Nam, đó chính là lợi nhuận được tạo ra từ sự bền bỉ, chứ không phải tốc độ. Việt Nam không còn là nơi dành cho những dòng vốn “đánh nhanh rút gọn”. Với lợi thế về nhân lực STEM và tham vọng trở thành trung tâm A.I của khu vực, Việt Nam đang chào đón những nhà đầu tư có đủ kiên nhẫn để đi cùng sự trưởng thành của một nền kinh tế đang lột xác. Như cách các chuyên gia tại TVS đúc kết: “Việt Nam ưu tiên những dòng vốn có sự gắn kết, bởi tại đây, con đường đi đến thành công không bao giờ là một đường thẳng”.