Người máy lên kệ Điện Máy Xanh

Đầu tháng 10, giới tài chính bất ngờ chứng kiến ông Đoàn Văn Hiểu Em, CEO của Công ty Cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh (mã DMX), giới thiệu không gian “House of Future”, chính thức đưa Điện Máy Xanh lấn sân sang ngành hàng trí tuệ nhân tạo (AI) và robotics. “Chúng tôi không mở thêm cửa hàng theo cách truyền thống. Chúng tôi mang đến một không gian trải nghiệm để người dùng trực tiếp chạm vào những công nghệ được kỳ vọng sẽ hiện diện phổ biến trong mỗi gia đình trong 5-10 năm tới”, ông Hiểu Em tuyên bố. 

Động thái của nhà bán lẻ điện máy lớn nhất Việt Nam không đơn thuần là một chiến dịch tiếp thị nhằm làm mới thương hiệu. Đó là chỉ dấu rõ ràng cho thấy một luồng dịch chuyển công nghệ mang tính cấu trúc đang gõ cửa thị trường Việt Nam: kỷ nguyên của AI hiện thân (embodied AI). 

Khái niệm AI tạo sinh (GenAI) từng làm mưa làm gió 2 năm trước giờ đây đang bước vào một nấc thang tiến hóa mới: kết hợp năng lực tính toán với khả năng vận động trong không gian thực. Goldman Sachs ước tính đến năm 2035, thị trường robot hình người sẽ đạt 138 tỷ USD với khoảng 6,5 triệu đơn vị xuất xưởng. Trong khi đó, Morgan Stanley đưa ra dự báo dài hạn đầy kinh ngạc: chạm mốc 5.000 tỷ USD vào năm 2050. 

Ông Abel Deng, Chủ tịch khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông của công ty robot Trung Quốc AgiBot, đã chỉ ra 3 động lực cốt lõi: “Trong kỷ nguyên cách mạng công nghiệp mới, chúng ta đang bước từ AI kỹ thuật số sang AI vật lý một cách tất yếu. Năm 2026 là bước ngoặt vì lần đầu tiên mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), phần thân robot đáng tin cậy và bánh đà dữ liệu cùng hội tụ”. Sự bùng nổ này không chỉ nằm trên giấy. Theo báo cáo World Robotics 2026 do Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR) công bố, lượng robot công nghiệp hoạt động trên toàn cầu đã chạm kỷ lục 5 triệu đơn vị, tăng gấp đôi chỉ sau 7 năm. “Tự động hóa công nghiệp đang tiến triển với tốc độ rất nhanh... Trong đó, châu Á tiếp tục là cỗ máy kéo đà tăng trưởng của ngành tự động hóa toàn cầu, theo sau là châu Mỹ, còn châu Âu đang tiến chậm hơn”, bà Jane Heffner, Chủ tịch IFR, nhận định.  

Thế nhưng, giữa bức tranh màu hồng của các dự báo tài chính và thực tế ứng dụng tại Việt Nam vẫn tồn tại một khoảng cách thăm thẳm. Trong khi các nhà máy tại Trung Quốc đã bắt đầu đưa robot hình người vào các dây chuyền lắp ráp và kho bãi phức tạp thì tại Việt Nam, sự hiện diện của những cỗ máy này vẫn mang nặng tính hiếu kỳ. Ông Lâm Thiện, nhà phân phối chính thức của AgiBot tại Việt Nam, cho biết thị trường Việt Nam hiện chỉ mới ở giai đoạn 1. Robot chủ yếu được dùng để trình diễn khả năng vận động như đi lại, nhảy múa, đánh võ... 

Đứng trước bài toán tự động hóa để thoát bẫy thu nhập trung bình và nâng cao năng suất lao động, Việt Nam sở hữu những lợi thế đặc thù nhưng cũng phải đối diện với các đối thủ đáng gờm trong khu vực ASEAN và châu Á. Khác với Thái Lan đang loay hoay tái cấu trúc vì phụ thuộc vào ngành sản xuất xe hơi truyền thống đang suy giảm, Việt Nam hưởng lợi lớn từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng (Trung Quốc+1). Lượng robot lắp đặt mới tại Việt Nam từng ghi nhận mức tăng vọt 27%, mà lực kéo chủ yếu đến từ các tổ hợp sản xuất điện tử khổng lồ như Samsung hay Foxconn. Đây là môi trường hoàn hảo để phát sinh các dữ liệu vận hành thực tế - thứ nhiên liệu cần thiết để huấn luyện AI công nghiệp. 

Sự hiện diện của các trung tâm R&D quy mô lớn từ Samsung, Qualcomm, Nvidia hay SAP đang tạo ra một lớp kỹ sư có khả năng thích ứng rất nhanh với thuật toán mới. Tuy nhiên, trong cuộc đua cung cấp hạ tầng trung tâm dữ liệu và năng lượng xanh cho siêu máy tính, Malaysia đang bứt lên dẫn đầu khu vực. Việc vận hành các mô hình AI hiện thân quy mô lớn đòi hỏi hạ tầng tính toán khổng lồ và nguồn điện ổn định - bài toán mà Việt Nam vẫn đang trong quá trình gỡ rối với mục tiêu huy động 500 MW điện chuyên dụng cho trung tâm dữ liệu. 

Đáng chú ý là nguy cơ phụ thuộc phần cứng vào Trung Quốc. Thống kê của Counterpoint Research cho thấy 5 nhà sản xuất dẫn đầu thị trường robot hình người toàn cầu đều đến từ Trung Quốc, chiếm tới 86% thị phần. Trong đó, riêng AgiBot chiếm 43,1% và Unitree chiếm 31%. Nếu không có chiến lược rõ ràng, doanh nghiệp Việt Nam sẽ dễ rơi vào thế bị động, chỉ thuần túy đóng vai trò là đại lý bán lẻ thiết bị hoặc nơi tiêu thụ phần cứng ngoại nhập. 

Đánh giá về sự chậm trễ của mảng phần cứng so với phần mềm, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), chỉ rõ: “Cần có một chương trình hành động riêng biệt dành cho AI hiện thân, tách khỏi chiến lược chung về AI vì bản chất của AI vật lý hoàn toàn khác biệt”. Việt Nam không thể mãi dừng ở vai trò lắp ráp hay gia công, mà cần tận dụng nền tảng cơ khí chính xác, thiết kế vi mạch chuyên dụng và xử lý dữ liệu để chen chân vào chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành robot. 

Khoảnh khắc ông Đoàn Văn Hiểu Em đứng cạnh những chú chó robot trong không gian “House of Future” là một lời nhắc nhở sinh động. Để thị trường robot và AI Việt Nam thực sự chạm tay vào chiếc bánh 5.000 tỷ USD của thế giới, thước đo cuối cùng không nằm ở số lượng showroom được dựng lên, mà nằm ở việc có bao nhiêu cánh tay cơ khí sẽ thực sự bước vào dây chuyền may mặc, xưởng đóng tàu hay kho vận logistics để giải quyết triệt để bài toán sống còn: năng suất lao động của người Việt Nam.