"Không xanh, không lấp đầy": Luật chơi khắc nghiệt đang định hình lại ngành xây dựng

Cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam đang chuyển hóa thành áp lực thực tế cho mọi ngành nghề, đặc biệt là xây dựng và bất động sản. Thêm vào đó, việc cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu ngày càng thắt chặt đòi hỏi mọi tuyên bố xanh phải được kiểm chứng bằng những con số cụ thể.

Khi chủ động "xanh" là tấm vé sinh tồn

Dòng vốn FDI thế hệ mới đang thiết lập những bộ tiêu chuẩn bền vững khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, "Không xanh, không lấp đầy" không chỉ là chủ đề của một tọa đàm tại Diễn đàn “Solar & Storage Live Vietnam 2026”, mà đã thực sự trở thành luật chơi mới của bất động sản công nghiệp và thương mại Việt Nam.

Tại buổi tọa đàm, cảnh báo về rủi ro "bị động" nếu doanh nghiệp chậm chân trong chuyển đổi của bà Nguyễn Trình Thùy Trang, Phó Tổng Giám đốc khối vận hành Coteccons nêu bật lên một thực tế mà ngay cả các nước tiên tiến như Pháp, Đức cũng đang phải đối mặt. Còn tại Việt Nam, nếu hiện các công trình không theo bộ tiêu chí xanh thì 5 - 10 năm nữa, khi các quy định của Chính phủ về Net Zero trở nên khắt khe, doanh nghiệp sẽ phải quay lại để sửa chữa, cải tạo. “Nếu bây giờ không làm thì sau này cũng phải làm. Lúc đó chi phí có thể gấp 10 lần so với việc đầu tư đúng ngay từ đầu”, bà Thùy Trang cho biết.

Để tránh rơi vào thế bị động, sự chuẩn bị từ sớm của doanh nghiệp là cực kỳ cần thiết. “Nếu đang thi công mới nghĩ đến việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh thì chi phí điều chỉnh sẽ rất lớn. Nhưng nếu tính toán ngay trên bản vẽ từ kết cấu, cơ điện, mặt dựng đến vật liệu, mức chênh lệch chi phí sẽ không đáng kể. Công trình xanh thành công đòi hỏi mối quan hệ giữa chủ đầu tư và tổng thầu phải là đối tác chiến lược thay vì bên giao - bên nhận”, bà Trang chia sẻ.

Theo bà Thùy Trang, giờ đây khi các tiêu chuẩn quốc tế như LEED, LOTUS hay cơ chế CBAM ngày càng thắt chặt, mọi tuyên bố xanh đều phải được kiểm chứng bằng dữ liệu, con số cụ thể, việc “tẩy xanh - greenwashing” gần như là điều bất khả thi.

Bà Trang chia sẻ đối với các dự án đạt chuẩn quốc tế như nhà máy LEGO Việt Nam, nhà máy Suntory PepsiCo, nhà máy Pandora hay nhiều công trình đạt chứng nhận LEED khác đều phải trích xuất báo cáo tiêu thụ định kỳ 6 tháng hoặc 1 năm về tiêu thụ năng lượng và phát thải. Đây không chỉ là cơ sở để đơn vị vận hành tối ưu hiệu quả công trình mà còn giúp chủ đầu tư duy trì các tiêu chuẩn xanh trong dài hạn.

EIC: Định hình chuẩn xanh từ vạch xuất phát

Để tránh tình trạng "sự đã rồi" dẫn đến chi phí điều chỉnh khổng lồ, Coteccons khuyến nghị áp dụng mô hình Early Involvement Contractor (EIC), sự tham gia sớm của nhà thầu ngay từ giai đoạn phát triển dự án. Theo phân tích của bà Thùy Trang, việc để chủ đầu tư, tư vấn thiết kế và tổng thầu cùng ngồi lại từ đầu mang đến những lợi thế cho cơ quan chức năng - chủ đầu tư - tổng thầu.

“Làm công trình xanh là một chặng đường dài chứ không phải greenwashing. Điều quan trọng là công trình phải xanh hoài, xanh mãi, chứ không phải chỉ xanh lúc bàn giao”, bà Trang nêu.

Nhưng điều quan trọng nhất để thu hẹp khoảng cách giữa thiết kế và vận hành, theo bà Thùy Trang nằm ở hai điểm:

Thứ nhất là dữ liệu để phục vụ công trình xanh. Một công trình xanh trên bản vẽ chỉ thực sự "xanh" khi nó tiếp tục vận hành hiệu quả. Vì vậy, nhà thầu bàn giao không chỉ công trình, mà cả nền tảng dữ liệu cho đơn vị vận hành. Tại Coteccons, đội ngũ thực hiện kiểm kê khí nhà kính 6 tháng một lần, tạo nên cơ sở dữ liệu thực tế để đơn vị vận hành tiếp quản và quản trị dựa trên số liệu, thay vì bắt đầu lại từ con số không.

Thứ hai là sự đồng hành ngay từ ngày đầu. Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, nhà thầu và đơn vị vận hành cần ngồi lại với nhau ngay từ ngày đầu tiên của dự án, để những gì được thiết kế đều khả thi khi vận hành, và để đơn vị vận hành có đủ nhận thức, kỹ năng tiếp quản các trang thiết bị, tiện ích xanh của công trình.

Từ thực tiễn triển khai nhiều dự án trong và ngoài nước, bà Trang nhận định phát triển bền vững không còn là một lựa chọn mang tính hình ảnh mà đang trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao các tiêu chuẩn ESG và giảm phát thải.

Đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh rằng không một công trình xanh nào có thể tạo nên từ nỗ lực đơn lẻ và Coteccons tiếp tục định hướng phát triển với vai trò đối tác chiến lược, đồng hành cùng chủ đầu tư từ giai đoạn hoạch định, thiết kế đến thi công và vận hành công trình.