AI agent và bài toán định danh trong giao dịch số

AI agent đang chuyển từ việc đưa ra đề xuất sang trực tiếp thực hiện giao dịch mua hàng thay mặt người dùng, đặt ra yêu cầu mới về định danh, trách nhiệm và quản trị rủi ro.

Ngày 14/9, Ant International, Mastercard và Visa bắt đầu hợp tác xây dựng khung định danh KYA (Know-Your-Agent) có khả năng liên thông. Sáng kiến nhằm giúp các mạng lưới thẻ, ví điện tử, nền tảng AI agent và sàn thương mại tinh gọn quy trình đăng ký, xác thực agent dựa trên các nguyên tắc chung, trong khi vẫn duy trì quy trình xác minh và ra quyết định riêng của từng mạng lưới.

Theo các tổ chức này, đến năm 2030, AI agent có thể điều phối 3.000–5.000 tỉ USD giá trị thương mại tiêu dùng toàn cầu. Khi AI trực tiếp thực hiện giao dịch, việc xác minh danh tính agent, người vận hành và mức độ tin cậy trở thành yêu cầu quan trọng để bảo đảm an toàn cho giao dịch.

Trước đó, ba tổ chức đã phát triển các giao thức riêng, gồm Trusted Agent Protocol của Visa, Verifiable Intent của Mastercard và Agentic Mobile Protocol của Ant International. Lần hợp tác này hướng tới việc xây dựng các nguyên tắc chung, giúp những tín hiệu tin cậy của agent có thể được công nhận giữa các mạng lưới.

Khung KYA liên thông tập trung vào ba yếu tố chính.

Thứ nhất là khả năng truy xuất người vận hành giữa các mạng lưới. Mỗi agent được liên kết với một người vận hành, chủ thẻ hoặc doanh nghiệp, tổ chức đã được xác thực, qua đó xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm đối với hoạt động của agent.

Thứ hai là các yêu cầu chứng nhận chung. Agent được đánh giá dựa trên các yêu cầu về bảo mật và hành vi nhằm bảo đảm hoạt động theo kỳ vọng.

Thứ ba là giám sát giao dịch liên tục. Các tín hiệu liên quan đến danh tính và giao dịch được sử dụng để đánh giá rủi ro và duy trì chứng nhận của agent.

Theo Ant International, Mastercard và Visa, cách tiếp cận này có thể giảm sự trùng lặp trong quá trình tích hợp và xác minh, rút ngắn thời gian đưa các dịch vụ AI agent ra thị trường, đồng thời giúp các mạng lưới tăng khả năng nhận diện mức độ tin cậy và rủi ro.

Sáng kiến cũng được triển khai trong khuôn khổ Safeguards for Agentic Finance at Runtime (SAFR). Tại Singapore, ba tổ chức sẽ hợp tác thông qua BuildFin.ai, nền tảng do Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS) quy tụ, nhằm kết nối các tổ chức tài chính, nhà cung cấp công nghệ và nhà nghiên cứu để phát triển các giải pháp AI có trách nhiệm trong lĩnh vực dịch vụ tài chính.

Ông Rubail Birwadker, Trưởng bộ phận Tăng trưởng sản phẩm và Đối tác chiến lược của Visa, cho rằng khi AI agent ngày càng tham gia sâu vào quá trình tìm kiếm và mua sắm, các khung tin cậy cũng cần được mở rộng tương ứng.

Trong khi đó, ông Pablo Fourez, Giám đốc Kỹ thuật số của Mastercard, nhấn mạnh khả năng liên thông giữa các khung KYA là điều kiện quan trọng để thương mại AI có thể vận hành ở quy mô lớn, giúp các bên nhận diện agent đáng tin cậy, xác minh hành động của agent phù hợp với ý định người dùng và duy trì trách nhiệm giải trình trong giao dịch.

Ông Jiang-Ming Yang, Giám đốc Sáng tạo của Ant International, cho biết khả năng liên thông KYA giữa các mạng lưới thẻ và ví điện tử sẽ góp phần củng cố niềm tin trong thương mại AI. Các bên có thể khai thác thêm tín hiệu về năng lực, hành vi, hiệu suất thực thi và dữ liệu rủi ro của agent để nâng cao độ tin cậy và đơn giản hóa giao dịch.

Khi AI agent dần chuyển từ “đề xuất thay người dùng” sang “hành động thay người dùng”, câu hỏi về việc ai xác thực, ai kiểm soát và ai chịu trách nhiệm khi giao dịch xảy ra sai sót sẽ trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái thanh toán số.