Thị trường vốn cổ phần tư nhân 2025: "Lò xo bung nén" và những bước ngoặt chiến lược

Được ví như một "lò xo bị nén" kể từ sau đại dịch, thị trường đầu tư vốn cổ phần tư nhân (PE) năm 2025 hiện được kỳ vọng chuyển mình mạnh mẽ khi dòng vốn bắt đầu tăng tốc, dưới những tín hiệu tích cực hơn của thị trường vốn.

Thị trường dần phục hồi

Năm 2025 ghi nhận khối ngoại tiếp tục bán ròng mạnh trên thị trường chứng khoán. Thêm nữa, nhiều nhà đầu tư lớn cũng rút lui khỏi các tập đoàn, như SK Group (Hàn Quốc), trong bối cảnh tái cấu trúc dòng vốn toàn cầu. Dù vậy, thị trường đầu tư không vì thế mà kém sôi động.

Theo số liệu KPMG, trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam ghi nhận 218 thương vụ mua bán và sáp nhập với tổng giá trị 2,3 tỉ USD. Con số này có tăng trưởng nhưng vẫn phản ánh xu hướng thận trọng, đặc biệt là trong bối cảnh nhiều ngành kinh doanh đang chịu sức ép đáng kể về hiệu quả hoạt động.

Trước đó, theo Báo cáo “Đổi mới sáng tạo & đầu tư vốn tư nhân Việt Nam 2025” phát hành giữa năm 2025 của Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC), thị trường PE năm 2024 ghi nhận đạt 1,9 tỉ USD với số lượng giao dịch tương đương năm trước. Quy mô giao dịch trung bình vẫn ổn định ở mức 116 triệu USD, cho thấy sự tập trung của các nhà đầu tư vào các thương vụ giá trị lớn.

Thị trường đạt đỉnh vào năm 2019, sau đó dịch Covid-19 làm gián đoạn đà tăng, khiến các giao dịch PE lớn chững lại. Một đặc điểm nữa là giao dịch mua lại chiếm phần lớn trong các hoạt động đầu tư cổ phần tư nhân. “Điều này cho thấy nhà đầu tư ưu tiên các doanh nghiệp trưởng thành, có dòng tiền ổn định trong bối cảnh cần nhiều thận trọng”, báo cáo đánh giá.

Còn theo báo cáo "Khảo sát Đầu tư Tư nhân Việt Nam 2025" của Grant Thornton phát hành cuối quí 1, dù giảm tốc về quy mô nhưng thị trường đang chứng kiến sự chuyển dịch từ chiến lược phòng thủ sang tập trung tăng trưởng, mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ… Tâm lý thị trường cho năm 2025 đang dần cải thiện, khi có 94% nhà đầu tư PE tham gia khảo sát kỳ vọng hệ số định giá sẽ tăng, được thúc đẩy bởi tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ hơn, điều kiện vĩ mô được cải thiện, phản ánh niềm tin giai đoạn khó khăn nhất đã qua.

Trong khi đó, các quỹ PE đang thay đổi ưu tiên từ "ổn định và tiết giảm chi phí" trong giai đoạn 2023-2024, sang "tăng trưởng và mở rộng thị trường". Y tế và Dược phẩm, Công nghệ và Giáo dục là ba ngành dẫn đầu về sức hấp dẫn nhờ khả năng chống chịu chu kỳ kinh tế và tiềm năng tăng trưởng bền vững.

Một điểm đáng mừng là khi bước vào nửa sau năm 2025, thị trường vốn lại nhộn nhịp hơn, đặc biệt nhiều hoạt động giới thiệu cổ phiếu ra công chúng (roadshow) diễn ra. Điển hình như thương vụ IPO cho đến niêm yết trên sàn HOSE của bộ ba Công ty chứng khoán lớn trên thị trường gồm TCBS, VPBankS và VPS.

Sàn HOSE cũng sôi động hơn rất nhiều với các thương vụ chuyển sàn, niêm yết mới với nhiều cổ phiếu quy mô vốn hóa lớn nhỏ khác nhau và đa dạng ngành nghề. Không chỉ có Công ty lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), hay Công ty sản xuất hàng tiêu dùng Masan (MCH) vừa niêm yết vào cuối tháng 12, đáng chú ý là Vingroup cũng niêm yết trở lại Vinpearl (mã VPL). Trong năm nay, sàn HOSE nhộn nhịp hơn nhiều khi tăng 2,3 lần về lượng cổ phiếu niêm yết mới và tăng 2,5 lần về vốn điều lệ.

Điều đáng nói là trong năm sau, thị trường sẽ còn sôi động hơn khi nhiều tập đoàn mẹ công bố sẽ tiến hành IPO và niêm yết. Chẳng hạn như Công ty nông nghiệp HPA của tập đoàn Hòa Phát, thương hiệu bán lẻ Điện Máy Xanh của Thế giới Di động, hay Công ty Đầu tư quốc tế HAGL, công ty con hoạt động trong lĩnh vực trồng trọt của tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

Hiện hàng loạt doanh nghiệp đang lên kế hoạch hoặc đẩy nhanh kế hoạch IPO, kỳ vọng giá trị huy động lên đến hàng trăm triệu đô la tùy theo quy mô và ngành nghề. “Các quỹ đầu tư đang tìm kiếm những doanh nghiệp có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, quản trị tốt và minh bạch tài chính”, ông Trần Vinh Dự, Phó Tổng Giám đốc, Công ty Cổ phần Tư vấn EY Việt Nam nhận định vào sự kiện hồi tháng 10.

Xung lực từ cải cách và nâng hạng thị trường

Báo cáo "Pulse of Private Equity” quí 3/2025 của KPMG cho thấy điểm tích cực là các nhà đầu tư ngày càng coi trọng việc sở hữu tài sản tại các thị trường nội địa để ứng phó với xu hướng phi toàn cầu hóa và các rào cản thuế quan. Các lĩnh vực được quan tâm là hạ tầng và vận tải, chủ yếu nhờ nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng năng lượng đi kèm.

Tuy nhiên, điểm khó khăn là dòng vốn trong hệ sinh thái PE bị tắc nghẽn trước khó khăn thoái vốn, với số lượng lượt thoái vốn vẫn ở mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.

Tại Việt Nam, sự cải cách các quy định giúp giảm thời gian cho khâu thủ tục, giấy tờ. Điển hình là thủ tục rút gọn niêm yết từ 90 ngày xuống còn 30 ngày, đi cùng đó là xét duyệt song song hồ sơ IPO và hồ sơ niêm yết.

Điều này tháo gỡ nút thắt quan trọng trên thị trường PE là khả năng thoái vốn. Trước đó, kênh IPO mất dần sức hút do quy định niêm yết khắt khe, cũng như không có thương vụ lớn đáng kể nào diễn ra từ năm 2019. Các nhà đầu tư chỉ có cách ưu tiên bán cho đối tác chiến lược hoặc bán lại cho quỹ khác.

Trên thực tế, việc tăng cường hàng hóa trên thị trường là điều mà nhiều quỹ đầu tư thường xuyên đặt ra. Điểm tích cực là đã xuất hiện các công ty bán lẻ, nông nghiệp, sản xuất hàng tiêu dùng, công nghệ…thay vì tập trung nhóm ngân hàng, bất động sản như trước.

Một động lực khác là việc thị trường chính thức nâng hạng vào tháng 9 năm 2026, đi cùng triển vọng có thêm nhiều sản phẩm mới. Trong kịch bản cơ sở mà các định chế tài chính quốc tế nêu, sẽ có khoảng chục tỉ đô la Mỹ vốn thụ động và chủ động chảy về thị trường.

Nâng hạng cũng được các bên xác định không chỉ dừng lại ở FTSE Russel, mà hướng đến chuẩn cao hơn là MSCI. Chuẩn này còn liên quan nhiều đến cách thức giao dịch, tỷ lệ sở hữu của khối ngoại và quản trị. Dù vậy, định hướng chung này, cũng như thanh khoản hiện hữu trên thị trường tăng mạnh, cũng sẽ giúp hoạt động PE sôi động hơn.

Một lực đẩy khác là chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, lên đến 8% trong năm 2025 và tối thiểu mức 10% trong chu kỳ năm năm tiếp theo. Đây là cơ sở để doanh nghiệp mở rộng doanh thu và tìm kiếm lợi nhuận.

Mặt khác, một trong những vấn đề được nhắc nhiều trong nửa cuối năm 2025 là câu chuyện Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết này cũng khuyến khích sự phát triển các công cụ tài chính mới và sự tham gia nhiều hơn của các định chế tài chính. Kỳ vọng đặt ra là dòng vốn nội địa dẫn dắt các doanh nghiệp đi lên, thay vì phụ thuộc vốn ngân hàng tài trợ cho các dự án đầu tư.

Dù việc thực thi sẽ gặp khó khăn, nhưng các chính sách mới và sự thay đổi này được kỳ vọng giúp giảm rủi ro đáng kể, tăng niềm tin cho các quỹ đầu tư về khả năng sinh lời và thoái vốn an toàn, từ đó tạo động lực để quỹ đồng hành với doanh nghiệp, cùng lớn mạnh.

Trong lịch sử có nhiều bài học cho việc các quỹ đầu tư tham gia và xây dựng doanh nghiệp thành công. Điển hình như trường hợp Hòa Phát hay Thế Giới Di động đã niêm yết, hay thương hiệu MoMo với độ phủ rộng khắp thị trường, mở rộng từ khoản đầu tư của Công ty chứng khoán TVS.

Từ hướng ngược lại, dù vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ, thị trường PE đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu. Dòng vốn nội địa đã và được kỳ vọng sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam, đẩy nhanh tăng trưởng và mở rộng thế giới.

Trong bối cảnh thị trường đầu tư tư nhân bước vào giai đoạn chọn lọc hơn, các doanh nghiệp Việt đang đứng trước nhiều quyết định then chốt trên hành trình phát triển bền vững.   Founder Codex là chuỗi diễn đàn thường niên do Thien Viet Securities (TVS) tổ chức, nhằm giải mã chiến lược tăng trưởng và kết nối góc nhìn giữa nhà sáng lập và nhà đầu tư, đồng hành cùng hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam phát triển bền vững. Diễn đàn Founder Codex 2026, mang đến chủ đề “Từ Gọi vốn đến Tăng trưởng dài hạn”, quy tụ các nhà sáng lập tiêu biểu, quỹ đầu tư và cố vấn chiến lược để cùng thảo luận về: Toàn cảnh dòng vốn tư nhân tại Việt Nam giai đoạn 2025–2026; Góc nhìn thực tiễn về chiến lược gọi vốn, mở rộng quy mô và thoái vốn; Xu hướng tài sản số – cơ hội mới và những thách thức về hành lang pháp lý. - Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 15/01/2026 tại Khách sạn Pullman, TP.HCM - Các doanh nghiệp startups, quỹ đầu tư và chuyên gia quan tâm có thể đăng ký tại:  https://ticketx.vn/foundercodex2026  Mời bạn tham gia sự kiện để lắng nghe những kinh nghiệm thực tế và góc nhìn đa chiều từ các diễn giả uy tín trong hệ sinh thái khởi nghiệp.