Bầu Đức 10 năm gánh nợ

Hàng chục ngàn tỉ đồng nợ nần. Cổ phiếu lao dốc. Đối tác quay lưng. Đó là bức tranh đen tối của Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) một thập kỷ trước. Công ty của tỉ phú Đoàn Nguyên Đức đã rơi vào một cuộc khủng hoảng thanh khoản kinh hoàng, buộc ông phải đối mặt với một sự thật cay đắng: tái thiết từ đống đổ nát.

“4 cây 2 con” xóa “bom nợ” 

10 năm trước, HAGL đối mặt với tổng nợ vượt mốc 36.000 tỉ đồng và phải chi trả 4.000-5.000 tỉ đồng lãi vay mỗi năm. Các khoản đầu tư dài hạn vào cao su và thủy điện không tạo ra dòng tiền, đẩy Công ty đến bờ vực phá sản. Trong những ngày khó khăn nhất, ông Đức kể lại có những lúc Công ty không còn tiền để trả lương nhân viên, đối tác thân quen trước đây cũng từ chối gặp. “Đó là giai đoạn tôi cảm thấy cô đơn nhất cuộc đời”, ông thốt lên.

Nhưng thay vì rút lui, tỉ phú yêu thích bóng đá có biệt danh “Bầu Đức” chọn đối diện với hiện thực: bán tài sản, cắt giảm chi phí và tái cấu trúc từ gốc. Ngay cả tài sản từng được xem là “bất khả xâm phạm” như Bệnh viện HAGL cũng phải chuyển nhượng. “Tôi quyết định tái cấu trúc, không phải bằng cách vay nợ thêm vốn mà làm theo hướng cắt nợ, phải bán những gì quý giá nhất”, ông Đức chia sẻ tại sự kiện Roadshow Hành trình tái cấu trúc HAGL mới đây.

“Lúc này, nợ chỉ xuống, không lên. Còn tài sản vẫn tăng, kết quả rất đẹp và sinh lời”, ông Đức tự hào cho biết. Bước ngoặt đến vào năm 2018 khi Chủ tịch Thaco Trần Bá Dương đồng ý tiếp nhận mảng nông nghiệp. Sự hợp tác này không chỉ bổ sung vốn mà còn giúp HAGL có thời gian quý báu để sắp xếp lại tài chính và thương lượng với chủ nợ. Công ty đã xoay trục sang một mô hình nông nghiệp mới, tập trung vào nguyên tắc cốt lõi: tạo dòng tiền thật.

Mô hình hiện tại đang giúp HAGL hồi phục là ”4 cây 2 con”. Trong đó, 4  cây gồm chuối (7.030 ha), sầu riêng (2.140 ha), cà phê (3.000 ha) và dâu tằm (1.000 ha) và 2 con là heo và tằm. Riêng hệ thống heo ăn chuối đã đạt quy mô khoảng 500.000 con tại 9 cụm trại.

Thậm chí, HAGL còn mở rộng sang chế biến sâu với chiến lược “trồng dâu, nuôi tằm, kéo tơ” để tạo ra giá trị bền vững. Ba mắt xích nhỏ nhưng nếu thực hiện đủ lớn sẽ tạo giá trị bền vững. Lô tơ đầu tiên đã được xuất sang Ấn Độ từ tháng 7. Phép tính nhẩm đã được đưa ra có nhiều thuyết phục: đầu tư 1 ha dâu tằm khoảng 500 triệu đồng. Với giá tơ thô quốc tế khoảng 65 USD/kg, doanh thu từ tằm tơ hiện tại đang cao hơn so với trồng chuối.

Những thay đổi trong chiến lược đã mang lại kết quả ấn tượng nhất là mục tiêu xóa lỗ lũy kế. Đến tháng 7 năm nay, toàn bộ lỗ lũy kế gần 7.000 tỉ đồng của HAGL trong giai đoạn 2016-2021 đã được xóa bỏ. HAGL đã giảm nợ từ 35.000 tỉ đồng vào cuối năm 2016 xuống còn 6.400 tỉ đồng cuối quý II/2025, đánh dấu tái cấu trúc nợ thành công.

Hiện thực hóa “viễn tưởng” 5.000 tỉ đồng

Kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm cũng có nhiều tín hiệu tích cực: doanh thu thuần đạt 5.600 tỉ đồng, tăng 33% trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 1.312 tỉ đồng, hoàn thành 87% kế hoạch năm; lợi nhuận cả năm 2025 ước đạt khoảng 2.800 tỉ đồng. HAGL kỳ vọng đạt mốc lợi nhuận 5.000 tỉ đồng vào năm 2027. Công ty đã chuyển sang giai đoạn vận hành ổn định. Tỉ lệ nợ trên vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu đã giảm mạnh, tạo nền tảng cho giai đoạn mở rộng.

Thời hoàng kim trước năm 2011, với chủ lực là các mảng kinh doanh gỗ và bất động sản ở giai đoạn thuận lợi, lợi nhuận ngàn tỉ đồng mỗi năm là điều bình thường đối với HAGL. Nhưng việc phát triển quá nhanh và không kiểm soát các khoản nợ khiến tập đoàn này gặp bất lợi khi nền kinh tế trải qua giai đoạn suy thoái ngay sau đó. Chìm đắm trong núi nợ là hệ quả đi liền sau đó.

“Rút kinh nghiệm các năm trước đây khi thiếu vốn tôi nói gì đều không thể thực hiện. Nhưng trong 5 năm trở lại đây, trên quan điểm thận trọng, những mục tiêu đề ra HAGL đều đạt được”, ông Đức nói. HAGL đang hướng tới mở rộng vùng trồng lên 30.000 ha vào năm 2030. 

Tuy nhiên, là người trải qua và trả giá đắt cho khủng hoảng, ông Đức nhấn mạnh bài học đắt giá nhất cho bước đi mới là không được lạm dụng vốn vay ngân hàng. “Người giàu nhất sàn chứng khoán là tôi, người nghèo nhất cũng là tôi. Tôi hiểu được cảm xúc đó nên hết sức thận trọng khi sử dụng đòn bẩy”, ông Đức nhận định.

Về rủi ro, ông Đức cho rằng khó nhất trong nông nghiệp không phải kỹ thuật mà là thị trường và tiêu chuẩn chất lượng. HAGL đã lựa chọn các vùng trồng ít bị ảnh hưởng bởi bão lụt như Gia Lai, Lào, Campuchia và áp dụng công nghệ tưới để chống hạn. Trong tương lai, mặc dù chuối hiện đang đóng góp lợi nhuận lớn nhất, ông Đức dự đoán cán cân sẽ thay đổi vào năm 2028: cà phê sẽ là cây chủ lực, tiếp theo là sầu riêng, dâu tằm tơ và cuối cùng là chuối.

HAGL đặt toàn bộ ván cược của mình vào nông nghiệp - lĩnh vực vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ chính sách, thời tiết và môi trường đầu tư. Tập đoàn cũng không ít lần thất bại với cao su, nuôi bò… Tuy vậy, HAGL hiện có vị thế tốt hơn trước, với dư địa mở rộng và tăng trưởng mạnh trong các ngành chủ lực. 

Với kết quả kinh doanh khả quan, ông Đức hé lộ sơ bộ về kế hoạch IPO công ty con là Công ty Cổ phần Đầu tư Quốc tế HAGL với những cam kết ấn tượng. “Kế hoạch HAGL đạt lợi nhuận 5.000 tỉ đồng vào năm 2027, ai cũng nghĩ là viễn tưởng. Nhưng 5 năm trở lại đây, tôi gần như chưa từng nói sai điều gì. Tôi tự tin hôm nay và những ngày về sau, chắc là không sai nữa”, ông Đức khẳng định trong một buổi tiếp xúc nhà đầu tư.