Bản vị sống khỏe

Suốt nhiều thập niên của thời kỳ công nghiệp hóa và bùng nổ tài chính, thước đo thịnh vượng của các quốc gia cũng như giới tinh hoa toàn cầu thường được định lượng bằng các bảng cân đối tài sản cứng: tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tốc độ bê tông hóa đô thị, quy mô tích lũy tư bản hay giá trị vốn hóa thị trường. Nhưng tại các trung tâm tài chính lớn từ New York, London, Singapore cho đến các nền kinh tế đang trỗi dậy tại Đông Nam Á, một hệ quy chiếu mới đang dần soán ngôi. 

Khả năng giúp con người duy trì sức bền thể chất, nâng cao năng suất tư duy và kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh đang trở thành giá trị cốt lõi mới để định giá sự thịnh vượng quốc gia và uy tín của các tập đoàn. Một trật tự kinh tế mới đang hình thành, nơi ranh giới phân định truyền thống giữa y tế điều trị, công nghệ sinh học, dinh dưỡng học, du lịch trải nghiệm và kiến trúc bất động sản không còn tồn tại độc lập mà cùng hội tụ quanh một trục duy nhất: tái tạo và nâng đỡ chất lượng cuộc sống con người. 

Siêu động lực ngàn tỷ USD trong bước chuyển của trật tự mới
Báo cáo thường niên của Viện Sức khỏe Toàn cầu (GWI) ghi nhận nền kinh tế sức khỏe (wellness economy) thế giới đã chính thức xác lập vị thế của một siêu động lực kinh tế khi đạt quy mô 6.800 tỷ USD vào năm 2024, đóng góp tới 6,12% vào GDP toàn cầu. Con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng bứt phá để vượt mốc 9.800 tỷ USD vào năm 2029. Nếu xem wellness economy là một thực thể kinh tế độc lập, quy mô này hiện đứng thứ 3 thế giới, chỉ xếp sau 2 siêu cường Mỹ và Trung Quốc, đồng thời vượt xa GDP của các nền kinh tế lớn như Đức, Nhật hay Ấn Độ. 

Phần trình bày của bà Sue Le, Giám đốc Điều hành Red Communications, tại Hội nghị đầu tư “Kiến tạo chất lượng sống”.

Tại Hội nghị đầu tư “Kiến tạo chất lượng sống”, bà Sue Le, Giám đốc Điều hành Red Communications, đã đưa ra một nhận định phản ánh bước chuyển biến này: “Sức khỏe đang định giá lại tăng trưởng”. Theo phân tích của bà Sue Le, trước đây khi đo lường mức độ phát triển của một nền kinh tế, một đô thị hay một ngành hàng, giới quan sát thường nhìn vào bảng cân đối tài sản, biên độ mở rộng địa lý và tốc độ gia tăng doanh số thuần túy. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên hậu biến động, sức khỏe không còn là một chỉ số ngoại vi mà trở thành điều kiện cốt lõi để định hình và đánh giá chất lượng tăng trưởng. 

Tiêu chí này không còn dừng lại ở cánh cửa phòng khám hay không gian sống cá nhân, mà thâm nhập vào mọi điểm chạm: từ môi trường công sở, không gian công cộng, chuỗi cung ứng sản phẩm đến thông điệp và uy tín thương hiệu. Người tiêu dùng và các quỹ đầu tư ESG (môi trường, xã hội và quản trị) ngày nay không chỉ hỏi doanh nghiệp “làm ra bao nhiêu lợi nhuận”, mà còn truy vấn “mô hình đó bảo vệ hay làm hao tổn sức khỏe sinh học của nhân viên và cộng đồng đến mức nào”. 

“Sức khỏe giờ đây không còn là phần thưởng sau tăng trưởng mà là điều kiện vô cùng cần thiết để chúng ta có thể tăng trưởng và tăng trưởng dài hạn”, bà Sue Le cho biết.
Nghiên cứu từ Viện Y tế McKinsey và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) chỉ ra rằng, việc kéo dài số năm sống khỏe mạnh không đơn thuần là hành động nhân đạo, mà là một phương trình kinh tế có tỷ suất sinh lời cực cao. Mỗi 1 USD đầu tư vào can thiệp phòng ngừa và lối sống lành mạnh có thể tạo ra từ 2-4 USD giá trị kinh tế gián tiếp, nhờ hạn chế sự suy giảm lực lượng lao động và giảm thiểu gánh nặng vỡ quỹ bảo hiểm y tế.

Chiếu theo lăng kính đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm nóng năng động nhất khu vực. Dữ liệu của GWI chỉ ra rằng thị trường kinh tế sức khỏe tại Việt Nam đã đạt quy mô 27,29 tỷ USD vào năm 2024, đưa quốc gia vọt lên vị trí thứ 31 trên tổng số 145 thị trường chăm sóc sức khỏe toàn cầu. 

Sự gia tăng tầng lớp trung lưu, khả năng tiếp cận tri thức y khoa hiện đại và tâm lý tự vệ thể trạng sau đại dịch đã thúc đẩy một bộ phận lớn người dân sẵn sàng chi trả mạnh tay cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe dự phòng, thực phẩm chức năng tiêu chuẩn quốc tế và các giải pháp trị liệu phục hồi. 

Bẫy nhân khẩu trong nghịch lý “10 năm đánh đổi”
Tuy nhiên, đằng sau sự sẵn sàng chi trả ngày càng lớn của công chúng là một hồi chuông cảnh báo về cơ cấu bệnh tật và sự dịch chuyển nhân khẩu học khốc liệt. Theo các số liệu y tế công cộng, hiện có tới khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam bắt nguồn từ các bệnh không lây nhiễm (NCDs) như tim mạch, đột quỵ, ung thư, tiểu đường type 2 và các hội chứng rối loạn chuyển hóa mãn tính. Đáng lo ngại, các bệnh lý này đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt do lối sống tĩnh tại, áp lực công việc cường độ cao, ô nhiễm môi trường đô thị và thói quen ăn uống thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất. 

Thói quen thụ động “có bệnh mới chữa, đau đớn mới tìm bác sĩ” đang đẩy hệ thống an sinh xã hội, bảo hiểm y tế và hàng triệu hộ gia đình vào tình thế báo động về chi phí điều trị đắt đỏ và sự kiệt quệ tài chính tích lũy. Tình trạng này trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi đặt cạnh chiếc đồng hồ nhân khẩu học đang đếm ngược nhanh chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại của Việt Nam.

Theo dự báo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), số người từ 60 tuổi trở lên tại Việt Nam sẽ tăng từ 14,2 triệu người năm 2024 lên 20,9 triệu người vào năm 2034 và cán mốc 27,5 triệu người vào năm 2044. Phân tích về khúc quanh này, bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam, đặt ra câu hỏi then chốt: “Dân số già và việc khép lại thời kỳ cơ cấu dân số vàng sẽ tác động như thế nào đến mỗi cá nhân, cấu trúc xã hội và nền kinh tế?”. 

Phần trình bày của bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam, tại Hội nghị đầu tư “Kiến tạo chất lượng sống”.

Theo bà Ôn Minh Hằng, đây không còn là dự báo trên giấy mà là một thực tế sống còn từ những bài học nhãn tiền của các quốc gia láng giềng như Nhật, Hàn Quốc và Trung Quốc. Nhất là tại Việt Nam tồn tại một nghịch lý phổ biến trong tư duy quản trị tài chính cá nhân hiện nay: từ năm 25-65 tuổi, con người dành khoảng 40 năm sung sức nhất để lao động cật lực, đánh đổi sức khỏe thể chất và tinh thần để kiếm tiền và thăng tiến. Nhưng rồi trong 10-20 năm cuối đời, phần lớn số tiền tích lũy cả đời đó lại được dùng để trang trải chi phí điều trị y tế, thuốc men và níu kéo sự sống trên giường bệnh. 

“Chúng ta cần đầu tư cho sức khỏe ngay từ khi còn trẻ để khoản đầu tư đó mang lại kết quả khi bước vào những độ tuổi lớn hơn, chẳng hạn từ 65-85, thậm chí 90 tuổi”, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam đánh giá. “Nếu mục tiêu là có 20 năm cuối đời vẫn khỏe mạnh, sống độc lập và tiếp tục tạo ra giá trị cho xã hội thì sự chuẩn bị không thể bắt đầu khi đã bước vào tuổi già”, bà Hằng nói thêm.
 
Y học chủ động và hệ sinh thái “4 trụ cột”
Để giải quyết bài toán già hóa dân số và thâm hụt tuổi thọ khỏe mạnh, tư duy y tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình “y học can thiệp” sang mô hình “y học chủ động và dự phòng chính xác”. 

Yếu tố mang tính cách mạng trong giai đoạn hiện nay chính là việc chuẩn hóa khoa học, đo lường dữ liệu sinh học và số hóa các giải pháp chăm sóc sức khỏe. Thông qua các thiết bị đeo thông minh, xét nghiệm dấu ấn sinh học và giải mã dinh dưỡng cá nhân hóa theo thể trạng, người tiêu dùng ngày nay không còn sống khỏe theo cảm tính, mà quản trị sức khỏe như một danh mục đầu tư chính xác. 

Bà Ôn Minh Hằng chỉ ra rằng mục tiêu sống khỏe trường thọ không thể thành công nếu chỉ dựa vào nỗ lực đơn độc của từng cá nhân. Nó đòi hỏi sự vận hành đồng bộ của một hệ sinh thái 4 chủ thể tương hỗ: Nhà nước - khoa học - doanh nghiệp - cộng đồng. 

Trong đó, Nhà nước giữ vai trò nhạc trưởng kiến tạo chính sách, chuyển dịch ngân sách an sinh từ tập trung chữa trị sang khuyến khích y học dự phòng, ban hành các tiêu chuẩn chất lượng và quy hoạch không gian đô thị thân thiện với thể chất con người. 

Khoa học cung cấp nền tảng nghiên cứu thực chứng vững chắc, các thử nghiệm lâm sàng minh bạch để chứng minh hiệu quả của các giải pháp dinh dưỡng, hoạt động thể chất và can thiệp sinh học. 

Doanh nghiệp đóng vai trò động cơ thương mại hóa, biến các thành tựu khoa học thành sản phẩm, dịch vụ và công nghệ tiện ích, đưa vào thực tiễn cuộc sống với chất lượng cao và chi phí tối ưu trên quy mô đại chúng. 

Cộng đồng là môi trường nuôi dưỡng và chuyển hóa các giải pháp khoa học thành nếp sống, hành vi và thói quen thường nhật thông qua sự tương tác xã hội tích cực. 

Bà Sue Le đồng tình rằng sự phối hợp này đánh dấu sự cáo chung của các mô hình kinh doanh đơn lẻ. Trong trật tự cũ, công ty thực phẩm chỉ bán thực phẩm, nhà phát triển bất động sản chỉ bán căn hộ bê tông, bệnh viện chỉ tiếp nhận bệnh nhân và phòng gym chỉ bán thẻ tập. Nhưng trong trật tự mới, mọi ranh giới phân định ngành nghề đều mờ đi để cùng tạo nên một trải nghiệm sống khỏe khép kín, nâng đỡ trọn vẹn thể trạng và tâm trí người tiêu dùng. 

Mở không gian sống trường thọ
Trong toàn bộ bức tranh 6.800 tỷ USD của nền kinh tế sức khỏe toàn cầu, không một phân khúc nào chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ và tái cấu trúc dòng vốn sâu sắc như bất động sản tích hợp wellness (wellness real estate).

Theo báo cáo toàn cầu của GWI, quy mô thị trường bất động sản tích hợp wellness thế giới đã ghi nhận bước nhảy vọt kinh ngạc: từ quy mô khiêm tốn 151 tỷ USD năm 2017, thị trường đã tăng gần 5,8 lần để đạt khoảng 876 tỷ USD vào năm 2025 và đang trên lộ trình tiến thẳng tới cột mốc 1.800 tỷ USD vào năm 2030. 

Tại thị trường Việt Nam, theo GWI, bất động sản tích hợp wellness đã đạt quy mô 2,13 tỷ USD vào năm 2024, xếp thứ 20 trên toàn thế giới. Thị trường ghi nhận 559 công trình đạt chứng nhận xanh, tương đương 13,57 triệu m² không gian sống được quy hoạch và phát triển theo các tiêu chuẩn môi trường và bền vững. 

Báo cáo Luxury Outlook 2026 do Sotheby’s International Realty công bố đã làm sáng tỏ sự đảo chiều trong tâm lý giới đầu tư cao cấp. Gần 38% môi giới chuyên trách phân khúc bất động sản trên 10 triệu USD cho biết tiêu chí “sống trọn tuổi già tại chính ngôi nhà của mình” ngày càng chi phối trực tiếp quyết định xuống tiền của khách hàng siêu giàu. Đặc biệt, yếu tố “phong cách sống và chăm sóc sức khỏe” đã trở thành mối quan tâm hàng đầu với 62% số người được hỏi bình chọn, vượt lên trên các biến số truyền thống như chính sách thuế, sự ổn định kinh tế hay biến động chính trị. 

Bà Lưu Bảo Hương, Chủ tịch GG Corporation, phân tích, trong 3 năm gần đây, trên thế giới, sống thọ trở thành động lực chính của phân khúc bất động sản siêu sang. “Có một nhận định rất hay rằng thế giới của người giàu rất tĩnh lặng, bởi họ mua không gian và sự tĩnh lặng đó để tiếp tục suy nghĩ, tiếp tục có những trải nghiệm chất lượng hơn và tái tạo năng lượng. Nhu cầu này đang góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường bất động sản cao cấp”, bà Hương nói.

Sự chuyển dịch này không chỉ diễn ra ở phân khúc khách hàng lớn tuổi mà còn nhận được sự thúc đẩy mạnh mẽ từ thế hệ trẻ. Họ coi trọng sự cân bằng thân - tâm - trí và thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm các căn hộ diện tích lớn hơn, nơi các thế hệ ông bà, cha mẹ và con cái có thể cùng chung sống mà vẫn đảm bảo được không gian sinh thái thoáng đãng. 

Từ những thay đổi xã hội đó, khái niệm “Kiến trúc sức khỏe trường thọ” (longevity architecture) đã chính thức định hình, vượt qua khuôn khổ của những thiết kế xa hoa bề nổi. “Điều quan trọng nhất mà một chủ đầu tư dự án cần làm được là đưa những thói quen tốt thành một không gian để thực hành hằng ngày và biến những thói quen xấu trở nên bất tiện”, Chủ tịch GG Corporation nhận định.

Đúc kết từ mô hình Blue Zone - những vùng đất có tuổi thọ cao nhất hành tinh (như Okinawa tại Nhật, Sardinia tại Ý, hay Loma Linda tại California), tuổi thọ phi thường của cư dân bản địa không đơn thuần đến từ thiên nhiên trong lành hay ánh nắng biển. Yếu tố quyết định chính là khả năng vận động tự nhiên thuận tiện trong cấu trúc làng xóm và sợi dây kết nối xã hội ấm áp giữa con người với nhau. 

Sự bùng nổ của thị trường bất động sản tích hợp wellness và dịch vụ người cao tuổi tại Việt Nam đang mở ra một cơ hội đầu tư mang tính thế hệ. Bà Trang Lê, Tổng Giám đốc JLL Việt Nam, nhận định rằng thị trường đang đứng trước một “thời điểm giao thoa vàng” hiếm có trong chu kỳ kinh tế để phát triển các phân khúc này, tạo nên bởi sự hội tụ đồng thời của 3 chuyển động lớn: sự thay đổi về phong cách sống sau những biến cố y tế toàn cầu và áp lực cuộc sống hiện đại; sự gia tăng về khả năng chi trả khi Việt Nam đang bước sang ngưỡng quốc gia có thu nhập trung bình cao; tốc độ già hóa dân số diễn ra thần tốc tạo lực đẩy cho bất động sản tích hợp wellness.

Tiêu chí “sống trọn tuổi già tại chính ngôi nhà của mình” ngày càng chi phối trực tiếp quyết định xuống tiền của khách hàng siêu giàu.

Bà Trang Lê chỉ ra rằng, từ năm 2025, thị trường bất động sản Việt Nam đã chính thức bước sang một chu kỳ phát triển hoàn toàn mới: chu kỳ của “giá trị thực”. Ở giai đoạn trước, các chủ đầu tư chủ yếu cạnh tranh nhau ở phần “vỏ hữu hình” - những yếu tố dễ nhìn thấy, dễ quảng cáo và dễ định lượng như mật độ xây dựng, mặt nước cảnh quan, diện tích mảng xanh công viên hay vật liệu hoàn thiện ngoại nhập. Nhưng khi toàn thị trường đều đã làm tốt phần vỏ này, sự khác biệt mang tính quyết định lại nằm ở “giá trị vô hình” mang tính cảm xúc: trải nghiệm sống sâu sắc, chất lượng không khí và nguồn nước tinh khiết, tính kết nối cộng đồng và không gian nuôi dưỡng tâm hồn. 

Để một dự án bất động sản tích hợp wellness tại Việt Nam thành công bền vững, bà Trang Lê khuyến nghị các doanh nghiệp phải giải được 2 phương trình then chốt: khả năng chi trả thực tế và đặc thù văn hóa bản địa. 

Một ví dụ kinh điển về sự xung đột văn hóa được Tổng Giám đốc JLL Việt Nam đưa ra. Tại Nhật, một xã hội phát triển nhưng có nhịp sống khép kín, người cao tuổi thường xuyên đối mặt với sự cô đơn cùng cực giữa một môi trường quá tĩnh lặng. Do đó, các kiến trúc sư Nhật đã sáng tạo nên mô hình đặt các tổ hợp viện dưỡng lão nằm kế bên trường học hoặc nhà trẻ. Âm thanh tươi vui, tiếng cười đùa và nguồn năng lượng hoạt bát của trẻ thơ chính là liều thuốc tâm lý vô giá giúp người già đẩy lùi cảm giác cô lập xã hội. 

Ngược lại, tại Việt Nam, không gian đô thị vốn dĩ đã quá náo nhiệt, áp lực giao thông đè nặng và tiếng ồn bủa vây từ sáng đến đêm. Do đó, nhu cầu bức thiết nhất của người cao tuổi Việt Nam khi trở về ngôi nhà của mình lại là sự tĩnh lặng tuyệt đối, tính riêng tư an yên và một không gian sinh thái biệt lập để cơ thể và tâm trí được nghỉ ngơi, phục hồi năng lượng. 

Việc bê nguyên xi một mô hình dưỡng lão hay trung tâm chăm sóc sức khỏe từ Nhật, Thụy Điển hay Mỹ về đặt tại Việt Nam mà không thấu hiểu tâm lý văn hóa Á Đông và thói quen sinh hoạt gia đình sẽ dẫn tới thất bại thương mại và sự đào thải của thị trường. 

Hơn nữa, các giải pháp thiết kế cần được tối ưu hóa để phù hợp với quy mô ngân sách của tầng lớp trung lưu đang lên, thay vì chỉ phục vụ một nhóm nhỏ siêu giàu, nhằm tạo ra sự lan tỏa xã hội sâu rộng và bền vững. 

Nhìn nhận một cách tổng thể, sự bùng nổ của nền kinh tế sống khỏe không phải là một trào lưu tiêu dùng nhất thời, mà là tái định nghĩa căn bản về sự thịnh vượng của nhân loại trong thế kỷ XXI. Thế giới đang bước vào một thời kỳ mà sự giàu có không còn được bảo chứng đơn thuần bằng các chỉ số trên sàn chứng khoán hay danh mục sở hữu tài sản vô hồn, mà được đo bằng khả năng làm chủ sinh học: sự minh mẫn của trí tuệ, sự dẻo dai của thể chất và những năm tháng cuối đời được sống trọn vẹn, hạnh phúc và có ích. 

Đối với Việt Nam, thập kỷ 2026-2036 là “cửa sổ thời gian vàng” cuối cùng. Việc sớm chủ động kiến tạo một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện - kết hợp giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước, cơ sở thực chứng của khoa học, năng lực nhân rộng của doanh nghiệp và sự chuyển dịch ý thức của cộng đồng - sẽ là lời giải quyết định. 

Những nhà phát triển bất động sản, các doanh nghiệp dinh dưỡng và các nhà hoạch định chiến lược sớm nắm bắt được làn sóng này không chỉ sở hữu chìa khóa mở ra một thị trường hàng chục tỷ USD, mà còn trực tiếp tham gia vào sứ mệnh cao cả: bảo tồn “vốn thể trạng” quốc gia và kiến tạo một kỷ nguyên trường thọ thịnh vượng cho các thế hệ tương lai.