Cú đạp phanh đầy rủi ro của xe điện phương Tây

Lái xe an toàn đòi hỏi phải điều chỉnh tốc độ theo điều kiện mặt đường. Các hãng xe phương Tây hiểu rõ điều này. Khách hàng không còn mặn mà với xe điện (EV) nhanh như kỳ vọng, khiến chính phủ Mỹ và châu Âu buộc phải giảm tốc nỗ lực chuyển đổi. Ngày 16/12, Liên minh Châu Âu (EU) đã rút lại kế hoạch cấm bán xe chạy xăng từ năm 2035. Trước đó một ngày, Ford thông báo bút toán giảm giá trị tài sản tới 19,5 tỉ USD trong đợt tái cấu trúc chiến lược EV. Tuy nhiên, việc “đạp phanh” quá trình loại bỏ động cơ đốt trong cũng có thể là nước đi nguy hiểm cho chính các hãng xe phương Tây.

Cam kết của EU nhằm chấm dứt sự thống trị của xe xăng vốn đã rất tham vọng. Nhưng khi được công bố vào năm 2022, kế hoạch này không hề viển vông. Lý do là các hãng xe truyền thống, bị cuốn theo mức định giá hào nhoáng của Tesla, đã hứa hẹn với nhà đầu tư để mong hưởng chút “phép màu”. Volkswagen từng tuyên bố 70% doanh số tại châu Âu sẽ là xe điện vào năm 2030, sau đó tăng lên 80%. Stellantis thậm chí đặt mục tiêu 100%. General Motors của Mỹ trông có vẻ thận trọng hơn với mốc 2035 cho quá trình chuyển đổi hoàn toàn sang pin.

Thế nhưng, con đường điện hóa lại gập ghềnh hơn dự tính. Năm nay, chỉ khoảng một trong năm chiếc xe bán ra tại châu Âu là xe thuần điện. Tốc độ tăng trưởng còn xa mới đạt lộ trình cần thiết để loại bỏ xe xăng vào năm 2035. Chi phí ban đầu cao, thiếu các mẫu xe cỡ nhỏ, lo ngại về hạ tầng trạm sạc, cùng việc chính phủ liên tục thay đổi chính sách trợ cấp đã khiến nhu cầu xe điện suy yếu.

Dưới sức ép từ các hãng xe và chính phủ Đức, Ý, EU đang nới lỏng dây cương cho ngành công nghiệp này. Thay vì quay ngoắt 180 độ như một số dự đoán, khối này chọn cách mà ngân hàng UBS gọi là “những điều chỉnh ôn hòa”. So với cấm tiệt, lượng phát thải ước tính từ xe mới của mỗi hãng sẽ phải giảm 90% so với mức năm 2021 vào năm 2035. Phần còn lại sẽ được bù đắp bằng các biện pháp như tăng cường sử dụng thép “xanh” của châu Âu.

Dù EU khẳng định chiến lược mới vẫn “phát tín hiệu mạnh mẽ cho xe không phát thải”, nhưng kết quả là xe xăng và hybrid (xe lai) vẫn sẽ tiếp tục lăn bánh. Theo Transport & Environment, một tổ chức nghiên cứu tại Brussels, 1/4 số xe bán ra năm 2035 vẫn có thể sử dụng động cơ đốt trong sau những thay đổi này. Các biện pháp mới, vốn còn chờ nghị viện EU và các nước thành viên thông qua, cũng điều chỉnh lại các mục tiêu trung gian và quy định với xe thương mại.

Bên kia bờ đại dương, tại Mỹ, nơi xe thuần điện chiếm chưa đầy 1/10 doanh số, quá trình chuyển đổi gần như đã chững lại. Tổng thống Donald Trump, người ưu ái những chiếc xe “uống xăng”, đã thu hẹp các ưu đãi và chính sách hỗ trợ xe điện. Ford đã phải điều chỉnh kế hoạch để thích nghi. Đáng chú ý nhất, hãng ngừng bán phiên bản thuần điện của dòng bán tải F-150, thay bằng mẫu xe có động cơ xăng nhỏ để sạc pin khi cần. Dù vậy, Ford vẫn xúc tiến mẫu bán tải điện nhẹ hơn dự kiến ra mắt năm 2027 và gần đây đã ký thỏa thuận với Renault để phát triển xe điện giá rẻ cho thị trường châu Âu.

Việc quay lưng với xe điện có thể là canh bạc rủi ro cho các hãng xe phương Tây. Theo công ty tư vấn Schmidt Automotive Research, trong mười tháng đầu năm, các thương hiệu Trung Quốc đã nắm 10,7% thị phần xe thuần điện tại Tây Âu, tăng một điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước, bất chấp việc EU áp thêm thuế với xe điện nhập từ Trung Quốc vào tháng 10/2024. Doanh số xe hybrid của Trung Quốc, vốn không chịu mức thuế mới, đã tăng vọt. Ở nhiều thị trường khác, các hãng xe phương Tây cũng đang đụng độ các thương hiệu EV Trung Quốc lớn nhanh như thổi.

Về dài hạn, xe điện vẫn sẽ trở thành lựa chọn rẻ hơn khi quy mô sản xuất mở rộng và chi phí giảm. Do đó, các hãng xe phương Tây phải thực hiện cú “đi dây” đầy khó khăn: khai thác lợi nhuận từ xe xăng hiện tại trong khi vẫn phải đầu tư đủ để duy trì năng lực cạnh tranh trong mảng xe điện. Ai giảm tốc quá nhiều hôm nay có thể trao cho đối thủ một lợi thế mà ngày mai không dễ gì san lấp.

Có thể bạn quan tâm:

Châu Âu trước cuộc đua không gian

Nguồn The Economist