"Điểm bùng phát" 5.000 USD

Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước một cột mốc mang tính biểu tượng nhưng cũng đầy sức nặng về mặt cấu trúc. Tuy nhiên, việc chuyển dịch từ “tích trữ truyền thống” sang thị trường vốn hiện đại lại là một bài toán hóc búa hơn dự kiến.

Bước ngoặt hành vi tài chính

Tại những quán cà phê vỉa hè nhịp điệu nhanh ở Hà Nội hay TP.HCM, câu chuyện về giá vàng và đất đai thường át vía các chỉ số chứng khoán. Đây là một nghịch lý thú vị: Việt Nam đang đứng rất sát ngưỡng cửa của sự giàu có hiện đại, nhưng tư duy tài chính của đại đa số vẫn bám trụ ở những giá trị cũ.

Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP bình quân đầu người của Việt Nam hiện đạt 4.960 USD. Trong kinh tế học phát triển, con số 5.000 USD được coi là “điểm bùng phát” cho những thay đổi sâu rộng trong hành vi tài chính của một quốc gia.

Chia sẻ về cột mốc này, ông Vương Khắc Huy, CFA, Công ty Quản lý Quỹ Dai-ichi Life Việt Nam, nhận định: “Khi thu nhập bình quân đầu người vượt ngưỡng 5.000 USD, đây là mức tương đối, mang tính khái niệm, thể hiện rằng người dân có xu hướng tìm đến các kênh đầu tư rủi ro hơn với kỳ vọng sinh lời cao hơn để gia tăng tài sản, trong đó thị trường chứng khoán là một lựa chọn hấp dẫn”.

Đồng quan điểm, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý Tài sản, Khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam, nhấn mạnh đây là một điểm ngoặt cấu trúc, khi thu nhập thoát khỏi vùng chi tiêu thiết yếu để chuyển sang tích lũy tài sản và đầu tư tài chính. Thực tế, nếu tính theo sức mua tương đương (PPP), thu nhập của Việt Nam đã đạt 14.100 USD vào năm 2024. Tầng lớp trung lưu dự kiến sẽ tăng gấp đôi, từ 13% năm 2023 lên 26% vào năm 2026, tạo nên một nhóm trung lưu trẻ với khả năng tích lũy rõ rệt.

Thói quen cũ, rào cản mới 

Dù tích sản gia tăng với mức tiết kiệm nội địa tương đương 25-27% GDP, dòng tiền của người Việt vẫn đang chảy vào những két sắt tĩnh lặng. Cấu trúc tiết kiệm hiện vẫn nghiêng hẳn về vàng và bất động sản, trong khi tỉ trọng vào chứng khoán hay quỹ hưu trí còn rất thấp.

Báo cáo năm 2025 của TVAM cho thấy một thực trạng đáng suy ngẫm: ngay cả ở phân khúc thu nhập trên 1 tỉ đồng/năm, tiền gửi tiết kiệm vẫn chiếm tới 34-59% danh mục. Điều này ngược lại với các quốc gia như Mỹ hay Singapore, nơi hơn 30% tài sản được phân bổ vào cổ phiếu niêm yết.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở thói quen. Mức độ hiểu biết tài chính của người dân Việt Nam hiện dưới 25%, thấp hơn nhiều so với mức 60-70% ở các nước phát triển. Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Giám đốc Ban Kinh doanh và Marketing, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), chỉ ra một góc nhìn trực diện: “Rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thiếu kiến thức, mà là thiếu hệ thống và cơ chế để kiến thức tài chính trở thành một phần tất yếu trong đời sống thường ngày”.

Bà Minh phân tích thêm, trẻ em thiếu giáo dục tài chính chính thống, trong khi các định chế lớn như ngân hàng hay bảo hiểm chưa chủ động dẫn dắt, khiến người dân dễ bị cuốn vào tâm lý “đầu tư nóng” hoặc tin vào các tổ chức không uy tín.

Trong bối cảnh Việt Nam cần một lượng vốn khổng lồ để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, việc phát triển thị trường vốn trở thành yêu cầu then chốt. Giải pháp, theo bà Minh, là phải “quản lý niềm tin”, biến giáo dục tài chính thành một hành trình song hành để người dân nhận ra rằng đầu tư bài bản và dài hạn mới là con đường bền vững nhất.

“Thách thức then chốt không phải là tạo thói quen tiết kiệm, mà ở việc chuyển dòng tiết kiệm từ kênh truyền thống sang các công cụ tài chính dài hạn và đa dạng”, bà Hạnh đúc kết.

Một điểm nghẽn đáng chú ý nằm ở mức độ hiểu biết tài chính của người dân còn khá thấp, hiện dưới 25%, trong khi con số này tại các nền kinh tế phát triển dao động trong khoảng 60-70%. 

Có thể thấy, Việt Nam đang đứng trước một vận hội lớn. Ngưỡng 5.000 USD có thể là bệ phóng đưa Việt Nam “hóa rồng”, nhưng nó cũng đòi hỏi một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý tài sản cá nhân. Nếu không thể khơi thông dòng vốn đang nằm im trong vàng và đất, cỗ máy kinh tế sẽ thiếu đi nhiên liệu quan trọng nhất để bứt phá. 

Có thể bạn quan tâm 

Thời điểm vàng của ngành quản lý tài sản