Cơn khát chip nhớ: Mặt trái của kỷ nguyên A.I

Khó có thể trách các hãng thiết bị điện tử, những cái tên vừa quy tụ tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) ở Las Vegas, nếu họ đang mang tâm trạng ngổn ngang về năm tới. Sự hào hứng đối với các thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo (A.I) thông minh vẫn chưa hề hạ nhiệt. Thế nhưng, bằng việc “ngốn” sạch các loại chip nhớ vốn cần thiết cho mọi thứ từ điện thoại, máy tính đến máy chơi game và ô tô, A.I đang gây ra một cuộc khủng hoảng nguồn cung cho các nhà sản xuất phần cứng.

Ông Jeffrey Clarke, Giám đốc Vận hành của Dell, gọi đây là sự lệch pha cung cầu chưa từng thấy trong sự nghiệp của ông. Xiaomi cũng lên tiếng cảnh báo về tình trạng chậm đơn hàng và giá thành leo thang. Giới phân tích dự báo giá máy tính cá nhân (PC) có thể tăng từ 15-20%. Theo công ty dữ liệu IDC, nếu tình trạng này kéo dài, lượng điện thoại thông minh xuất xưởng toàn cầu có thể giảm tới 5% trong năm nay, và con số sụt giảm của PC sẽ còn cao gấp đôi.

Bán dẫn vốn là ngành kinh doanh theo chu kỳ, thường xuyên dao động thừa - thiếu luân phiên. Tuy nhiên, chu kỳ lần này có vẻ khác biệt, khi nhu cầu A.I đang định hình lại cách sản xuất, định giá và phân bổ chip nhớ. Với người tiêu dùng, hệ quả này có thể kéo dài trong nhiều năm.

Giá cổ phiếu của bộ ba SK Hynix, Samsung Electronics và Micron tăng trung bình 200% kể từ đầu năm 2025.

Tâm điểm của cơn thiếu hụt là DRAM, loại bộ nhớ được sử dụng phổ biến trong điện thoại, laptop và máy chủ. Các bộ vi xử lý A.I tiên tiến, như sản phẩm của Nvidia, phụ thuộc vào một biến thể đặc thù gọi là bộ nhớ băng thông cao (HBM). Công nghệ này xếp chồng các lớp chip theo chiều dọc để tăng tốc độ xử lý đồng thời giảm tiêu thụ điện năng. Việc các trung tâm dữ liệu mọc lên như nấm đã đẩy cầu HBM tăng vọt. Tuy nhiên, sản xuất HBM cực kỳ tốn tài nguyên, bởi nó cần lượng tấm wafer silicon gấp ba đến bốn lần so với DRAM tiêu chuẩn.

Trong khi đó, nguồn cung lại tập trung vào tay rất ít doanh nghiệp. Ba tập đoàn gồm SK Hynix, Samsung Electronics của Hàn Quốc và Micron của Mỹ hiện nắm hơn 90% doanh thu DRAM toàn cầu. Cả ba đều đang chuyển dịch công suất sang HBM. Bloomberg Intelligence ước tính HBM sẽ chiếm tới một nửa doanh thu DRAM toàn cầu vào cuối thập kỷ này, tăng vọt từ mức 8% vào năm 2023. Biên lợi nhuận vận hành của HBM thường trên 50%, cao hơn đáng kể so với khoảng 35% của chip nhớ tiêu chuẩn. Giới đầu tư đã nhanh chóng tán thưởng chiến lược này, giúp giá cổ phiếu của bộ ba ông lớn nói trên tăng trung bình 200% kể từ đầu năm 2025.

Nhưng mặt trái của sự dịch chuyển này là những loại chip nhớ cơ bản, vốn chiếm từ 15-40% chi phí sản xuất điện thoại và PC, ngày càng trở nên khan hiếm và đắt đỏ. Giá loại DRAM phổ biến trong các thiết bị điện tử tiêu dùng (DDR4) đã tăng vọt 1.360% kể từ tháng 4/2025.

Tác động của cuộc khủng hoảng này không đồng đều. Apple, với phân khúc sản xuất cao cấp và quy mô sản xuất khổng lồ, sẽ có vị thế tốt hơn để hấp thụ chi phí tăng cao và đảm bảo nguồn hàng. Samsung cũng hưởng lợi nhờ khả năng tự sản xuất chip nhớ. Những cái tên khác không may mắn như vậy. Asus đã phải tăng giá laptop từ ngày 5/1. Xiaomi thừa nhận chi phí linh kiện nhớ sẽ tác động lớn đến lợi nhuận. Các hãng xe có lẽ là bên chịu áp lực nặng nề nhất, bởi khi ô tô ngày càng tích hợp nhiều thiết bị điện tử, lượng DRAM cần thiết cho mỗi chiếc xe cũng tăng nhanh.

Khó khăn sẽ chỉ được tháo gỡ một cách chậm chạp. Các nhà sản xuất dự kiến chi khoảng 61 tỉ USD để đầu tư vào dây chuyền DRAM trong năm nay, tăng 14% so với năm 2025. Tuy nhiên, các nhà máy mới cần tới hai năm để có thể đi vào vận hành. Hơn nữa, khoảng 60-70% số vốn đầu tư đó đã được dành riêng cho HBM. Các nhà sản xuất Trung Quốc, vốn mới nổi lên như những nguồn cung DRAM phổ thông, cũng khó có thể bù đắp khoảng trống này vì họ cũng đang tập trung vào HBM. Hiện tại, giới chuyên môn cho rằng chỉ khi cơn sốt A.I hạ nhiệt thì tình trạng khan hiếm mới mong thuyên giảm.

Có thể bạn quan tâm:

Công nghiệp Đức: Thời của những cuộc chia ly

Nguồn The Economist