AI tăng tốc, nhân lực hụt hơi

Minh Thư, chuyên viên bộ phận PR, gần đây đã thay đổi cách lập kế hoạch truyền thông. Thay vì bắt đầu bằng bản thảo từ phần mềm Word, cô nhập các ý chính về kế hoạch vào ứng dụng AI tạo sinh (GenAI). Sau khi nhận được kết quả, cô chỉnh sửa cho phù hợp trước khi gửi cấp trên. Công việc hoàn tất nhanh hơn 80% so với cách làm việc truyền thống. 

Khi con người là điểm nghẽn.

Câu chuyện của Minh Thư không đại diện cho toàn bộ doanh nghiệp Việt, nhưng phản ánh một thay đổi đang diễn ra trong môi trường làm việc: AI đang được sử dụng nhiều hơn. Theo báo cáo Unlocking Vietnam’s AI Potential 2026 của AWS và Strand Partners, tỷ lệ doanh nghiệp Việt được khảo sát đang ứng dụng AI tăng từ 18% năm 2025 lên 26% năm 2026; khoảng 245.000 doanh nghiệp tại Việt Nam đã ứng dụng AI, trong đó khoảng 75.000 lần đầu sử dụng công nghệ này trong năm qua.

Tuy nhiên, mở rộng ứng dụng không đồng nghĩa doanh nghiệp đã sẵn sàng khai thác toàn bộ tiềm năng của AI. Cũng theo báo cáo, 61% doanh nghiệp đã ứng dụng AI vẫn đang ở giai đoạn tìm hiểu hoặc thử nghiệm, trong khi chỉ 8% cho biết đã tích hợp hoàn toàn công nghệ này vào hoạt động vận hành.

Khoảng trống về nhân lực là một rào cản đáng chú ý. 52% doanh nghiệp cho biết thiếu hụt nhân lực có kỹ năng AI và công nghệ số đang cản trở việc ứng dụng công nghệ; 87% xem đào tạo lại đội ngũ hiện hữu là yếu tố quan trọng trong chiến lược AI. Ở phía người lao động, 26% cho biết đã tham gia đào tạo hoặc nâng cao kỹ năng số trong năm qua, tăng từ 19% năm trước.

Theo ông Vương Minh Thương, Giám đốc Công nghệ của Chợ Tốt,  doanh nghiệp có thể không thiếu người vận hành AI mà thiếu một cách làm việc để ai cũng vận hành được AI. “Phần lớn doanh nghiệp đang để AI phát triển tự phát: mỗi phòng ban dùng một công cụ riêng, không ai nắm được AI Agent nào đang truy cập dữ liệu gì và khi có sai sót thì ai chịu trách nhiệm. Tuyển thêm chuyên gia không giải quyết được chuyện này”, ông Thương nói.

Thích ứng trong kỷ nguyên AI. Nhiều quốc gia đang lên kế hoạch đào tạo nhân sự cho kỷ nguyên AI. Singapore đang chuyển trọng tâm từ phổ cập công nghệ sang ứng dụng AI trong từng ngành nghề. Tháng 3/2026, Cơ quan Phát triển Truyền thông Infocomm (IMDA) công bố National AI Impact Programme, đặt mục tiêu hỗ trợ 10.000 doanh nghiệp trong 3 năm và đào tạo 100.000 người lao động trở thành lực lượng AI Bilingual, vừa thành thạo AI, vừa biết áp dụng công nghệ vào chuyên môn của mình. Tại Malaysia, đầu năm ngoái, Bộ Kỹ thuật số nước này và Google Cloud triển khai AI at Work 2.0, đưa công cụ Google Workspace tích hợp Gemini cùng chương trình đào tạo đến tối đa 445.000 công chức. Chương trình hướng tới cải thiện công việc hành chính, soạn thảo, tóm tắt và xử lý thông tin trong khu vực công. 

Ở cấp độ khu vực, ASEAN Foundation và Google.org ra mắt nền tảng miễn phí AI Class ASEAN vào tháng 9/2025. Nền tảng có 70 mô-đun tương tác thuộc 25 chủ đề, từ kiến thức cơ bản, ứng dụng trong công việc đến đạo đức AI, quyền riêng tư dữ liệu và chống thông tin sai lệch. Sáng kiến AI Ready ASEAN được Google.org hỗ trợ 5 triệu USD với mục tiêu trang bị kiến thức AI cho 5,5 triệu người tại 10 nước thành viên. Các chương trình này cho thấy đào tạo đang được mở rộng từ kỹ sư sang công chức, nhân viên nghiệp vụ và cộng đồng. 

Doanh nghiệp Việt tăng tốc.

Tháng 8/2026, Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến năm 2030, định hướng đến năm 2035 theo Quyết định 1528/QĐ-TTg. Chương trình đặt mục tiêu phổ cập kiến thức và kỹ năng sử dụng AI an toàn, hiệu quả cho người học, người lao động và đội ngũ quản lý; phấn đấu có tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI trong các ngành trọng điểm vào năm 2030. 

Trong lúc các giải pháp cần thời gian để có kết quả thì các doanh nghiệp buộc phải tự đào tạo nhân sự để thích ứng tình hình mới. Tại Haravan, Giám đốc Tiếp thị  Nguyễn Mạnh Tấn cho biết Công ty đang giải quyết bằng 3 điểm chính. Thứ nhất, bộ phận tiếp thị thiết lập một thư viện các ứng dụng GenAI và AI Agent đóng gói sẵn và chia sẻ chung, giúp nhân sự bộ phận này không cần am hiểu sâu về AI vẫn có thể sử dụng được, rút ngắn thời gian ra sản phẩm. 

Thứ 2, ưu tiên sử dụng những nền tảng AI sẵn có hoặc tích hợp sẵn, hạn chế tối đa việc tự phát triển khi không rành, thiếu người quản trị. Thứ 3, đặt con người là rào kiểm soát cuối cùng trước khi triển khai các sản phẩm để đảm bảo thông tin đúng nhất, giảm rủi ro liên quan về hình ảnh thương hiệu. “Nhờ đó, đội ngũ có thể giảm các nghiệp vụ mất nhiều thời gian trong tiếp thị và tập trung vào những việc quan trọng hơn như chiến lược, tìm kiếm khách hàng, phát triển ý tưởng mới”, ông Tấn nói.

Còn theo ông Thương của Chợ Tốt, doanh nghiệp cần triển khai đồng thời 3 giải pháp để ứng dụng AI Agent hiệu quả. Thứ nhất, quản lý Agent tương tự nhân sự thông qua mô hình Agent Resource Management, trong đó mỗi Agent có người phụ trách, phạm vi quyền hạn rõ ràng và hồ sơ hoạt động đầy đủ. Thứ 2, mở rộng quyền tiếp cận AI cho toàn bộ nhân viên, thay vì giới hạn trong đội ngũ kỹ thuật, đồng thời tích hợp Agent vào các công cụ làm việc hằng ngày để giảm rào cản sử dụng. Thứ 3, đầu tư vào con người, bởi công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng tư duy và kỹ năng mới. 

Tại Chợ Tốt và Tập đoàn Carousell, sau 4 tuần triển khai, hệ thống dựa trên 3 định hướng này đã được 202 nhân sự tại 3 đơn vị kinh doanh sử dụng. Trong đó, 63 người tự xây dựng 206 quy trình làm việc (skill) cho Agent, không có quy trình nào do đội ngũ kỹ thuật nền tảng phát triển. Tổng cộng, hơn 20.000 thao tác của Agent đã được ghi nhận.

“Trong 3 yếu tố trên, đầu tư con người rất quan trọng, đặc biệt là khả năng đánh giá và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra. Đây cũng là thách thức lớn nhất trong quá trình ứng dụng AI”, ông Thương nói.