EdTech, AI và cuộc đua vào đại học hàng đầu

Trong cuộc đua vào các trường đại học hàng đầu thế giới, trí tuệ nhân tạo (AI) chưa thể thay thế vai trò con người, ít nhất trong 10 năm tới, theo góc nhìn cá nhân của ông Jamie Beaton, đồng sáng lập kiêm Giám đốc Điều hành Crimson Education.

Con người vẫn đóng vai trò quan trọng. Ông Beaton không xa lạ với thị trường Việt Nam, nơi Crimson Education đã hoạt động gần 10 năm. Khi một gia đình đặt mục tiêu đưa con vào những trường đại học danh tiếng, vấn đề không còn đơn giản là tìm thông tin hay hoàn thiện một bộ hồ sơ. Cuộc cạnh tranh bắt đầu từ sớm hơn, khi học sinh phải xác định mình nên xây dựng năng lực và trải nghiệm gì để tạo sự khác biệt.

Với các trường đại học hàng đầu, bài toán phải giải còn khó hơn. Lấy ví dụ như Yale nhận 54.919 hồ sơ cho khóa 2026-2030, tăng 9,4% so với mùa trước, nhưng chỉ đưa ra 2.328 thư mời, tương đương khoảng 4,2%. Dartmouth cũng nhận 28.863 hồ sơ và chỉ 1.687 người được nhận, tương đương khoảng 5,8%.

Đó cũng là khoảng trống Crimson tìm cách khai thác. Thay vì chỉ xuất hiện khi học sinh chuẩn bị nộp hồ sơ, Công ty bắt đầu bằng việc đánh giá toàn diện học sinh rồi xây dựng một lộ trình có thể kéo dài nhiều năm. Đội ngũ của Crimson cùng học sinh xác định hướng phát triển, xây dựng những trải nghiệm và dự án phù hợp, sau đó tiếp tục hỗ trợ khi bước vào giai đoạn nộp hồ sơ và lựa chọn trường.

AI không phải không có vai trò. Theo ông Beaton, chúng được dùng để học sinh phát triển ứng dụng, website và các dự án cá nhân nhằm làm nổi bật hồ sơ tuyển sinh. AI cũng giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm tài liệu, đọc các công trình nghiên cứu và tiếp cận một lĩnh vực học thuật mới. Bản thân Công ty cũng sử dụng AI để “chấm điểm” hồ sơ ứng viên qua các cột mốc quan trọng. 

Nhưng khi kiến thức và công cụ ngày càng dễ tiếp cận, thứ trở nên khan hiếm lại là khả năng biết nên làm gì và có người đủ kinh nghiệm để hướng dẫn quá trình đó. Crimson vì thế tập trung tuyển dụng những cố vấn có kinh nghiệm học tập tại các trường như Harvard, các trường thuộc nhóm Ivy League, Oxford và Cambridge, những người có thể cung cấp kiến thức chuyên biệt, định hướng và truyền cảm hứng cho học sinh. 

Ngược dòng EdTech. Crimson Education thành lập năm 2013 tại New Zealand, cùng một thế hệ với những startup giáo dục đã góp phần định hình làn sóng EdTech đầu thập niên 2010 như Coursera, Udemy hay Duolingo. Ngay từ đầu, Crimson đã đi theo một hướng khác. Nếu phần lớn EdTech khi đó tìm cách dùng internet để đưa nội dung giáo dục đến  với nhiều người hơn, giảm chi phí tiếp cận kiến thức và biến việc học thành một sản phẩm có thể phân phối ở quy mô lớn, Crimson lại bắt đầu từ một dịch vụ gần như ngược lại: tư vấn tuyển sinh đại học 1-1. 

Crimson không kinh doanh một thư viện bài giảng hay một nền tảng học trực tuyến, thay vào đó là kinh doanh dịch vụ hỗ trợ cá nhân hóa cho một quá trình vốn rất khó chuẩn. Trên thực tế, ngay cả cách làm này cũng khiến Crimson đi ngược lại với mô hình công ty tư vấn du học truyền thống. Trong mô hình cũ, công ty tư vấn đóng vai trò trung gian giữa trường đại học và học sinh, từ tư vấn lựa chọn trường, chuẩn bị hồ sơ đến hỗ trợ nhập học và thị thực, tức là cuối quy trình tuyển sinh. 

Ngay cả nguồn thu, Crimson cũng đi theo một hướng khác. Nếu như nguồn thu của công ty truyền thống thường đến từ khoản hoa hồng do trường chi trả khi tuyển được sinh viên (trung bình từ 10%) thì nguồn thu của Crimson đến từ phụ huynh sử dụng các dịch vụ cố vấn.

Bắt đầu từ tuyển sinh đại học theo thời gian, Công ty mở rộng sang trường học trực tiếp, trường học trực tuyến, một trường thuộc hệ thống giáo dục công lập New Zealand, các dịch vụ visa và di trú, cùng những chương trình dành cho khách hàng có nhu cầu học tập khác nhau. Từng mảnh ghép lại thành một hệ sinh thái giáo dục đa dịch vụ. Và chính sự đa dạng đó tạo nên sức chống chịu của mô hình. Một mảng có thể thay đổi, nhưng toàn bộ hệ sinh thái vẫn tiếp tục vận hành. Câu chuyện còn lớn hơn khi Crimson vượt ra khỏi một vài thị trường. Từ một dịch vụ tuyển sinh, Crimson đã xây dựng một hệ sinh thái giáo dục có khả năng phân tán rủi ro và mở rộng trên nhiều thị trường. 

Chiến lược này đã lấy được niềm tin của các nhà đầu tư, ít nhất cho đến thời điểm hiện tại. Theo dữ liệu của CB Insights, Crimson đã huy động tổng cộng khoảng 131,7 triệu USD qua 6 vòng, với vòng gần nhất vào năm 2024. Tính đến năm 2025, Crimson được NZ Herald ghi nhận đã đạt mức định giá tương đương hơn 600 triệu USD.

Ông Beaton cho biết, thực ra chỉ một phần nhỏ công việc của Công ty là truyền tải kiến thức. Phần lớn hơn là giúp học sinh có động lực để theo đuổi nghiên cứu, hoạt động ngoại khóa, sở thích, bài luận và phỏng vấn, đồng thời trở thành một người ham học hỏi. Đó là quá trình chuyển hóa con người.

Khi một học sinh ở Việt Nam được gặp một người đang làm việc tại SpaceX, Caltech hay MIT, các em có thêm động lực để nỗ lực hơn. Cảm giác này được đúc kết từ chính trải nghiệm của ông Beaton lúc 13 tuổi khi nhận tin cậu bạn Ben Kornfeld trong cộng đồng được nhận vào Đại học Yale. “Việc đó đã truyền cảm hứng cho tôi rất nhiều và tin rằng mình cũng có thể làm được như vậy, thậm chí là hơn thế nữa. Ngày tôi bắt đầu Crimson, không nhiều học sinh ở New Zealand và có thể là nhiều nơi trên thế giới nộp đơn vào các trường đại học hàng đầu. Ngày nay khát vọng đó đã trở nên phổ biến hơn rất nhiều”, ông nói.