Phố chợ Ấn Độ “chậm bước”

Khó có thể mô tả con phố Hill Road ở Mumbai là vắng vẻ. Nhưng rõ ràng khu mua sắm này gần đây bớt đông đúc hẳn. Việc buôn bán chẳng còn được như trước đại dịch COVID-19, Sheikh Aziz, người cùng anh trai điều hành hai cửa hàng bán quần áo phụ nữ và trẻ em với giá 250-350 rupee (3-4 USD), than thở. Họ cho rằng nguyên nhân là do internet. “Sao người ta phải tốn tiền đi xe ba bánh đến đây khi có thể ngồi nhà mua bất cứ thứ gì mình muốn?”, ông nói.

Mọi thành phố ở Ấn Độ đều có ít nhất một khu chuyên bán quần áo giá rẻ, không thương hiệu, đầy rẫy những tiểu thương như ông Aziz, xương sống của các chợ truyền thống. 4/5 trong tổng số 1.000 tỉ USD chi tiêu bán lẻ của Ấn Độ năm ngoái, và 3/5 trong số 100 tỉ USD chi cho thời trang, đã diễn ra tại những cửa hiệu và sạp hàng như thế.

Gió bắt đầu đổi chiều từ khi đại dịch ập đến. Sự bùng nổ băng thông rộng di động vài năm trước đó đã khiến giá cước dữ liệu giảm sâu. Nhờ đó, một đất nước đang rảnh rỗi vì phong tỏa đã dùng thời gian thừa thãi để khám phá mua sắm trực tuyến. Theo ngân hàng HSBC, các nền tảng thương mại điện tử đã tăng gấp đôi thị phần trên thị trường thời trang lên gần 15% trong giai đoạn 2019-2024. Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức 40% tại Trung Quốc và Mỹ, nhưng tốc độ tăng trưởng thì cực kỳ nhanh.

Động lực chính của sự chuyển dịch này là những công ty như Meesho, một nền tảng thương mại điện tử được SoftBank (Nhật Bản) hậu thuẫn. Số lượng người mua hàng trên nền tảng này trong 12 tháng qua đã chạm mốc 199 triệu, tăng vọt từ mức 2 triệu năm 2020. Tháng trước, công ty đã nộp hồ sơ IPO với kỳ vọng định giá 7-8 tỉ USD. Dù chỉ là một trong nhiều nền tảng thời trang, bên cạnh những cái tên như Myntra (thuộc sở hữu của Walmart), Meesho mới là đối thủ cạnh tranh trực tiếp nhất với những chủ sạp như ông Aziz. Khách hàng có thể tậu một chiếc sari với mức giá chỉ 266 rupee, đã bao gồm phí giao hàng.

Chiếc sari giá 3 USD có thể là minh hoạ rõ nét nhất cho hai sự dịch chuyển lớn đang diễn ra trên thị trường Ấn Độ.

Thứ nhất là về cấu trúc. Các nền tảng như Meesho đang kéo các doanh nghiệp nhỏ Ấn Độ, vốn chiếm đa số, từ khu vực phi chính thức, kém hiệu quả sang nền kinh tế chính thức. Năm năm trước, 85% hoạt động bán lẻ tại Ấn Độ là phi chính thức. Theo bản cáo bạch của Meesho, tỉ lệ này có khả năng giảm xuống còn khoảng 66-68% vào năm 2030.

Thứ hai là về quy mô thị trường. Thương mại điện tử mở toang cánh cửa cơ hội cho người bán, nới rộng chân trời kinh doanh từ quy mô khu phố ra toàn quốc. Amazon và Myntra chủ yếu phục vụ các thành phố lớn. Nhưng với mức giá của Meesho, một nhà phân tích nhận định thị trường thực tế là “vô tận”. Meesho hấp dẫn người bán nhỏ lẻ vì không thu hoa hồng mà kiếm tiền từ phí giao hàng và quảng cáo. Điều này giúp họ giữ chi phí thấp và giành thị phần từ những người bán hàng rong, thay vì đối đầu trực tiếp với các “gã khổng lồ” thương mại điện tử khác. Amazon và Myntra gần đây cũng đã phải ra mắt các nhánh thời trang giá rẻ để cạnh tranh.

Hệ quả tất yếu của một thị trường rộng lớn hơn cho người bán là lựa chọn cho người mua cũng tăng lên. “Điều thay đổi lớn nhất trong 4-5 năm qua là khả năng tiếp cận”, ông Joseph Sebastian từ quỹ đầu tư mạo hiểm Blume nhận định. Bởi theo ông Avi Mehta từ ngân hàng Macquarie, trước đây, người mua phải đi đến các trung tâm đô thị hoặc thị trấn chợ phiên bởi xung quanh chẳng có chỗ nào để tiêu tiền.

Hệ thống bưu chính thiếu tin cậy và địa chỉ nhà cửa khó tìm từng khiến việc giao hàng thương mại điện tử trở nên đắt đỏ một cách phi lý. Nhưng sự trỗi dậy của các startup logistic như Delhivery, cùng với mạng lưới vận chuyển nội bộ của các sàn thương mại điện tử lớn, đã đưa hàng hóa đến cả những vùng hẻo lánh nhất Ấn Độ. Cứ 10 khách hàng của Meesho thì có 9 người sống bên ngoài 8 thành phố lớn nhất nước.

Tổng hòa lại, những dịch chuyển này gợi mở một thay đổi vượt ra khỏi khuôn khổ kinh doanh và tác động sâu rộng đến xã hội. Mạng xã hội và thương mại điện tử đã thúc đẩy khát vọng và nhu cầu tiêu dùng tại các thị trấn nhỏ. Ông Sebastian, người lớn lên tại một thị trấn nhỏ ở Kerala tên là Kattappana và hiện sống tại Bangalore, cho biết ông nhìn thấy rõ sự thay đổi mỗi khi về thăm quê. Thời ông còn trẻ, các xu hướng từ thành phố lớn phải mất cả năm mới về tới tỉnh lẻ. Giờ đây, “giới trẻ ở đó trông sành điệu chẳng kém gì thanh niên ở Koramangala, khu phố sành điệu của Bangalore”, ông nói.

Có thể bạn quan tâm:

Cuộc đua giảm cân giá rẻ tại các thị trường mới nổi

Nguồn The Economist