AI mở lối cho doanh nghiệp nhỏ bước ra toàn cầu

Phát biểu tại diễn đàn “Đầu tư vào AI vì một tương lai số hoà nhập” trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Thế giới 2026 (World Investment Forum 2026) do Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) tổ chức, ông Peng Yang, Giám đốc Điều hành của Ant International, kêu gọi phát triển một chương trình “tái toàn cầu hóa” mang tính mở rộng cho các doanh nghiệp.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, toàn cầu hóa đang đứng trước một giai đoạn chuyển dịch mới. Nếu trước đây lợi thế kinh doanh quốc tế chủ yếu thuộc về những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, nhân lực và mạng lưới phân phối lớn, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra khả năng thay đổi tương quan đó. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), công nghệ có thể trở thành đòn bẩy để tiếp cận những thị trường vốn nằm ngoài khả năng của họ.

Tuy nhiên, cơ hội này không tự nhiên xuất hiện. Theo ông Peng Yang, Giám đốc Điều hành của Ant International, một trong những hạn chế lớn nhất của Toàn cầu hóa 1.0 là quyền lực và lợi thế thị trường tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp lớn. Dù SME chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp trên toàn cầu, phần lớn vẫn gặp khó khăn khi tham gia thương mại quốc tế do hạn chế về công nghệ, nhân lực và tài nguyên. Việc kinh doanh xuyên biên giới không chỉ đòi hỏi khả năng tìm kiếm khách hàng mà còn kéo theo nhiều vấn đề về thanh toán, ngoại hối và quản lý dòng tiền.

Khoảng cách này được phản ánh qua Báo cáo Thương mại Thế giới năm 2024 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO): chỉ 8% doanh nghiệp nhỏ và 15% doanh nghiệp vừa tham gia xuất khẩu trực tiếp, so với 30% ở nhóm doanh nghiệp lớn. Trong khi đó, khảo sát năm 2025 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy 52% doanh nghiệp lớn đã ứng dụng AI, nhưng tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp nhỏ chỉ đạt 17,4%.

Điều đó cho thấy AI vừa là cơ hội, vừa có thể trở thành một nguồn tạo ra bất bình đẳng mới. Nếu công nghệ tiếp tục tập trung ở những doanh nghiệp có đủ nguồn lực đầu tư, khoảng cách cạnh tranh sẽ càng lớn. Ngược lại, khi được phổ cập rộng rãi, AI có thể giúp SME tiếp cận những năng lực trước đây đòi hỏi cả một đội ngũ chuyên môn và hệ thống vận hành phức tạp.

Các ứng dụng AI trong hoạt động kinh doanh xuyên biên giới hiện tập trung vào những bài toán thiết thực. Công nghệ dự báo ngoại hối và thanh khoản hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát biến động tỷ giá, trong khi các trợ lý AI giúp tự động hóa tác vụ tài chính, đối chiếu giao dịch và xử lý tranh chấp thanh toán. Ở khâu tiếp cận khách hàng, các công cụ marketing ứng dụng AI giúp nhà bán hàng triển khai chiến dịch trực tuyến và tại điểm đến, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng quốc tế.

Một số chiến dịch tại Thái Lan, Malaysia và Indonesia ghi nhận mức tăng đáng kể về khối lượng thanh toán và số lượng đơn hàng của các nhà bán hàng địa phương. Những ứng dụng này cho thấy AI không chỉ giúp giảm bớt chi phí vận hành mà còn hỗ trợ SME cải thiện năng lực tiếp thị và phân phối, vốn là những khâu đòi hỏi nhiều nguồn lực khi bước ra thị trường nước ngoài.

Dù vậy, phổ cập công nghệ không đồng nghĩa với việc mọi rào cản sẽ được tháo gỡ. Khi AI agent ngày càng đảm nhận nhiều nhiệm vụ tài chính và vận hành thay mặt doanh nghiệp, những vấn đề về bảo mật dữ liệu, xác minh giao dịch và trách nhiệm khi xảy ra sai sót cũng trở nên phức tạp hơn. Đối với SME, một sự cố trong giao dịch quốc tế có thể tạo ra tổn thất đáng kể nếu thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp.

Ông Yang nhấn mạnh: “Niềm tin là yếu tố cốt lõi trong lĩnh vực dịch vụ thanh toán và tài chính, và điều này càng trở nên quan trọng trong kỷ nguyên AI. Chúng ta cần hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý để xây dựng những khuôn khổ phù hợp, đồng thời thiết lập các cơ chế bảo vệ nhằm giúp doanh nghiệp sử dụng AI agent một cách an toàn. Sự hợp tác giữa các doanh nghiệp tư nhân cũng cần có sự đồng hành của các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý để hình thành các tiêu chuẩn chung và hạ tầng đáng tin cậy”.

Đây cũng là lý do hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý ngày càng quan trọng. Nhìn rộng hơn, AI có thể làm thay đổi cách doanh nghiệp tham gia vào nền kinh tế toàn cầu, nhưng công nghệ chỉ là một phần của lời giải. Hạ tầng thanh toán, dữ liệu, cơ chế bảo vệ và môi trường pháp lý cần được phát triển đồng bộ để SME có thể kinh doanh quốc tế với chi phí và rủi ro phù hợp.

Ông Yang cho rằng khi chi phí AI giảm xuống và khả năng tiếp cận trở nên dễ dàng hơn, các nhà bán hàng nhỏ và cá nhân cũng có thể sử dụng những giải pháp tiên tiến với năng lực tương đương doanh nghiệp lớn, tự động hóa quy trình vận hành và tham gia sâu hơn vào thương mại quốc tế.

“Chúng tôi tin vào một tương lai nơi trạng thái bình thường mới của toàn cầu hóa sẽ không bỏ lại bất kỳ ai phía sau. Khi đổi mới sáng tạo giao thoa với khả năng hoà nhập, mọi người đều có thể theo đuổi các cơ hội của mình giống như các doanh nghiệp lớn đã làm trong quá khứ,” ông Yang nói.

Suy cho cùng, giá trị lớn nhất của AI trong làn sóng toàn cầu hóa tiếp theo không chỉ nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp làm việc nhanh hơn hay tiết kiệm chi phí hơn. Đó còn là khả năng thay đổi điều kiện tham gia cuộc chơi, để quy mô doanh nghiệp không còn là rào cản quá lớn trên hành trình tiếp cận thị trường quốc tế.