Cuốc, xẻng và data center

Thế giới tài chính đang tự hỏi: trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ là bong bóng hay là một cuộc cách mạng thực sự? Brad Warren, nhà quản lý danh mục đầu tư công nghệ trị giá 10 tỷ USD tại Nomura Asset Management, không ngần ngại gọi đây là “điểm ngoặt vĩ đại nhất của công nghệ”.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở khả năng “suy luận và suy diễn”, theo ông Warren. AI thế hệ mới kết nối các điểm dữ liệu rời rạc với tốc độ và quy mô vượt xa sức tưởng tượng, biến nó thành một công nghệ mang tính chất “mọi thứ, ở mọi nơi, cùng một lúc”. Tuy nhiên, thế giới mới chỉ đang ở giai đoạn sơ khởi: giai đoạn xây dựng “nền tảng và hệ thống ống nước”. “Khoản chi tiêu hiện tại lớn hơn bất cứ thứ gì chúng ta từng chứng kiến, lên tới hơn 700 tỷ USD từ một nhóm nhỏ các tập đoàn lớn chỉ trong năm nay và năm tới có thể tăng thêm 50%”, ông Warren nhấn mạnh. 

Việc các Big Tech như Alphabet, Meta, Microsoft... bất chấp huy động hàng chục tỷ USD từ thị trường vốn để mua sắm GPU đã tạo ra lực cầu khủng khiếp. Thực tế, các mô hình ngôn ngữ lớn và nền tảng như OpenAI hay Anthropic đang bắt đầu tạo ra hàng tỷ USD doanh thu thực tế, một minh chứng cho thấy lợi nhuận từ AI không phải là “bánh vẽ”.

Nếu giới đầu tư vĩ mô say sưa với bài toán hạ tầng thì ở góc độ quản trị doanh nghiệp, AI đang kích hoạt một khái niệm mang tính bước ngoặt: định luật Moore của sức lao động. Ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán SSI, ví von tác động của AI như một “cuộc cách mạng nhận thức” mang tầm vóc sánh ngang với cuộc cách mạng công nghiệp từ 600 năm trước. Tác động của AI đối với năng suất doanh nghiệp là trực tiếp và gây choáng ngợp. “Ngày trước, lập trình là một nút thắt cổ chai tốn từ 1-2 tuần. Nay với AI, nó có thể tự viết code xuyên đêm, 24/7 và chúng ta chỉ cần kiểm tra lại kết quả vào sáng hôm sau”, ông Thông chia sẻ. 

Sự bứt phá năng suất này giải thích một phần lý do tại sao thị trường chứng khoán toàn cầu liên tục phá đỉnh bất chấp môi trường lãi suất cao. “Với AI, mỗi ngày bạn bước vào văn phòng, lực lượng lao động số của bạn lại thông minh hơn theo cấp số nhân với chi phí rẻ hơn đáng kể. Đó chính là định luật Moore của sức lao động”, chuyên gia tại Nomura Asset Management nhận định. Khi các doanh nghiệp như tài chính, tiêu dùng sử dụng AI để giảm chi phí khổng lồ và tăng biên lợi nhuận, “năng lực tạo ra lợi nhuận” của họ được tái thiết lập ở một mặt bằng hoàn toàn mới, làm lu mờ mọi sự lo ngại về chỉ số P/E ngắn hạn.

Giữa cuộc đua đốt tiền trăm tỷ USD của các siêu cường quốc tế, một thị trường đang phát triển như Việt Nam sẽ định vị mình ở đâu trên bản đồ AI toàn cầu? Ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng kiêm Giám đốc Phân tích của SSI, đưa ra một kịch bản mang tính thực dụng cao. Việt Nam không cần và không thể đối đầu với các gã khổng lồ trong việc tự phát triển các mô hình nền tảng. Lợi thế thực sự của Việt Nam nằm ở tầng ứng dụng (application layer) và chiến lược “landlord trade” (giao dịch chủ đất).
Thứ nhất là đặt cược vào chuỗi cung ứng hạ tầng: “landlord trade” là khái niệm chỉ sự hưởng lợi của các doanh nghiệp khu công nghiệp (như KBC hay VGC). Đây đang là bến đỗ an toàn cho hàng loạt gã khổng lồ công nghệ và bán dẫn như Intel, Samsung, Amkor hay Hana Micron. 

Thứ 2 là bài toán năng lượng khi AI là một cỗ máy ngốn điện khổng lồ.  Ở một quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và từng đối diện với rào cản về điện năng như Việt Nam, các công ty sản xuất và truyền tải điện cũng chính là một doanh nghiệp AI tiềm năng. 

Thứ 3 là khai phá thị trường dữ liệu cục bộ. Có một thách thức pháp lý mà các mô hình toàn cầu không thể giải quyết triệt để tại các thị trường mới nổi: chủ quyền và bảo mật dữ liệu. Ông Thông của SSI chỉ ra rằng, đối với ngành tài chính, các tổ chức không thể bơm thông tin nhạy cảm của khách hàng ra máy chủ quốc tế của ChatGPT hay Gemini. Nhu cầu cấp thiết là phải xây dựng các trung tâm dữ liệu nội địa, thuê hoặc mua hệ thống GPU đặt tại Việt Nam để chạy các mô hình AI mã nguồn mở riêng biệt.

Khi AI có thể tự viết code chỉ trong vài giờ đồng hồ, số phận của các doanh nghiệp gia công phần mềm truyền thống (IT service/outsourcing) - vốn là “con cưng” của thị trường chứng khoán Việt Nam như FPT - sẽ ra sao? Theo góc nhìn của Brad Warren, việc tích hợp AI không đơn giản chỉ là mua một phần mềm. Một công ty dịch vụ công nghệ với ban lãnh đạo sành sỏi có thể lập tức chuyển đổi mô hình, trở thành những “đối tác đáng tin cậy” dẫn dắt các tập đoàn truyền thống bước vào kỷ nguyên số.

Đối với một nền kinh tế như Việt Nam, con đường tham gia vào cuộc đua này vô cùng rõ nét: len lỏi vào chuỗi cung ứng phần cứng (bán dẫn, năng lượng, khu công nghiệp), nội địa hóa trung tâm dữ liệu để bảo vệ chủ quyền số và ứng dụng tối đa sức mạnh suy luận của AI để hiện đại hóa các ngành xương sống như tài chính và tiêu dùng. Giống như việc Trung Quốc từng nhảy cóc thẳng lên mạng viễn thông 4G, Việt Nam - nhờ sự tinh gọn và thiếu vắng các di sản công nghệ cũ rườm rà - đang đứng trước một cơ hội lịch sử để mượn sức gió của AI, định vị lại vị thế của mình trên sân chơi toàn cầu.