Bão lũ trong báo cáo tài chính

Từ các đợt đứt gãy chuỗi cung ứng do thiên tai đến yêu cầu khắt khe từ các quỹ đầu tư toàn cầu, dữ liệu khí hậu đang ngày càng trở nên quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp.

Khi dữ liệu khí hậu ngang với số liệu tài chính
Khi bão Yagi càn quét qua miền Bắc Việt Nam, nó không chỉ quật ngã cây cối hay phá hủy hạ tầng. Trong các phòng họp hội đồng quản trị và ban điều hành, cơn bão đã lập tức biến những cảnh báo môi trường trừu tượng thành một cuộc khủng hoảng tài chính hiện hữu: nhà máy ngừng hoạt động, công nhân không thể tới xưởng, đơn hàng trễ hạn và dòng tiền bị tắc nghẽn. 

Từ một sự kiện thời tiết cực đoan, tác động lan truyền theo dây chuyền qua rủi ro nhân sự, vận hành và dòng tiền. Câu hỏi đặt ra cho giới kinh doanh Việt Nam hiện nay không còn là liệu biến đổi khí hậu có ảnh hưởng đến họ hay không, mà là họ đã chuẩn bị đến đâu để chống chịu. 

“Rủi ro khí hậu hiện nay chính là rủi ro kinh doanh”, Tiến sĩ Allinnettes Adigue, Giám đốc Mạng lưới GRI ASEAN, nhận định tại một hội thảo mới đây. Theo bà Adigue, các rủi ro hiện nay hiếm khi xuất hiện riêng lẻ mà tạo ra hiệu ứng domino. Các ngân hàng cần tính toán tác động của thời tiết đến dòng tiền, các quỹ đầu tư tìm kiếm chiến lược chuyển đổi dài hạn, trong khi các tập đoàn đa quốc gia bắt buộc phải sàng lọc rủi ro môi trường và xã hội ngay từ mạng lưới nhà cung cấp cấp thấp nhất. 

Tình trạng phơi nhiễm thiên tai của Việt Nam vô cùng rõ ràng: gần 24% dân số đang sống trong vùng nguy cơ thảm họa khí hậu. Từ nguy cơ sụt lún và ngập lụt ven biển ở TP.HCM đến nạn xâm nhập mặn và mất đất tại đồng bằng sông Cửu Long, chuỗi cung ứng nông nghiệp cùng hạ tầng phụ trợ đang gánh chịu áp lực trực tiếp. 

Thực tế này khiến góc nhìn của giới đầu tư toàn cầu thay đổi căn bản. Dữ liệu từ GRI chỉ ra rằng 79% nhà đầu tư tổ chức hiện coi thông tin rủi ro khí hậu quan trọng ngang hàng với các chỉ số tài chính truyền thống và 55% thành viên hội đồng quản trị xếp biến đổi khí hậu vào nhóm rủi ro đặc biệt nghiêm trọng. 

Báo cáo khí hậu giờ đây đóng vai trò như một bức tranh X-quang quản trị, giúp dòng vốn nhìn rõ điểm yếu trong chuỗi giá trị và năng lực thích ứng của mô hình kinh doanh. “Nhà đầu tư không chỉ hỏi doanh nghiệp có báo cáo phát triển bền vững hay chưa. Họ muốn biết thông tin trong báo cáo có cho thấy doanh nghiệp đang quản trị những rủi ro đó và đã có kế hoạch thích ứng, phục hồi hay không”, Tiến sĩ Allinnettes Adigue nhấn mạnh. 

Tập trung vào giá trị thực
Sự chuyển dịch từ đánh giá sản phẩm sang đánh giá toàn bộ quá trình sản xuất đang buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi tư duy cạnh tranh. Lợi thế giá rẻ hay năng suất đơn thuần không còn đủ. Khả năng đo lường và cung cấp dữ liệu xanh minh bạch mới là tấm vé giữ chân đơn hàng và tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Bà Esther An, thành viên Hội đồng Giám sát GRI và Giám đốc Phát triển bền vững của City Developments Limited, nhấn mạnh rằng dữ liệu đáng tin cậy và có thể so sánh là nền tảng xây dựng niềm tin, gia tăng sức chống chịu và thu hút vốn đầu tư. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra một báo cáo đẹp mắt để quảng cáo, mà là giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng, tạo ra giá trị kinh doanh thực tế và chứng minh ESG đã được tích hợp trực tiếp vào chiến lược cốt lõi. 

Khung tư duy này dựa trên nguyên lý “tính trọng yếu kép” (double materiality): một mặt đánh giá tác động của doanh nghiệp ra môi trường và xã hội, mặt khác đo lường chiều ngược lại - các biến động bền vững ảnh hưởng thế nào đến doanh thu, chi phí và giá trị doanh nghiệp. Khi 2 chiều được đặt song song, dữ liệu lập tức trở thành công cụ điều hành. 

Để dữ liệu phát triển bền vững trở thành căn cứ phân bổ vốn và lựa chọn đối tác, yêu cầu chuẩn hóa và kiểm chứng đang được đẩy mạnh. Ông Nguyễn Công Minh Bảo, Giám đốc Quốc gia GRI tại Việt Nam, cho biết việc chuẩn hóa dữ liệu trong nước đang được thúc đẩy theo hướng số hóa. Dữ liệu thu thập qua các biểu mẫu sẽ chuyển thành ngôn ngữ máy đọc được, cho phép các tổ chức tài chính và nhà đầu tư đối chiếu tức thì với các tiêu chí toàn cầu. Việc áp dụng phân loại học của GRI cũng giúp doanh nghiệp loại bỏ tình trạng phải làm nhiều bộ hồ sơ rời rạc cho từng đối tác khác nhau. 

Áp lực minh bạch này đang lan nhanh đến cả các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) - lực lượng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng nhưng thường thiếu hụt nhân sự chuyên môn lẫn công cụ đo lường. 

Tiến sĩ William L. Nolten, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Điều hành Golden Gate BCE Group, nhận định năng lực cạnh tranh tương lai của ngành nông nghiệp - thực phẩm phụ thuộc hoàn toàn vào các chuỗi giá trị minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc và có khả năng chống chịu. Việc thực hành phát triển bền vững và minh bạch dữ liệu không chỉ hướng tới tăng trưởng có trách nhiệm, mà còn là chìa khóa cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn tài chính cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa này.