Điện, nước hái ra tiền

Trong khi ngành điện bước vào chu kỳ mới tập trung phát triển năng lượng sạch và linh hoạt thì ngành nước duy trì mô hình kinh doanh ổn định với sản lượng dự kiến tăng đều đặn 5%/năm đến năm 2030 nhờ đô thị hóa và sản xuất phát triển.  

Cánh chim đầu đàn

Đối với ngành tiện ích, Công ty Cổ phần Cơ Điện Lạnh (REE) giữ một vị thế lịch sử khi là 1 trong 2 cổ phiếu đầu tiên niêm yết trên sàn vào năm 2000. Từ vốn điều lệ ban đầu chỉ 150 tỷ đồng, trải qua hơn 25 năm thăng trầm cùng thị trường, REE đã nâng quy mô vốn điều lệ lên hơn 5.416 tỷ đồng vào cuối năm 2025. Cũng trong năm 2025, Công ty nhận được giấy phép khảo sát dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên tại Việt Nam. Dấu mốc chiến lược ghi nhận sự mở rộng của REE M&E sang các thị trường mới, bao gồm trung tâm dữ liệu và các dự án năng lượng tái tạo. 

Trả lời NCĐT, ông Nguyễn Đức Nguyên, chuyên viên phân tích tại FinSuccess, cho biết, trong không gian đầu tư ngành tiện ích, khi rào cản gia nhập tự nhiên đã tạo nên “con hào kinh tế” (economic moat) vững chắc, lợi thế cạnh tranh cốt lõi chuyển dịch đáng kể sang bài toán hiệu quả vận hành và quản trị cấu trúc vốn. “Với mảng điện, bài toán dòng tiền khắt khe hơn do quy mô CAPEX (chi phí đầu tư vào tài sản cố định) khổng lồ. Khả năng sinh lời bị chi phối bởi việc tối ưu suất đầu tư (CAPEX/MW) nhằm giảm áp lực khấu hao và duy trì độ sẵn sàng phát điện”, ông Nguyên chia sẻ. 

Nhìn vào REE, có thể thấy rõ lợi thế cạnh tranh thông qua năng lực quản trị cấu trúc vốn cho một danh mục tài sản đa dạng. Việc phân bổ vốn linh hoạt với chi phí vốn tối ưu, cùng cân bằng tốt rủi ro chuỗi cung ứng giữa các dự án năng lượng tái tạo giúp Công ty duy trì dòng tiền ổn định và bảo vệ tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư (ROIC) hiệu quả.

Bên cạnh REE, một biểu tượng khác đại diện cho mảng tiện ích thiết yếu là Tổng Công ty Nước - Môi trường Bình Dương (Biwase). Dù gia nhập sàn niêm yết muộn hơn (năm 2017), Biwase hiện là một ông lớn trong ngành nước miền Nam. Cuối năm 2025, vốn chủ sở hữu của Công ty đạt 6.290 tỷ đồng và quy mô vốn hóa thị trường vượt mốc 10.424 tỷ đồng. Biwase hiện đang tham gia sở hữu 34 đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nước và môi trường, bao gồm các chi nhánh, công ty con, công ty liên kết và đơn vị góp vốn.

Sự thành công kéo dài thập kỷ của cả REE và Biwase chính là minh chứng cho khái niệm “con hào kinh tế” trong ngành tiện ích thiết yếu. Sự kết hợp giữa hiệu quả vận hành và hoạt động M&A quyết liệt đã mang lại kết quả tài chính rực rỡ vào cuối năm 2025. REE đạt 10.012 tỷ đồng tổng doanh thu hợp nhất và 2.529 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Biwase cũng đạt doanh thu hơn 4.500 tỷ đồng và hơn 1.026 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong năm 2025. 

Theo ông Nguyên của FinSuccess, ở mảng phân phối nước, tính độc quyền khu vực mang lại biên an toàn cao. Động lực tăng trưởng dài hạn phụ thuộc vào năng lực kiểm soát tỷ lệ thất thoát nước (NRW) để tối ưu OPEX và chiến lược hedging rủi ro tỷ giá. Biwase là một ví dụ khi biên lợi nhuận luôn được bảo vệ vững chắc nhờ duy trì tỷ lệ NRW ở mức thấp kỷ lục (thường dưới 5%), kết hợp với năng lực quản trị hiệu quả dòng vốn ODA ngoại tệ.

Lợi thế cạnh tranh dài hạn

Theo Ban lãnh đạo REE, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Năng lượng, hạ tầng đô thị, công nghiệp hiện đại, tài nguyên nước và môi trường sẽ là những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới. 

Ông Trương Hồ Hải Minh, CFA, Giám đốc Đầu tư MoneyGain, cho rằng với những ngành có rào cản gia nhập cao như điện, nước và năng lượng, lợi thế cạnh tranh dài hạn không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp sở hữu tài sản quy mô lớn và đòi hỏi lượng vốn đầu tư đáng kể để gia nhập ngành. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có thể biến các rào cản đó thành một lợi thế cạnh tranh bền vững hay không.

Đầu tiên là quyền tiếp cận nguồn tài nguyên khan hiếm như vị trí dự án, nguồn nước, nguồn nhiên liệu, hạ tầng truyền tải, đấu nối hay các giấy phép và quyền phát triển dự án. Đây là những lợi thế rất khó để đối thủ mới có thể tạo dựng trong thời gian ngắn.

Thứ 2 là lợi thế về quy mô, chi phí vốn và năng lực triển khai, vận hành. Đây là những ngành thâm dụng vốn rất lớn, nên doanh nghiệp có quy mô, năng lực tài chính và kinh nghiệm triển khai, vận hành sẽ có khả năng huy động vốn với chi phí thấp hơn, triển khai dự án hiệu quả hơn, quan hệ với các đối tác trong chuỗi giá trị tốt hơn, từ đó tiếp tục mở rộng quy mô trong dài hạn. 

Thứ 3, các doanh nghiệp trong ngành điện, nước và năng lượng cung cấp sản phẩm đầu ra là mặt hàng thiết yếu cho xã hội, được bao tiêu sản phẩm đầu ra và đảm bảo hoạt động trong dài hạn, từ đó mô hình kinh doanh hạn chế tối đa các rủi ro. Những đơn vị này có hợp đồng dài hạn, cơ chế giá tương đối ổn định hoặc có vị thế quan trọng trong hệ thống được quy hoạch sẵn, sẽ có lợi thế rất lớn về dòng tiền kinh doanh.

Trong khi đó, chuyên gia của FinSuccess lại cho rằng mỏ neo sống còn của nhóm ngành này nằm ở sự minh bạch của khung pháp lý. Sự minh bạch pháp lý nhất quán không chỉ hạn chế đáng kể rủi ro chính sách, tăng khả năng dự phóng dòng tiền cho nhà đầu tư, mà còn là nền tảng cốt lõi đảm bảo sự ổn định của an ninh hạ tầng quốc gia trong dài hạn.