Sóng PE mới

Thị trường vốn Việt Nam đang bước vào một khúc quanh mang tính lịch sử. Trút bỏ dần lớp áo của một thị trường cận biên vốn dĩ chỉ phụ thuộc vào những dòng tiền đầu cơ ngắn hạn và dễ bay hơi, nền kinh tế quy mô hơn 400 tỷ USD này đang dịch chuyển mạnh mẽ hướng tới sự trưởng thành thực thụ về mặt định chế. 

Sự trở lại của những thương vụ IPO lớn

Xu hướng chuyển mình này được neo giữ bởi những nền tảng vĩ mô vững chắc. Điểm bùng nổ đầu tiên và được kỳ vọng nhất chính là lộ trình nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi do FTSE dẫn dắt. Đây là một cú hích chiến lược, dự kiến sẽ kích hoạt sự xoay trục khổng lồ của các dòng vốn quốc tế với quy mô hàng tỷ USD bắt đầu ngay từ tháng 9 năm nay.

Sự thay đổi về chất của thị trường không chỉ nằm ở các chỉ báo vĩ mô, mà đang được hiện thực hóa qua sự nhộn nhịp trở lại của các thương vụ chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO). Các tên tuổi lớn như Masan Consumer, chuỗi nhà thuốc Long Châu hay nền tảng ẩm thực Golden Gate đang dẫn dắt cuộc chơi mới.

Việc khơi thông dòng chảy IPO vào thời điểm này mang một ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Nó không chỉ đơn thuần tạo ra thanh khoản cho doanh nghiệp trong bối cảnh chi phí vốn đắt đỏ, mà còn đóng vai trò là một “lối thoát” mang tính sống còn đối với các quỹ và nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân (PE - private equity). Khi dòng tiền được chốt lời và thu hồi, nó ngay lập tức xoay vòng, trở thành nguồn nhiên liệu thiết yếu để kích hoạt một chu kỳ đầu tư mới.

Cuộc sàng lọc của dòng tiền trọng yếu

Dưới góc nhìn của bà Manisha Shah, Giám đốc Cấp cao tại Tập đoàn Công nghệ MoMo, Chính phủ Việt Nam đã có một bước tiến dài khi chuyển đổi vai trò từ người giám sát thuần túy sang vị thế của một người đồng hành chiến lược. Đại diện của MoMo nhấn mạnh, Chính phủ thậm chí đang bước đầu đảm nhận vai trò như một “nhà đồng đầu tư” thông qua các quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ hỗ trợ, tạo ra nền tảng cơ cấu lai (hybrid) giúp các startup vượt qua thung lũng thiếu hụt thanh khoản.

Tuy nhiên, kỷ nguyên của tiền rẻ đã kết thúc. Trong suốt giai đoạn bản lề 2023-2024, toàn bộ hệ sinh thái gọi vốn đã trải qua một cuộc sàng lọc khắt khe. Các quỹ đầu tư dỡ bỏ chiến lược rót vốn dàn trải dựa trên tâm lý “đánh cược xác suất”, chuyển sang lựa chọn cực kỳ kỹ lưỡng và chỉ đặt niềm tin vào những doanh nghiệp có cốt lõi kinh doanh vững chắc.

Dù bộ lọc ngày càng gắt gao, quy mô vốn lại bùng nổ ở những điểm rơi chất lượng. Báo cáo Đổi mới sáng tạo và đầu tư vốn tư nhân Việt Nam chỉ ra rằng, dòng vốn PE tăng lên 4 tỷ USD vào năm 2025, cao nhất từ trước đến nay. Số lượng giao dịch lớn tăng gấp đôi, từ 23 lên 46 thương vụ, minh chứng cho sự quay trở lại của các dòng tiền lớn có tính thẩm định cao. Phân khúc tầm trung là thỏi nam châm hút tiền với kỷ lục 12 thương vụ. Đặc biệt, lĩnh vực hàng tiêu dùng thiết yếu bứt phá khi hút trọn 1,2 tỷ USD, mức đỉnh trong thập kỷ qua. Dòng vốn đầu tư tăng trưởng (growth equity) cũng phục hồi mạnh mẽ lên mức cao nhất kể từ năm 2021, phát đi tín hiệu rõ ràng: dòng tiền thông minh đang hướng tới tiềm năng tăng trưởng dài hạn.

Trong môi trường vốn ngày càng chọn lọc, tiêu chuẩn để lọt vào mắt nhà đầu tư tổ chức đã được nâng lên rõ rệt. Theo bà Nguyễn Thanh Thảo, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS), doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào câu chuyện tăng trưởng mà phải chứng minh được năng lực thực thi sắc bén, sức bền bỉ trước biến động vĩ mô và khả năng kiến tạo giá trị thặng dư thực sự. Lãnh đạo TVS chỉ ra 3 tiêu chí cốt lõi, gồm năng lực và kỷ luật thép của đội ngũ sáng lập; mô hình kinh doanh khả thi với lộ trình tạo ra dòng tiền thực chất; tính chính trực và khung quản trị vững chắc. 

Dẫu bức tranh vĩ mô hứa hẹn, chặng đường hút vốn ngoại của Việt Nam vẫn tồn tại những chốt chặn. Khúc mắc lớn nhất là sự chênh lệch giữa chuẩn mực kế toán nội địa (VAS) và quốc tế (IFRS). Để lọt vào ra-đa của các định chế quản lý vốn khổng lồ như BlackRock hay Fidelity, doanh nghiệp Việt phải dỡ bỏ rào cản về cấu trúc pháp lý. Ông Michael Padarin, Trưởng Bộ phận Quỹ đầu tư tại Carey Olsen Hong Kong, nhấn mạnh, “sự quen thuộc” là chất xúc tác then chốt quyết định tốc độ giải ngân. Các tổ chức phân bổ vốn toàn cầu không muốn lãng phí nguồn lực thẩm định những cấu trúc doanh nghiệp lạ lẫm.

Chính vì thế, việc thiết lập pháp nhân tại các trung tâm hải ngoại như Quần đảo Cayman, bang Delaware hay Singapore đã trở thành tiêu chuẩn vàng. Sức hấp dẫn của các cấu trúc này đến từ sự minh bạch và cơ chế trung lập về thuế. Chúng cung cấp lá chắn hoàn hảo, đảm bảo nguồn vốn không bị áp thuế 2 lần ở cấp độ quỹ, tối ưu hóa lợi nhuận cho nhà đầu tư khi thoái vốn và chuyển dòng tiền sinh lời về quốc gia sở tại.

Trong kỷ nguyên biến động, sự ổn định trong cơ cấu quản trị và nền tảng kinh doanh bền vững chính là giá trị cốt lõi đắt giá nhất, là ngọn hải đăng thực sự thu hút dòng vốn thông minh trên toàn cầu.