Cà phê vị tài chính

Thị trường F&B Việt Nam đang trải qua những bước chuyển dịch cấu trúc sâu rộng và mạnh mẽ chưa từng có. Bản đồ chuỗi cà phê cao cấp và trung - cao cấp tại một trong những quốc gia tiêu thụ cà phê lớn nhất Đông Nam Á đang bị vẽ lại, dưới sức ép từ các thương vụ M&A quy mô khu vực và những kế hoạch IPO khủng. Tâm điểm của làn sóng bàn luận tài chính lúc này đang đổ dồn về những biến động thượng tầng của Starbucks và Highlands Coffee. 

Ván cược chiến lược của Starbucks và Highlands Coffee. Tập đoàn bán lẻ DFI Retail Group đang rốt ráo chuẩn bị tiếp quản toàn bộ mảng kinh doanh của Starbucks tại 7 thị trường châu Á, bao gồm ở Việt Nam, từ đối tác lâu năm Maxim’s Caterers. Trong một diễn biến khác, Highlands Coffee cũng đang tích cực dọn đường cho một thương vụ IPO dự kiến hoàn tất vào đầu năm 2027 với định giá lên tới 300-400 triệu USD, ngay sau khi nhà sáng lập David Thái củng cố lại quyền chi phối. 

Những động thái này không chỉ là các vụ chuyển giao cổ phần đơn thuần, mà là chỉ dấu báo hiệu một chu kỳ cạnh tranh mới, nơi năng lực tài chính, quy mô và tối ưu vận hành sẽ là lằn ranh sinh tử. 

Việc mảng kinh doanh Starbucks tại Việt Nam được chuyển giao cho một gã khổng lồ bán lẻ như DFI mang đến cả thách thức lẫn cơ hội. Dưới bàn tay định hướng của DFI, chuỗi cà phê biểu tượng này dự kiến sẽ được tích hợp sâu vào hệ sinh thái bán lẻ hiện đại thay vì chỉ vận hành theo mô hình nhượng quyền truyền thống. Sự thay đổi này đi kèm với yêu cầu khắt khe hơn về biên lợi nhuận, đồng thời đặt mục tiêu tạo ra hàng triệu USD hiệu quả vận hành thông qua việc tinh chỉnh chuỗi cung ứng, chi phí quản trị và mặt bằng. 

Dữ liệu kinh doanh cho thấy Starbucks Việt Nam đã duy trì đà tăng trưởng ấn tượng, bứt phá từ mốc hơn 300 tỷ đồng doanh thu năm 2016 lên mức hơn 1.300 tỷ đồng trong những năm gần đây. Dù vậy, để chống chọi với chi phí leo thang, chuỗi đã chủ động đóng cửa các điểm bán mang tính biểu tượng nhưng kém hiệu quả thương mại như Press Club, Lan Viên hay Rex Hotel. Dòng vốn đầu tư mới đang được dịch chuyển về các khu dân cư trẻ, trung tâm thương mại mới và khu căn hộ cao cấp. 

Đặc biệt, sự bổ nhiệm ông Hồ Mai Hồ vào vị trí CEO, lãnh đạo người Việt đầu tiên của Starbucks Việt Nam, đã khẳng định rõ định hướng thấu hiểu sâu sắc thị hiếu bản địa và tăng tính linh hoạt trong chiến lược vận hành tại chỗ. Dưới sức ép tái cấu trúc từ DFI, chiến lược sắp tới sẽ loại bỏ mục tiêu mở rộng ồ ạt để tập trung thanh lọc các cửa hàng kém hiệu quả, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua ứng dụng ERP nhằm cắt giảm lãng phí nguyên vật liệu và nâng cấp chương trình khách hàng thân thiết. 

Song song với những chuyển động của khối ngoại, Highlands Coffee cũng đang rốt ráo tái cấu trúc nguồn vốn. Tập đoàn mẹ Jollibee Foods Corporation (Philippines) đã giảm tỷ lệ sở hữu, chuyển giao phần lớn quyền kiểm soát về lại tay nhóm sáng lập thông qua thương vụ trị giá 2.300 tỷ đồng. Đây là bước đệm chiến lược quan trọng giúp Highlands Coffee dọn đường huy động 300-400 triệu USD qua đợt IPO sắp tới, từ đó củng cố nguồn vốn bành trướng và thiết lập tiêu chuẩn minh bạch tài chính mới cho toàn bộ thị trường. 

Highlands Coffee tiếp tục tăng trưởng 2 con số về lợi nhuận trong 6 tháng đầu năm, với mức lãi hơn 730 tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 6, chuỗi có 1.062 cửa hàng, phần lớn ở Việt Nam. Mỗi ngày chuỗi này thu về mức lãi hơn 4 tỷ đồng. Tập đoàn Jollibee từng chia sẻ hiệu quả lợi nhuận của Highlands Coffee đến từ việc kiểm soát chi phí và vận hành theo mô hình tinh gọn ở cấp độ từng cửa hàng. Lợi thế cốt lõi giúp Highlands Coffee chiến thắng bài toán tài chính là khả năng “đọc vị” bất động sản đô thị. Bằng thiết kế module linh hoạt, chuỗi dễ dàng len lỏi vào các chung cư hay ngã tư hẹp, tối ưu hóa từng m2 để vừa phục vụ tại chỗ, vừa đóng vai trò “bếp” cho các nền tảng giao hàng đồ ăn trực tuyến. 

Việc Highlands Coffee chính thức chạm mốc 1.000 cửa hàng đang thu hút sự chú ý của giới kinh doanh F&B, đồng thời đặt ra những bài toán hóc búa về quản trị. Ông Nguyễn Thái Bình, Giám đốc Học viện Concepts, đồng sáng lập nền tảng Mapdy.vn, nhận định ở quy mô 1.000 cửa hàng, không ai có thể kiểm soát bằng mắt thường hay cảm tính nữa, mà mọi thứ phải chuyển sang hệ thống: SOP (chuẩn hóa quy trình), KPI (đo lường hiệu suất), kiểm toán, đào tạo, công nghệ và văn hóa vận hành. Ông Bình cũng chỉ ra một rủi ro tiềm ẩn liên quan đến hiệu quả tài chính khi bành trướng thần tốc. 

Theo Market Research Future, quy mô thị trường cà phê Việt Nam (tính trên toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất và thương mại) được dự báo tăng từ 4,34 tỷ USD năm 2025 lên hơn 8,5 tỷ USD vào năm 2035. Ảnh: TL

Cuộc chiến mặt bằng, chi phí và sự phân hóa khốc liệt. Thị trường cà phê chuỗi Việt Nam hiện không còn là bức tranh màu hồng của sự bùng nổ dễ dãi dù quy mô đã đạt 725 triệu USD vào năm ngoái, ghi nhận mức tăng trưởng 27% và đứng thứ 2 Đông Nam Á, theo dữ liệu của Momentum Works. Hiện tại, 4/5 chuỗi đồ uống dẫn đầu thị trường đều là các doanh nghiệp nội địa, bao gồm Highlands Coffee, Trung Nguyên Legend, The Coffee House và Phúc Long. 

Tuy nhiên, áp lực chi phí đang dần vắt kiệt biên lợi nhuận của các chuỗi lớn. Lý giải vì sao các doanh nghiệp F&B âm thầm rời thị trường, iPOS.vn cho rằng, bài toán chi phí đang trở thành áp lực âm thầm cắt giảm biên lợi nhuận của các doanh nghiệp F&B. Trong đó, chi phí mặt bằng là gánh nặng lớn nhất, chiếm từ 25-55% doanh thu, cao gấp 2-3 lần tiêu chuẩn quốc tế.

Chẳng hạn, mặt bằng tại số 2 Công xã Paris, phường Sài Gòn, TP.HCM, đối diện Nhà thờ Đức Bà và gần Bưu điện Thành phố, có cửa hàng Highlands Coffee hiện kinh doanh tại đây. Thông tin khảo sát từ thị trường môi giới cho thấy mức giá được ước tính khoảng 30.000 USD/tháng, tương đương hơn 750 triệu đồng. Ngay cả một góc phố của Starbucks cũng ngốn từ 7-9 tỷ đồng/năm tiền mặt bằng. 

Sức ép này khiến nhiều chuỗi cà phê phải thu hẹp hoặc đóng cửa. Chẳng hạn, chi gần 244 tỷ đồng mua The Coffee House, Tập đoàn Golden Gate đang gánh khoản lỗ 73,7 tỷ đồng từ chuỗi cà phê này năm 2025. Đến cuối năm ngoái, chuỗi chỉ còn 78 cửa hàng, chủ yếu tập trung tại TP.HCM, Hà Nội và một số tỉnh lân cận. Con số này giảm thêm 15 cửa hàng so với thời điểm chuyển nhượng, cho thấy quá trình tái cấu trúc và đóng các điểm bán kém hiệu quả vẫn đang tiếp diễn.

Bối cảnh khắc nghiệt buộc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy cạnh tranh. Bà Weihan Chen, Trưởng Bộ phận Nghiên cứu tại Momentum Works, phân tích: “Những thương hiệu chiến thắng trong tương lai ngoài có đồ uống ngon, mạng lưới lớn nhất, họ phải sở hữu hệ thống vận hành mạnh”. 

Đồng quan điểm, ông Thue Quist Thomasen, CEO Decision Lab, nhấn mạnh rằng cuộc đua trên thị trường F&B đang chuyển dịch trọng tâm: “Trong giai đoạn tới, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có khả năng tạo ra trải nghiệm nhất quán, duy trì giá trị thương hiệu và thích ứng nhanh với nhu cầu tiêu dùng”.

Theo Market Research Future, quy mô thị trường cà phê Việt Nam (tính trên toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất và thương mại) được dự báo tăng từ 4,34 tỷ USD năm 2025 lên hơn 8,5 tỷ USD vào năm 2035. Cuộc đua khốc liệt trên thị trường F&B Việt Nam đang chính thức bước sang thời kỳ của tài chính hóa và quản trị hệ thống. Thay vì theo đuổi sự bành trướng bằng mọi giá, lợi thế sinh tử sẽ thuộc về những doanh nghiệp có khả năng tinh gọn chuỗi cung ứng, duy trì dòng tiền mạnh và mang lại trải nghiệm nhất quán.