Ngôi vương của nhựa

Suốt nhiều năm qua, thị trường ống nhựa xây dựng được phân định rõ ràng: Nhựa Bình Minh (BMP) chiếm lĩnh thị trường miền Nam với biên lợi nhuận đáng mơ ước và Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP) giữ vững ngôi vương phía Bắc bằng quy mô và tầm ảnh hưởng tại các đại công trình hạ tầng.

Nhưng trật tự này đang thay đổi khi số liệu kinh doanh 9 tháng đầu năm cho thấy NTP bất ngờ vượt lên, tạo ra một cú đảo chiều ngoạn mục về quy mô doanh thu và tốc độ bứt tốc lợi nhuận so với đối thủ đến từ Thái Lan.

Cơn bão nguyên liệu thử thách bản lĩnh

Để hiểu vì sao cuộc đua này chưa bao giờ hạ nhiệt, cần nhìn vào chiến lược của 2 doanh nghiệp đã dẫn dắt ngành nhựa xây dựng trong hơn 3 thập kỷ qua. BMP từ lâu đã được giới đầu tư ví như một pháo đài phòng thủ kiên cố với chiến lược không chạy đua bằng mọi giá về doanh thu, mà tập trung tối đa vào hiệu quả sinh lời và biên lợi nhuận. Nhờ sự hậu thuẫn từ đại gia Thái Lan SCG, BMP hưởng lợi thế lớn về chuỗi cung ứng nguyên liệu. Khoảng 50% nhu cầu hạt nhựa PVC đầu vào của BMP được đảm bảo bởi TPC Vina và các kênh liên kết, giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy nguồn cung quốc tế. 

Với bảng cân đối kế toán gần như sạch nợ vay, BMP duy trì tỷ suất cổ tức tiền mặt cực kỳ hấp dẫn (dao động quanh vùng 10%/năm), biến cổ phiếu này thành “hầm trú ẩn” ưa thích của dòng vốn ngoại và các quỹ đầu tư lớn.

Trái ngược với chiến lược chậm chắc của đối thủ, NTP với cổ đông Sekisui Chemical (Nhật) và SCIC lại tranh thủ bứt phá, tận dụng tối đa quy mô thị trường và sự bùng nổ của thị trường hạ tầng miền Bắc. Chiến lược của NTP gắn chặt với làn sóng đầu tư công và sự vươn lên của các nhà phát triển bất động sản lớn như Vinhomes, Masterise hay Hoàng Huy… Bằng chiến lược tích trữ tồn kho giá thấp làm bộ đệm và bài toán tài chính với tiền gửi - vay ngắn hạn hàng ngàn tỷ đồng tối ưu hóa chênh lệch lãi suất và sinh lời, NTP tạo ra một dòng tiền linh hoạt, sẵn sàng bứt tốc khi thời cơ đến.

Năm 2026 chứng kiến một thử thách khốc liệt cho ngành nhựa toàn cầu. Xung đột diễn ra tại Trung Đông từ đầu năm đã đẩy giá dầu thô leo thang, kéo theo giá các nguyên liệu đầu vào cốt lõi như bột PVC, hạt HDPE, hạt PPR tăng vọt. Trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp Việt Nam ở vị thế “chấp nhận giá” theo biến động toàn cầu từ chuỗi hóa dầu, bài toán sống còn nằm ở tốc độ điều chỉnh giá bán và khả năng chịu đựng áp lực chi phí.

Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, theo ông Đặng Quốc Dũng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị NTP, Công ty chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chi phí đầu vào, qua đó hạn chế tối đa việc điều chỉnh mức giá cao theo xu hướng tăng của thị trường thế giới. Trong nửa đầu năm 2026, nhờ lượng tồn kho giá rẻ từ cuối năm trước, NTP đã tận dụng để đẩy biên lợi nhuận gộp lên 34,6%. 

Tuy nhiên, bước sang quý III, áp lực đã bộc lộ rõ khi giá vốn tăng 32%, tốc độ tăng trưởng doanh thu không theo kịp đà leo thang của chi phí bán hàng (tăng tới 72%) và chi phí tài chính. Biên gộp NTP có nhịp lùi về vùng 30%. Điều này cho thấy rủi ro tiềm ẩn khi chi phí nguyên liệu mới ngấm sâu vào kết quả kinh doanh. Trong khi đó, BMP chọn cách bảo vệ biên lợi nhuận bằng việc tiết giảm chi phí bán hàng (cắt giảm mạnh chi phí chiết khấu thương mại trong quý II) và duy trì thế trận ổn định. Dù doanh thu đi ngang, BMP vẫn bảo toàn được lợi nhuận.

Theo ông Niwat Athiwattananont, Tổng Giám đốc BMP, Công ty linh hoạt sử dụng hàng tồn kho để duy trì biên lợi nhuận, tránh tình trạng lợi nhuận dao động quá mạnh chỉ vì biến động giá nguyên liệu. Giai đoạn nửa cuối năm, ông Niwat kỳ vọng nhu cầu cải thiện nhẹ khi thị trường dần thích nghi với các khó khăn. Công ty tự tin có thể đạt hoặc vượt mục tiêu năm nếu tình hình địa chính trị không trở nên quá tồi tệ khiến giá dầu vượt ngưỡng 100 USD. 

“Rủi ro địa chính trị luôn được chúng tôi theo dõi sát. Nếu kịch bản đó xảy ra, áp lực chi phí đầu vào sẽ ảnh hưởng hầu hết các ngành sản xuất, chứ không riêng ngành của chúng tôi”, Tổng Giám đốc BMP nhấn mạnh.

Để hiểu vì sao cuộc đua này chưa bao giờ hạ nhiệt, cần nhìn vào chiến lược của 2 doanh nghiệp đã dẫn dắt ngành nhựa xây dựng trong hơn 3 thập kỷ qua. Ảnh: TL

Dù vậy, 9 tháng đầu năm, NTP đạt 5.751 tỷ đồng doanh thu và 1.022 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế (tăng 30%); còn BMP đạt 4.240 tỷ đồng doanh thu, lãi 990 tỷ đồng. Theo đó, NTP chính thức vượt BMP 32 tỷ đồng về lợi nhuận sau thuế, đảo chiều vị thế so với năm trước. Một cột mốc mang tính biểu tượng, minh chứng cho thấy chiến lược bám sát dư địa thị trường của NTP đang phát huy hiệu quả về lượng.

Giới hạn của ống nhựa truyền thống

Kế hoạch đầu tư công quy mô lớn của quốc gia mở ra dư địa khổng lồ cho phân khúc ống nhựa khổ lớn (HDPE) phục vụ cấp thoát nước và hạ tầng đô thị. Đây là mảnh đất mà cả BMP lẫn NTP đều đang cạnh tranh quyết liệt để giảm bớt sự phụ thuộc vào chu kỳ của thị trường bất động sản dân dụng.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc siết chặt các tiêu chuẩn môi trường và bãi bỏ hoàn thuế VAT xuất khẩu PVC đòi hỏi 2 doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro hàng tồn kho. Theo phân tích từ Công ty Chứng khoán FPTS, chi phí nguyên vật liệu chiếm tới 76% tổng chi phí sản xuất, riêng hạt nhựa đã chiếm 80% và phần lớn phải nhập khẩu từ bên ngoài. Do đó, bất kỳ sự sai lầm nào trong chiến lược mua sắm nguyên vật liệu đều có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận. Khi giá hạt nhựa biến động mạnh, biên lợi nhuận vốn đã mỏng có thể bị bào mòn rất nhanh. Chỉ cần 1 hoặc 2 quý biến động mạnh, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chuyển từ lãi sang lỗ. 

Bên cạnh đó, đằng sau kỷ lục tài chính không phải là sự bùng nổ nhu cầu. Trên thực tế, tổng sản lượng tiêu thụ sản phẩm ống nhựa và nhựa xây dựng toàn thị trường trong quý II giảm tới 24% xuống còn 77.000 tấn. Mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến chỉ thuộc về số ít “đại gia” có khả năng dự trữ nguồn nguyên liệu giá rẻ từ trước, đồng thời siết mạnh chiết khấu bán hàng tới 60% để bảo toàn biên độ sinh lời.

Khi ngành nhựa Việt Nam bước vào giai đoạn quy mô 34,3 tỷ USD với hơn 6.000 doanh nghiệp (số liệu năm 2025, theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam), áp lực chuyển mình đang đè nặng lên cả NTP lẫn BMP. Các quy định khắt khe từ thị trường quốc tế như Quy định về bao bì và chất thải bao bì của Liên minh châu Âu (PPWR) hay các tiêu chuẩn kỹ thuật vật liệu tái chế trong nước (TCVN 14399:2025) đang biến bài toán vật liệu thành cuộc đua trường tồn. Về xu hướng này, ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), cho biết, ngành nhựa cần chuyển trọng tâm sang nâng cao giá trị của vật liệu trong toàn bộ vòng đời, từ thiết kế, sử dụng tài nguyên, sản xuất đến thu gom, tái sử dụng và tái chế. 

Nếu như trước đây, cạnh tranh chỉ xoay quanh giá bán và chiết khấu thì tương lai sẽ thuộc về những cái tên biết tối ưu hóa công nghệ, phát triển vật liệu tuần hoàn và gia tăng giá trị gia tăng trên từng sản phẩm. Cuộc đua giữa NTP và BMP không còn đơn thuần là cuộc tranh giành thị phần giữa 2 miền Nam - Bắc. Đó là phép thử cho bản lĩnh quản trị trong một thị trường đầy biến động, nơi giá năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng và các tiêu chuẩn ESG định hình lại cục diện.