Châu Âu trước cuộc đua không gian

Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) đang tổ chức hội nghị ba năm một lần. Tại đây, các bộ trưởng từ 23 quốc gia thành viên sẽ quyết định ngân sách cho cơ quan này. Các lãnh đạo ESA hy vọng con số ít nhất là 22 tỉ euro (26 tỉ USD), tăng từ mức 17 tỉ euro năm 2022, cũng như các chương trình trọng điểm về thám hiểm không gian và quan sát Trái đất. Đây có thể là cuộc họp mang tính quyết định nhất trong 50 năm lịch sử của ESA.

Trên toàn cầu, ngành công nghiệp không gian đang tăng trưởng mạnh. Một nghiên cứu của công ty tư vấn Roland Berger và Hiệp hội Công nghiệp Đức (BDI) dự báo quy mô thị trường sẽ tăng từ khoảng 470 tỉ euro năm 2024 lên 2.000 tỉ euro vào năm 2040, tương ứng mức tăng trưởng 9% mỗi năm. Con số này bao gồm chi tiêu của chính phủ, các tổ chức nghiên cứu lẫn các doanh nghiệp phụ thuộc vào hạ tầng không gian, như vệ tinh viễn thông.

Tuy nhiên, nếu so với Mỹ, châu Âu chỉ là “chú cá con”. Chính phủ Mỹ chi 77 tỉ USD mỗi năm cho vũ trụ, trong khi ông Kai-Uwe Schrogl, cố vấn đặc biệt của lãnh đạo ESA, ước tính con số của châu Âu chỉ quanh mức 10 tỉ USD. Khối tư nhân của lục địa già cũng bị bỏ lại xa so với những cái tên như SpaceX của tỉ phú Elon Musk, công ty đã thực hiện hơn một nửa tổng số vụ phóng tên lửa toàn cầu năm ngoái.

Dẫu vậy, ESA đang nỗ lực khơi lại sự quan tâm với ngành công nghiệp này. Cơ quan đã ký thỏa thuận với 72 nhà đầu tư, từ các quỹ mạo hiểm, ngân hàng đến tổ chức công. Năm ngoái, các startup vũ trụ châu Âu huy động được hơn 1,5 tỉ euro, tăng 56% so với năm 2023. ESA ước tính từ năm 2019 đến 2024, thị phần đầu tư tư nhân toàn cầu mà các công ty châu Âu nắm giữ đã tăng vọt từ 3% lên 22%, chủ yếu nhờ nhu cầu từ khách hàng quốc phòng.

Đức, đầu tàu kinh tế châu Âu và là cái nôi của nhiều startup vũ trụ, cũng đang rục rịch tăng vốn. Chính phủ Đức gần đây đã công bố chiến lược vũ trụ đầu tiên, cam kết chi 35 tỉ euro cho công nghệ vũ trụ quân sự đến năm 2030. Isar Aerospace, hãng chế tạo tên lửa vệ tinh tại Ottobrunn thuộc “Thung lũng Vũ trụ” gần Munich, là một trong những doanh nghiệp đang kỳ vọng được hưởng lợi. Tên lửa đầu tiên của hãng, phóng tại Na Uy hồi tháng 3, đã rơi xuống biển sau 30 giây nhưng mang lại dữ liệu quan trọng cho lần phóng dự kiến trong vài tháng tới.

Các láng giềng của Đức cũng không ngoài cuộc. Pháp vừa công bố chiến lược vũ trụ mới. Tháng 10, sau nhiều năm cân nhắc, Airbus và Thales (đều có trụ sở tại Pháp) cùng Leonardo (Ý) đã đồng ý sáp nhập mảng kinh doanh vũ trụ. Mô hình liên doanh này học tập từ MBDA, nhà sản xuất tên lửa được thành lập năm 2001 bởi Airbus, Leonardo và BAE Systems của Anh.

Một mục tiêu lớn của châu Âu là giảm phụ thuộc vào năng lực không gian của Mỹ. Đơn cử, lục địa này muốn dần thoát khỏi Starlink, dịch vụ internet vệ tinh của SpaceX, vốn đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực phòng thủ của Ukraine. Nhưng điều đó chẳng dễ. Eutelsat của Pháp, đơn vị vận hành OneWeb (đối thủ của Starlink), cũng hoạt động tại Ukraine với vốn tài trợ từ Đức, nhưng không thể sánh về quy mô hay giá cả. Tháng 12 năm ngoái, EU khởi động dự án IRIS2 trị giá 10,6 tỉ euro để phát triển một chùm vệ tinh khác. Tuy nhiên, hệ thống này chỉ có 290 vệ tinh so với 9.100 chiếc hiện tại của Starlink, và sớm nhất phải đến năm 2030 mới đi vào vận hành.

Châu Âu không phải chưa từng có những thành tựu trong không gian. Ông Schrogl chỉ ra Copernicus (chương trình quan sát Trái đất) và Galileo (hệ thống định vị vệ tinh chính xác hơn cả GPS của Mỹ). Lục địa này có thể không bao giờ bắt kịp Mỹ về mặt thương mại trong vũ trụ, nhưng ở đây, câu chuyện không chỉ là tiền bạc.

Có thể bạn quan tâm:

Cuộc đại tu nghìn tỉ của lưới điện châu Âu

Nguồn The Economist