Sóng franchise mới

Thị trường nhượng quyền (franchise) tại Việt Nam đang bước vào một chu kỳ thanh lọc chưa từng có. Kỷ nguyên mà các thương hiệu quốc tế chỉ cần đặt bảng hiệu tại mặt bằng đắc địa ở TP.HCM hay Hà Nội để thu tiền nhanh chóng đã chính thức khép lại. Một trật tự mới đang được thiết lập, xoay quanh các thế lực tài chính được gọi là mega-franchisee.

Thập niên 2000 từng chứng kiến mô hình nhượng quyền mang đậm tính “lãng mạn” thời Phở 24, nơi doanh nghiệp bành trướng số lượng cốt để tạo tiếng vang, phớt lờ việc biên lợi nhuận bị bào mòn bởi mặt bằng đắt đỏ. Bước sang năm 2026, sự lãng mạn đó đã hoàn toàn biến mất. Các nhà đầu tư hiện đại tiếp cận nhượng quyền như một danh mục đầu tư tài chính thuần túy. Bất kỳ thương hiệu nào không chứng minh được mô hình tài chính chống chọi với lạm phát sẽ lập tức bị loại bỏ. 

Đây là một cuộc chơi có biên lợi nhuận mỏng. Đối với ngành nhà hàng, biên lợi nhuận gộp tiêu chuẩn chỉ dao động từ 10-15%. Các nhà đầu tư ngày càng thận trọng hơn với những hệ thống mà bên nhượng quyền kiếm lời bằng cách bán thiết bị hoặc sản phẩm bị đội giá. 

Ngành F&B chiếm khoảng 80% tổng số thương hiệu nhượng quyền tại Việt Nam - thị trường có mật độ F&B dày đặc nhất Đông Nam Á với tỷ lệ 1 cửa hàng/300 dân. Động lực tăng trưởng chính nằm ở mảng đồ uống. Báo cáo của Momentum Works (tháng 3/2026) cho thấy, quy mô chuỗi đồ uống tại Việt Nam đã vượt 1,3 tỷ USD, xếp thứ 3 Đông Nam Á. Trong đó, chuỗi cà phê đạt 725 triệu USD (tăng 27% so với năm 2023) và chuỗi trà đạt 617 triệu USD (tăng 28%). 

Tuy nhiên, sự bùng nổ ồ ạt đã để lại hệ lụy. Giai đoạn 2021-2023, Mixue từng dẫn đầu cuộc đua khi đạt mốc 1.000 cửa hàng với mức giá rẻ 25.000-30.000 đồng/ly. Nhưng đến năm 2025, Mixue thừa nhận đã đóng cửa hơn 400 điểm bán quốc tế, chủ yếu tại Việt Nam và Indonesia để “tối ưu hóa vận hành dài hạn”. Mật độ cửa hàng quá dày đặc, có nơi vài cửa hàng cùng thương hiệu cạnh tranh trong bán kính chưa tới 1 km, đã kéo giảm doanh thu trung bình. Số lượng điểm bán của Mixue tại Việt Nam đã giảm đáng kể so với con số 1.304 cửa hàng vào tháng 9/2024. 

Trong khi khối ngoại thu mình, các chuỗi nội địa lại vươn lên nhờ chiến lược linh hoạt. Milano Coffee đã vượt qua Highlands Coffee để trở thành chuỗi đồ uống lớn nhất Việt Nam với khoảng 2.500 cửa hàng, nhờ mô hình nhượng quyền chi phí thấp tập trung vào khu dân cư và thị trường tỉnh. 

Thời điểm đó, bà Bùi Thị Ngọc Trinh, Giám đốc Cyber Hub, cho biết các mô hình nhượng quyền tinh gọn có doanh thu trung bình trên mỗi m2 có thể đạt 4,2 triệu đồng, cao hơn so với 4 triệu đồng của mô hình truyền thống. Thời gian hoàn vốn cũng khá ngắn, từ 6 tháng đến 1 năm, trong khi mô hình truyền thống thường mất từ 2-5 năm. Xu hướng đáng chú ý thứ 2 là bán hàng đa thương hiệu (multi-brand selling) nhằm tối đa hóa doanh thu và cung cấp trải nghiệm đa dạng cho khách hàng. 

Làn sóng cắt giảm chi tiêu của người tiêu dùng cùng áp lực khắc nghiệt từ cấu trúc chi phí vận hành tại Hà Nội và TP.HCM đang tạo ra một đợt dịch chuyển địa lý sâu sắc. Dòng vốn franchise hiện chảy mạnh về các thị trường thứ cấp như Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ và Bình Dương. Tại đây, chi phí mặt bằng và nhân công “mềm” hơn, kết hợp với dư địa chi tiêu của tầng lớp trung lưu đang mở rộng, tạo ra biên lợi nhuận ròng hấp dẫn hơn nhiều so với các đô thị hạt nhân. 

Cùng với đó, nguồn cung nhà đầu tư nhận quyền đang được bổ sung bởi làn sóng công chức rời bộ máy nhà nước và nhân sự bị sa thải từ khu vực tư nhân đầu năm 2025 do áp lực kinh tế. Ngành F&B trở thành bến đỗ khởi nghiệp cho những người có vốn nhưng thiếu kinh nghiệm quản lý. Theo ông Robert Beausoleil, Giám đốc Focus Consulting, đơn vị nhượng quyền có tỷ lệ thành công cao hơn đáng kể so với không nhượng quyền. Tỷ lệ đóng cửa của các đơn vị kinh doanh độc lập trong vòng 5 năm là từ 35-50%, nhưng trong lĩnh vực nhượng quyền, con số này chỉ từ 10-20%.

Tuy nhiên, trật tự thị trường không còn là sân chơi của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Đòi hỏi về vốn khởi điểm để tham gia vào các chuỗi chuẩn hóa đang tạo ra rào cản lớn. Trong lĩnh vực cà phê, Highlands Coffee yêu cầu vốn ban đầu từ 170.000-250.000 USD, cùng 7% phí nhượng quyền và 5% phí quản lý hằng tháng. Ở mảng trà sữa, các thương hiệu cao cấp như Gong Cha hay Yi He Tang thu phí từ 700 triệu đến 1 tỷ đồng; nhóm giá rẻ như Mixue chỉ thu 46,8 triệu đồng/3 năm. Trong lĩnh vực thức ăn nhanh, KFC áp dụng mức phí 45.000-50.000 USD/cửa hàng (chưa gồm phí mặt bằng, vật chất)...

Nắm bắt bài toán dòng vốn, các quỹ đầu tư tư nhân (PE) và định chế tài chính đang chuyển hướng sang thâu tóm các chuỗi F&B có sẵn doanh thu ổn định thay vì đầu tư vào startup từ con số không, nhằm đảm bảo dòng tiền dương và rút ngắn thời gian xây dựng. Xu hướng mega-franchisee đang bắt đầu định hình thị trường Việt Nam. Các tên tuổi lớn như Mesa Group, IPPG và Good Day Hospitality đang đóng vai trò thâu tóm mạng lưới và quản lý danh mục đa thương hiệu. Chẳng hạn, IPPG nhận nhượng quyền các thương hiệu Mỹ như Domino’s, Burger King, Popeyes, trong khi Mesa quản lý Texas Chicken, MK Restaurants và Hachiban Ramen... Bằng cách sở hữu hàng chục cửa hàng, họ tối ưu hóa chi phí nhân sự, đàm phán mặt bằng và biến nhượng quyền thành một công cụ quản trị tài sản thực thụ. 

Thị trường franchise Việt Nam đã cởi bỏ chiếc áo phát triển nóng để khoác lên mình bộ vest của một nền kinh tế trưởng thành, minh bạch nhưng không khoan nhượng. Đối với dòng vốn lớn, thời đại của những tay chơi bốc đồng đã khép lại. Đây chính thức là kỷ nguyên của kỷ luật tài chính và những thương vụ thâu tóm hệ thống sinh lời quy mô lớn.