Niềm tin số và bài toán an toàn trong kinh tế số ASEAN

Hai báo cáo mới của GSMA (Hiệp hội Di động Toàn cầu), công bố ngày 9/9 tại Digital Trust Summit trong khuôn khổ M360 ASEAN ở Kuala Lumpur, cho thấy lừa đảo trực tuyến, gian lận và các hình thức giả mạo trên môi trường số đang trở thành rào cản đối với quá trình số hóa của khu vực.

Theo GSMA ASEAN Consumer Scam Report 2026, khoảng 45% các vụ lừa đảo được báo cáo tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam vẫn chưa được giải quyết. Báo cáo cho biết 8% người tiêu dùng được khảo sát từng là nạn nhân của lừa đảo trong 12 tháng qua. Trong số này, 68% chịu thiệt hại tài chính; 82% không thu hồi được khoản tiền đã mất và chỉ 10% thu hồi được toàn bộ số tiền.

Những người từng bị lừa đảo có khả năng thay đổi tài khoản hoặc nhà cung cấp dịch vụ cao hơn gấp đôi so với nhóm chưa từng bị ảnh hưởng. Các ứng dụng nhắn tin cũng là kênh phổ biến nhất mà người tiêu dùng gặp phải lừa đảo, chiếm 41% số vụ được ghi nhận.

Báo cáo Digital Nations 2026: Building Trusted Digital Ecosystems in ASEAN nhận định niềm tin là một trong những điều kiện để các quốc gia triển khai kinh tế số, AI, chính phủ số và các dịch vụ xuyên biên giới. Sự phát triển của AI cùng công nghệ deepfake, sao chép giọng nói và giả danh trực tuyến đang khiến việc phân biệt tương tác hợp pháp với hành vi lừa đảo trở nên khó khăn hơn.

Theo GSMA, niềm tin số phụ thuộc vào bốn nền tảng gồm danh tính số, thông tin liên lạc, hạ tầng và khả năng ứng phó, cùng chia sẻ thông tin. Việc củng cố các nền tảng này cần sự phối hợp giữa chính phủ, cơ quan quản lý, nhà mạng, tổ chức tài chính, nền tảng số và các bên liên quan.

Ông Julian Gorman, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, cho rằng quyền tiếp cận dịch vụ số cần đi cùng sự an toàn và tin cậy. Theo ông, các bên trong hệ sinh thái cần phối hợp để xác minh danh tính, xác thực thông tin liên lạc và ngăn chặn gian lận trước khi thiệt hại xảy ra.

Báo cáo cũng cho thấy gần 9/10 người tiêu dùng được khảo sát nhận diện ít nhất một hình thức AI được sử dụng trong các vụ lừa đảo, trong khi 96% lo ngại trở thành nạn nhân của lừa đảo hoặc tấn công mạng. Các hình thức lừa đảo phổ biến gồm đầu tư, tiền điện tử, mua sắm trực tuyến và tuyển dụng việc làm, trong đó nạn nhân thường bị thuyết phục tự chuyển tiền cho kẻ lừa đảo.

Trong bối cảnh này, GSMA cho rằng các nhà mạng di động không chỉ cung cấp kết nối mà còn có thể tham gia xác minh danh tính, bảo đảm an ninh mạng, phòng chống gian lận và cung cấp các dịch vụ xác thực. Hợp tác xuyên biên giới được xem là một yếu tố giúp các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, tăng khả năng ứng phó và củng cố an toàn cho hệ sinh thái số ASEAN.