Phép kiểm chứng tài sản số

Chia sẻ tại Ngày hội Công nghệ TP.HCM - Conviction 2026, bà Nguyễn Minh Hương, Tổng Giám đốc SCEX (Công ty Cổ phần Sàn Giao dịch Tài sản Mã hóa Sacom, tiền thân là LPEX), cho rằng sau thời gian thử nghiệm thị trường sẽ phải đạt ít nhất 3 kết quả: có một sàn nội địa được cấp phép và vận hành trơn tru; có ít nhất một trường hợp tài sản thực (real world asset - RWA) được mã hóa thành công; cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải chứng minh được hiệu quả của quá trình vừa triển khai, vừa học hỏi và hoàn thiện mô hình từ thực tiễn.

Kịch bản 12 tháng

Ngày đầu tiên của một thị trường mới không nhất thiết phải có hàng trăm tài sản. Bà Hương cho rằng, số lượng ít thậm chí có thể là tín hiệu tích cực, nếu những tài sản được lựa chọn có chất lượng. “Thay vì chạy theo số lượng tài sản mã hóa, thị trường cần xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, thẩm định và xác định giá trị thực của tài sản để nhà đầu tư hiểu rõ mình đang mua gì. Khi niềm tin được hình thành, dòng tiền mới có cơ sở tìm đến”, bà Hương nói.

Quan điểm này tương đồng với một bài học khác từ thị trường chứng khoán Việt Nam. Ông Johan Nyvene, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), nhắc lại rằng khi thị trường chứng khoán mở cửa vào năm 2000, chỉ có 2 mã được niêm yết, số lượng nhà đầu tư và giá trị giao dịch đều rất thấp. 

Khác biệt ở chỗ thị trường chứng khoán mất khoảng 5 năm trước khi bước vào giai đoạn phát triển sôi động hơn thì thị trường tài sản mã hóa có thể mất ít thời gian hơn để đi vào quỹ đạo tăng trưởng. Bởi lẽ, thời điểm đó rất ít người biết đến chứng khoán, trong khi tài sản mã hóa đã có sẵn lượng nhà đầu tư tài sản mã hóa, hạ tầng công nghệ (internet, smartphone, trí tuệ nhân tạo) cũng phát triển vượt bậc hơn.

Mặc dù vậy, một điều khiến ông Nyvene quan ngại là hiện nay cả thị trường chứng khoán và tài sản mã hóa đều đang được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân. Muốn tăng trưởng, thị trường chứng khoán cần phải thu hút các nhà đầu tư tổ chức, nhưng do hơn 25 năm được xây dựng phục vụ cho nhà đầu tư cá nhân, nên thị trường thiếu hệ sinh thái thu hút nhóm tổ chức, dẫn đến cần thời gian để cải thiện. Điều này cũng có thể diễn ra ở thị trường tài sản mã hóa. 

“Tuy nhiên, lợi thế của sự phát triển công nghệ thông tin có thể giúp thị trường tài sản mã hóa đi theo một quỹ đạo khác và tránh lặp lại hoàn toàn mô hình phát triển kéo dài nhiều năm của thị trường chứng khoán truyền thống”, ông Nyvene nói.

RWA nào trên sàn?

Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng Ban thường trực Ban Quản lý Thị trường Giao dịch Tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết giai đoạn đầu, đối với thị trường sơ cấp, sẽ có 5 loại sản phẩm có thể nghiên cứu phát hành trên sàn giao dịch tài sản mã hóa trong nước, gồm các loại vật phẩm như NFT; các loại hàng hóa được mã hóa như hạt điều, hồ tiêu có thể được mã hóa, đưa lên blockchain; dòng tiền như dòng tiền cho thuê bất động sản, vận hành tòa nhà được token hóa và đưa lên sàn để giao dịch; bất động sản được mã hóa; các sản phẩm xanh như dự án về năng lượng mặt trời.

Theo ông Hòa, trong giai đoạn đầu, đối với thị trường phát hành, chỉ doanh nghiệp Việt phát hành tài sản mã hóa trên cơ sở tài sản thực cho nhà đầu tư nước ngoài và chỉ nhà đầu tư ngoại được mua bán. Ngoài ra, sẽ không có cặp giao dịch mà chỉ có tài sản mã hóa giao dịch với tiền đồng, tương tự mô hình của Hàn Quốc, Thái Lan. 

Ông Nyvene của HSC thì cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải tự phát minh một thị trường RWA hoàn toàn mới. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nếu loại trừ crypto và stablecoin, các sản phẩm RWA hiện nay vẫn tập trung đáng kể vào những tài sản như trái phiếu chính phủ Mỹ. Trong khi đó, sản phẩm RWA từ bất động sản vẫn chưa có nhiều trường hợp thành công trên thế giới, một phần do hành lang pháp lý phức tạp. 

“Trở ngại là khung pháp lý hiện nay chưa cho phép token hóa chứng khoán, bao gồm trái phiếu. Vì vậy, việc mở rộng danh mục tài sản sẽ phụ thuộc đáng kể vào cách các quy định tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình thử nghiệm”, ông Nyvene đánh giá.

Vậy khả năng thu hút các nhà đầu tư của RWA như thế nào? Ông Will Ross, Giám đốc phụ trách nhà đầu tư của Dragon Capital, đặt vấn đề từ góc nhìn của người cung cấp vốn: nhà đầu tư chỉ mua một tài sản token hóa nếu tài sản đó mang lại lợi nhuận đủ hấp dẫn so với những lựa chọn khác. Việt Nam có câu chuyện tăng trưởng, nhưng điều đó chưa đủ. Thị trường phải tạo ra một phương thức tiếp cận câu chuyện tăng trưởng đó mà nhà đầu tư không thể dễ dàng có được thông qua cổ phiếu niêm yết hay các công ty đầu tư vốn cổ phần tư nhân truyền thống.

Đó cũng là lý do một hướng tiếp cận khác đang nổi lên: thay vì xem RWA đơn thuần là “real world asset”, cần nhìn nó dưới góc độ “real world applicability”, tức khả năng ứng dụng vào những vấn đề thực tế. 

Theo ông Ross, Việt Nam đang đối mặt với một vấn đề mang tính cấu trúc là kỳ hạn vốn. Một sân bay có thể cần 10 năm để xây dựng, một tuyến đường sắt có thể cần 15 năm, trong khi nguồn vốn ngân hàng lại chủ yếu đến từ tiền gửi kỳ hạn ngắn và được chuyển thành các khoản cho vay có kỳ hạn tương đối ngắn. Nếu RWA có thể kết nối các tài sản dài hạn với nguồn vốn phù hợp hơn, đây sẽ là bước chuyển quan trọng, từ một công nghệ phục vụ giao dịch tài sản sang một công cụ giải quyết bài toán vốn của nền kinh tế.

Nhìn chung, 12-18 tháng tới sẽ là giai đoạn kiểm chứng 3 điều: Thị trường có vận hành được không? Tài sản có giá trị thực không? RWA có giải quyết được một nhu cầu kinh tế thực sự hay không?