Hoa phai, rác lại

Như thường lệ, cứ khoảng 2-3 giờ sáng tại chợ hoa Hồ Thị Kỷ, hàng ngàn bó hoa bắt đầu được bốc dỡ khỏi xe tải để phân phối đi khắp TP.HCM. Chỉ vài giờ sau, những bó hoa đó tiếp tục chảy vào các cửa hàng, khách sạn, nhà hàng, văn phòng hay các đơn hàng quà tặng trong dịp lễ. Đến cuối ngày, thứ còn sót lại ở khu chợ không chỉ là hoa héo mà còn là mớ rác dày từ lớp bọc ny-lon, dây buộc nhựa, bao tải, thùng carton, mút xốp, giấy gói - những “phụ tùng” đi kèm với hoa để bảo quản hoa không hư gãy trên đường vận chuyển - xen lẫn với những lá cành bị thải bỏ nằm ngổn ngang trong đống rác hữu cơ và nước thải...

Vào những dịp cao điểm như lễ Valentine 14/2, Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 hay Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, lượng hoa tiêu thụ tăng vọt kéo theo lượng rác cũng phình to. Theo dữ liệu từ nền tảng vật liệu tuần hoàn LoopNet Asia, chỉ riêng tuần cao điểm 8/3 tại TP.HCM đã có khoảng 500.000 bó hoa được tiêu thụ. Lượng nhựa thải ra từ giấy gói, nơ, ruy băng và mút xốp đi kèm ước tính dao động từ 15-35 tấn chỉ trong vòng 7 ngày.

Một ngành nghề vốn gắn với cái đẹp và cảm xúc lại đang tạo ra một dạng rác thải ít được nhắc tới trong đời sống đô thị. Người ta thường mặc định hoa là sản phẩm “xanh”, nhưng thứ đi kèm với nó lại là một chuỗi vật liệu công nghiệp khó phân hủy và khó tái chế. Một bó hoa chỉ tồn tại vài ngày, trong khi phần rác để lại có thể tồn tại hàng trăm năm ngoài môi trường.

Bà Trần Thị Hoa, Chủ tịch Hội đồng sáng lập kiêm Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Xanh (GreenHub), đồng sáng lập Liên minh Không rác Việt Nam, cho rằng hoa đúng là sản phẩm tự nhiên, nhưng nếu rác thải từ hoa không được thu gom và xử lý phù hợp thì vẫn tạo ra tác động tiêu cực đến môi trường.

Phần lớn áp lực môi trường của ngành hoa không nằm ở bông hoa, mà nằm ở lớp phụ kiện đi kèm. Khảo sát thực địa bằng công nghệ quét hồng ngoại (NIR) do LoopNet Asia thực hiện tại 185 cửa hàng hoa ở TP.HCM vào tháng 3/2026 cho thấy một bó hoa hiện nay không chỉ là hoa mà còn là một “tổ hợp nhựa”. Trung bình, mỗi bó chứa khoảng 30-70 gram nhựa từ giấy gói, nơ, ruy băng và xốp cắm hoa. Các vật liệu như bóng kính, túi bọc hay mút xốp chủ yếu là nhựa PS, PP, PE hoặc PVC là những loại có thời gian phân hủy rất dài. Trong đó, PS và PVC rất khó tái chế và có thể phát sinh khí độc hại khi bị đốt.

Ngay cả những vật liệu khiến người tiêu dùng cảm thấy “xanh” hơn cũng chưa thực sự thân thiện với môi trường. Giấy phủ lớp nhựa, chẳng hạn, thường tạo cảm giác thân thiện với môi trường hơn, nhưng thực tế lại khiến quá trình tái chế khó khăn và tốn kém hơn nhiều vì phải qua công đoạn tách giấy khỏi nhựa.

Nghịch lý nằm ở chỗ, một bó hoa ngày nay đôi khi được thiết kế để lên hình đẹp hơn là để giảm rác thải. Khách hàng càng chuộng những bó hoa lớn, nhiều lớp giấy và phụ kiện thì thị trường càng có “động lực” sản xuất thêm bao bì dùng một lần. Điều đáng nói là phần lớn chi phí môi trường của ngành hoa hiện không nằm trong giá bán sản phẩm. Người mua trả tiền cho vẻ đẹp của bó hoa, còn chi phí xử lý ô nhiễm, rác thải và áp lực lên hệ thống đô thị lại do xã hội gánh chịu.

Thực ra, dấu chân môi trường của một bó hoa bắt đầu từ rất sớm. “Những chi phí này chưa được phản ánh đầy đủ vì chi phí môi trường như ô nhiễm đất, nước, không khí do sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu, bao bì nhựa khó phân hủy, khó tái chế thường bị bỏ qua, người tiêu dùng thường chi trả sản phẩm trực tiếp tại cửa hàng mà chưa có đủ thông tin về chi phí môi trường ở tất cả các khâu sản xuất và có thể là chưa sẵn sàng cho việc chi trả này”, bà Hoa nhận định. Những chi phí này không xuất hiện trên hóa đơn mua hàng nên chúng gần như vô hình trong nhận thức của người tiêu dùng.

Trong khi đó, rác thải từ hoa hiện gần như được xử lý chung với rác sinh hoạt. Hoa héo vốn là rác hữu cơ thường bị trộn lẫn với ny-lon, giấy phủ nhựa và mút xốp, khiến việc phân loại và tái chế trở nên khó khăn hơn. Điều đó đồng nghĩa hệ thống xử lý rác đô thị phải gánh thêm chi phí cho một loại rác vốn chưa từng được nhìn nhận như một vấn đề riêng biệt. Cuối cùng, phần lớn vẫn quay về bãi chôn lấp hoặc lò đốt.

Ở nhiều nước, ngành hoa đã bắt đầu đối mặt với áp lực thay đổi. Khảo sát của Sustainable Floristry Network với hơn 1.200 cửa hàng hoa toàn cầu cho thấy khoảng 2/3 vẫn sử dụng floral foam là loại mút xốp cắm hoa phổ biến từ thập niên 1950. Trong số này, 72% cho biết họ đổ nước thải chứa các hạt mút xốp xuống cống hoặc bồn rửa. Bà Rita Feldmann, sáng lập Sustainable Floristry Network, từng thừa nhận: “Đối với một ngành nghề vốn tôn vinh thiên nhiên, chúng ta thực chất lại đang góp phần tạo thêm các vấn đề môi trường khi sử dụng sản phẩm này”.

Tại Việt Nam, lượng tiêu dùng hoa ngày càng tăng ở các đô thị lớn. Vì thế, áp lực môi trường từ ngành hoa có lẽ sẽ không còn là câu chuyện có thể bỏ qua. Thay đổi khả thi nhất lúc này không chỉ nằm ở phía cửa hàng mà còn ở lựa chọn của người tiêu dùng. “Cửa hàng có thể truyền thông nhiều hơn về những bó hoa đẹp tự nhiên, hạn chế bao bì hoặc dùng vật liệu tái sử dụng, thân thiện với môi trường. Còn người tiêu dùng cũng cần chủ động từ chối những bó hoa có quá nhiều lớp trang trí và sẵn sàng chi trả cho các lựa chọn bền vững hơn”, bà Hoa nói. 

Có lẽ đã đến lúc ngành hoa không chỉ được nhìn bằng cảm xúc hay tính thẩm mỹ, mà còn phải được nhìn như một ngành tiêu dùng đang tạo ra áp lực môi trường thực sự.