Cú nhảy MT của bán lẻ

Kênh truyền thống (general trade - GT) với các chợ dân sinh và cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ vốn được coi là “pháo đài” bất khả xâm phạm, chiếm giữ hơn 70% thị phần. Tuy nhiên, báo cáo mới nhất từ các đơn vị nghiên cứu thị trường cho thấy một thực tế về sự dịch chuyển sang kênh hiện đại (modern trade - MT). Điều này không chỉ là sự thay đổi về con số, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện về cấu trúc tiêu dùng và hạ tầng phân phối. 

Tấn công “pháo đài tạp hóa” 

“Việt Nam tái cấu trúc ngành hàng bán lẻ toàn diện. Trước đây 4 năm mới có 2% dịch chuyển từ GT sang MT, nhưng bây giờ chỉ cần 2 năm. Dự đoán sự dịch chuyển này sẽ gia tăng trong các năm tới. WinCommerce sẽ nắm bắt cơ hội để chiếm lĩnh thị trường”, bà Nguyễn Thị Phương, CEO WinCommerce, cho biết. Hiện kênh bán lẻ này có 4.900 cửa hàng với sự dịch chuyển từ GT sang MT, có tiềm năng mở mới 1.500-2.000 cửa hàng mỗi năm.  

Theo báo cáo “Vietnam Insight” của Kantar Worldpanel, kênh bán lẻ hiện đại (bao gồm siêu thị, siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi) đang duy trì mức tăng trưởng 2 con số, vượt xa mức tăng trưởng chung của toàn ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG). Đặc biệt, phân khúc mini-store (siêu thị mini) đang là ngôi sao sáng nhất. Theo đó, các chuỗi bán lẻ như WinMart+ hay Bách Hóa Xanh liên tục tối ưu hóa danh mục hàng hóa (SKU) và vị trí cửa hàng đã biến kênh MT từ một lựa chọn “mua sắm cuối tuần” thành “mua sắm hằng ngày”, vốn là địa bàn độc tôn của chợ truyền thống trước đây. 
Sự bứt tốc này không đến từ sự ngẫu nhiên. Nó là kết quả cộng hưởng từ 3 lực đẩy ngày càng mạnh mẽ. Trước hết là sự trỗi dậy của thế hệ tiêu dùng mới Gen Z và Millennials hiện là lực lượng lao động và tiêu dùng chính. Khác với thế hệ trước, vốn coi trọng việc mặc cả và sự quen thuộc ở chợ, người trẻ ưu tiên sự tiện lợi, minh bạch về giá và trải nghiệm mua sắm sạch sẽ. 

Thứ đến là cú hích từ công nghệ và e-commerce. Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã xóa nhòa ranh giới giữa MT và online. Khi người dân đã quen với việc quét mã QR, chốt đơn trên livestream, họ cũng đòi hỏi sự chuyên nghiệp tương tự ở các điểm bán vật lý. Các chuỗi bán lẻ hiện đại đã nhanh chóng tích hợp hệ sinh thái số, tích điểm thành viên và giao hàng siêu tốc, điều mà các cửa hàng tạp hóa truyền thống rất khó theo kịp. 

Cuối cùng là cuộc đổ bộ của các thương hiệu lớn và hạ tầng logistics. Các tập đoàn bán lẻ lớn như Masan, Central Retail hay AEON không còn chỉ tập trung vào các đại siêu thị (hypermarket). Họ đang len lỏi vào từng ngõ ngách bằng mô hình mini-mart. Việc phủ sóng dày đặc các cửa hàng quy mô nhỏ nhưng hiện đại đã trực tiếp tấn công vào địa bàn vốn có của kênh GT. 

Báo cáo “The new Vietnamese consumer” của McKinsey chỉ ra rằng, sự tích hợp giữa online và offline (O2O) là động cơ chính đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc. Việc người dân có thể đặt hàng dầu, đường, mắm, muối... qua ứng dụng của siêu thị và nhận hàng trong 30 phút đã triệt tiêu lợi thế lớn nhất của kênh GT là “sự gần gũi”. Khi rào cản về khoảng cách bị xóa bỏ bởi công nghệ logistics, thị phần tự khắc chảy về phía các đơn vị có nền tảng số mạnh mẽ. 

Siêu thị mini lên ngôi 

Ông Vũ Đăng Linh, CEO Công ty Cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động, tự tin rằng động lực tăng trưởng chính của Bách Hóa Xanh sẽ đến từ việc mở rộng mạng lưới. Thực tế quá trình tái cấu trúc ở miền Nam và triển khai tại miền Trung cho thấy, các cửa hàng mới có điểm hòa vốn thấp hơn trước, nhờ mức đầu tư vừa phải và phù hợp với quy mô từng thị trường. 

Năm nay, chuỗi này đặt mục tiêu mở thêm khoảng 1.000 cửa hàng. Trong đó, 30-40% sẽ tập trung tại các thị trường mới ở miền Bắc. Việc mở rộng mạng lưới tại các tỉnh, thành mới còn được giao thêm trọng trách lớn là trở thành một trong những trụ cột để giúp Công ty đạt mục tiêu tăng trưởng doanh thu trên 20% và cải thiện lợi nhuận năm nay, hướng tới tầm nhìn 10 tỷ USD doanh thu vào năm 2030. 

Có thể thấy, khi nhanh chóng mở rộng, các chuỗi MT đã tự tin với nền tảng của mình, kể cả về vận hành, mạng lưới và lợi nhuận. Đây được xem là cơ hội để các chuỗi phát triển mạnh, tiếp tục cải thiện mô hình kinh doanh, phục vụ người tiêu dùng và nhà đầu tư tốt hơn. Theo đó, cuộc tái cấu trúc này không đơn thuần là việc mở thêm nhiều siêu thị. Nó là sự thay đổi về bản chất vận hành, từ “bán cái mình có” sang “bán cái khách cần” và thay vì qua nhiều tầng nấc trung gian như kênh truyền thống, các chuỗi hiện đại đi thẳng từ nhà máy đến kệ hàng, giúp kiểm soát chất lượng và giảm chi phí rác thải. Các cửa hàng hiện đại giờ đây tích hợp cả quầy cà phê, khu vực ăn nhanh, dịch vụ thanh toán hóa đơn... biến điểm bán lẻ thành một trung tâm dịch vụ đa năng. 

Cùng với các trung tâm thương mại GO!, Central Retail cũng liên tục mở rộng hệ thống siêu thị mini go! tại An Nhơn (Bình Định), Thanh Bình (Đồng Tháp), Lộc Ninh (Bình Phước), Hương Trà (Huế)... Theo lãnh đạo của Central Retail, hàng loạt cửa hàng mini go! sẽ mở rộng độ phủ kể cả ở những khu vực kém sầm uất và đây là chiến lược chạm tới những tập khách hàng đa phân khúc. Để cạnh tranh, Central Retail Việt Nam định vị 38 siêu thị GO! nằm ở phân khúc giá bán thấp hơn so với đối thủ. Trong khi đó, 10 siêu thị Tops Market được định vị ở phân khúc cao hơn so với các cửa hàng thực phẩm nhỏ của các hệ thống như Saigon Co.op, Bách Hóa Xanh, WinMart, Satrafoods... Còn các mini go! sẽ là những phiên bản Tops Market với danh mục phù hợp cho khu vực thành thị cấp 2, 3 và nông thôn. 

Trọng điểm nông thôn 

Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, khu vực nông thôn đang chiếm khoảng 65% dân số cả nước, duy trì mức tăng trưởng bán lẻ cao hơn so với các đô thị lớn, khoảng 3%/năm. Sự mở rộng của tầng lớp trung lưu ở nông thôn cũng như hàng loạt dự án hạ tầng giao thông đang được thúc đẩy mạnh mẽ cũng góp phần mở ra “miếng bánh ngon” để các thương hiệu bán lẻ tìm cách chiếm lĩnh thị trường có quy mô ngành hàng lên tới 3 tỷ USD.  

“Với mô hình ở thành thị là hàng tươi sống - offer mỗi ngày, ở nông thôn, chúng tôi không bán rau muống, mồng tơi, mà mang tới những gì nông thôn chưa có, để đưa khách đến với cửa hàng. Dù chú trọng hàng tươi sống, các cửa hàng của WinCommerce ở nông thôn hiện ghi nhận tỷ lệ hỏng hủy chỉ 1,8%, thấp hơn con số 3,5% ở khu vực thành thị”, lãnh đạo của WinCommerce nói.

Hành trình của WinCommerce là tăng tốc bao phủ thị trường với kế hoạch 6.000 cửa hàng trong năm 2026. Trong khi đó, giai đoạn 2026-2028, Central Retail dự kiến mở 10-12 trung tâm thương mại và đại siêu thị GO! tại Việt Nam, cùng từ 23-25 siêu thị mini go!. Ông Olivier Langlet, Tổng Giám đốc Central Retail Việt Nam, cho biết với mô hình ăn uống - mua sắm - vui chơi, siêu thị mang đến đa dạng sản phẩm và dịch vụ đáp ứng mọi nhu cầu, đảm bảo giá luôn thấp mỗi ngày, giúp khách hàng vừa mua sắm, vừa tiết kiệm. 

 Bước sang năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa được dự báo đạt 5,87 triệu tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng lên đến 10%. Trong bức tranh chung này, theo bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng Bộ phận Mở rộng và Quan hệ doanh nghiệp của Central Retail Việt Nam, tỷ lệ thâm nhập của bán lẻ hiện đại tại Việt Nam hiện vào khoảng 13%, so với khoảng 55% ở nước láng giềng Thái Lan. 

Bà Nguyễn Thị Phương cho biết, động lực phát triển chính của WinCommerce trong tương lai sẽ là khu vực nông thôn, với 90% cửa hàng có lãi trong năm đầu tiên. Trước sự lấn lướt của kênh MT, liệu 2% dịch chuyển mỗi 2 năm có nghĩa là chợ truyền thống sẽ biến mất? Câu trả lời là không, nhưng chúng buộc phải “tiến hóa”. Xu hướng “số hóa tiệm tạp hóa” thông qua các nền tảng như VinShop hay Kilo đang giúp các chủ cửa hàng truyền thống tiếp cận nguồn hàng và quản lý vốn như một siêu thị mini chuyên nghiệp. Đây được xem là cuộc “tái cấu trúc ngược”, nơi kênh GT vay mượn sức mạnh của MT để tồn tại trong cuộc đua rút ngắn thời gian chiếm lĩnh thị phần.
 
Trong báo cáo phân tích của mình, chuyên gia của Công ty Chứng khoán Vietcap kỳ vọng thị phần của các kênh MT sẽ tăng nhanh trong những năm tới để đạt 20-25% trong năm 2030, bắt kịp dần các nước trong khu vực. “Khi môi trường kinh doanh trở nên bình đẳng hơn, các chuỗi hiện đại có cơ hội mở rộng thị phần của mình, bởi họ có mô hình cửa hàng nhỏ, vị trí tiện lợi, mặt hàng đa dạng và nguồn gốc sản phẩm rõ ràng”, báo cáo Vietcap nhận định. 

“Với thời gian hoàn vốn dưới 3 năm và tỷ suất sinh lời khoảng 40%, mô hình bán lẻ hiện đại hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả trên quy mô toàn quốc. Với kỳ vọng thị phần bán lẻ hiện đại sẽ vượt 20% vào năm 2030, Masan đặt mục tiêu mở mới tối thiểu 1.500 cửa hàng mỗi năm, hướng tới quy mô 13.000 cửa hàng trên toàn quốc”, bà Phương cho biết. 

Tốc độ tái cấu trúc ngành bán lẻ Việt Nam hiện nay là một minh chứng cho sự năng động của nền kinh tế. Với việc rút ngắn thời gian dịch chuyển thị phần xuống còn một nửa, Việt Nam đang tiến rất nhanh tới điểm bão hòa của bán lẻ hiện đại, nơi mà sự cạnh tranh sẽ không còn nằm ở số lượng cửa hàng, mà nằm ở việc ai sở hữu dữ liệu khách hàng tốt hơn và ai mang lại trải nghiệm cảm xúc sâu sắc hơn.