Xây dựng ngành Logistics xanh và thích ứng với thiên tai

Là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiên tai, ngành logistics Việt Nam cần được trang bị năng lực chống chịu để thích ứng và giảm thiểu tác động từ thiên tai và biến đổi khí hậu. Quy mô thị trường logistics của Việt Nam ước đạt 40-42 tỉ USD, với tốc độ tăng trưởng bình quân 14-16% mỗi năm, thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thương mại quốc tế và sự bùng nổ của thương mại điện tử, với giá trị đạt khoảng 25 tỉ USD vào năm 2024.

Tuy nhiên, ngành logistics Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống. Bên cạnh đó, vận tải đường bộ, phương thức vận chuyển chủ lực, lại là một trong những nguồn phát thải carbon lớn. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc chuyển đổi sang logistics xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc ở tầm chiến lược quốc gia.

Các doanh nghiệp Việt Nam hiện đang chịu “áp lực kép” từ việc vừa phải duy trì tăng trưởng, vừa phải đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt, điển hình là Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) cùa Liên minh châu Âu. Nếu không khử carbon trong cả logistics và sản xuất, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ mất thị phần, giảm sức cạnh tranh và bỏ lỡ cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với đó, các rủi ro khí hậu như bão, lũ lụt và tình trạng nước biển dâng đang trực tiếp đe doạ các hệ thống hạ tầng trọng yếu từ hành lang giao thông, cảng biển, đến các khu công nghiệp. Theo EBC Financial Group EBC, việc phát triển các trung tâm logistics đồng bộ từ cấp tỉnh đến cấp vùng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao tính kết nối và thúc đẩy vận tải phát thải thấp dưới nhiều phương thức. Các trung tâm này sẽ trở thành nút giao liên kết giữa đường bộ, đường sắt, đường thuỷ nội địa và đường biển, từ đó góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và thu hẹp “dấu chân carbon” trên toàn chuỗi cung ứng.

Quá trình chuyển đổi sang logistics bền vững đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, từ phương tiện vận tải xanh, đội ngũ xe tiết kiệm nhiên liệu, container thông minh, kho bãi tiết kiệm năng lượng cho tới các nền tảng số phục vụ đo lường và quản lý phát thải. Do đó, chiến lược logistics xanh và có khả năng chống chịu của Việt Nam chỉ có thể thành công nếu được hậu thuẫn bởi một nền tảng tài chính đủ mạnh.

Các rủi ro khí hậu như bão, lũ lụt và tình trạng nước biển dâng đang trực tiếp đe doạ các hệ thống hạ tầng trọng yếu từ hành lang giao thông, cảng biển, đến các khu công nghiệp.

“Logistics xanh không chỉ là câu chuyện giảm phát thải mà còn là xây dựng năng lực chống chịu từ gốc rễ trên cả phương diện hệ thống lẫn hạ tầng”, ông Samuel Hertz, Trưởng Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của EBC Financial Group nhấn mạnh. “Một hệ thống logistics carbon thấp, phân tán hợp lý và được quản trị bằng công nghệ số sẽ linh hoạt hơn và phục hồi nhanh hơn sau những cú sốc. Bên cạnh đó, các mô hình logistics hiện đại và bền vững cũng giúp tối ưu thời gian giao hàng, giảm chi phí vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.”, ông cho biết thêm.

Việc ban hành Bộ tiêu chí Phân loại Xanh (Green Taxonomy) quốc gia gần đây đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng, giúp xác định rõ các lĩnh vực được xếp vào nhóm “xanh”, từ vận tải bền vững, hạ tầng thân thiện môi trường đến các mô hình kho bãi tiết kiệm năng lượng.

Ngành ngân hàng cũng đang phát đi những tín hiệu tích cực về đầu tư xanh. Tính đến cuối năm 2024, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam dành cho các dự án năng lượng tái tạo, giao thông bền vững và hạ tầng xanh đã ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Riêng ngân hàng BIDV đã đạt hơn 80.000 tỉ đồng dư nợ cho vay xanh trong năm 2024 và tài trợ cho hàng trăm dự án thân thiện với môi trường.