Hệ điều hành ESG

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, từ dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng đến xung đột địa chính trị, sự bền bỉ của doanh nghiệp không tự nhiên mà có. Quản trị doanh nghiệp (chữ Governance trong ESG) chính là “hệ điều hành” giúp chuyển hóa cam kết thành tăng trưởng bền vững, thu hút đầu tư và tạo lợi thế cạnh tranh tại Việt Nam. Năng lực quản trị tốt giúp doanh nghiệp phát hiện rủi ro nhanh chóng, đưa ra quyết định quyết đoán và phục hồi mạnh mẽ trong nghịch cảnh. 

Ba yếu tố thúc đẩy chuẩn mực quản trị 

Quản trị doanh nghiệp đang trở thành ưu tiên hàng đầu xuất phát từ 3 yếu tố chính. Thứ nhất, chuỗi cung ứng toàn cầu nâng cao chuẩn mực: các tập đoàn đa quốc gia ngày càng khắt khe về giám sát lao động, kiểm soát bên thứ 3 và yêu cầu dữ liệu ESG đáng tin cậy. Việc quản trị yếu kém có thể làm mất đơn hàng hoặc dẫn đến các hợp đồng bất lợi. Ngoài ra, Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp (CSRD) từ châu Âu cũng buộc các nhà cung cấp phải minh bạch thông tin nhất quán. 

Thứ 2, yêu cầu khắt khe từ nhà đầu tư và bên cho vay: các ngân hàng và tổ chức xếp hạng tín nhiệm (như Moody’s, S&P) đều đưa chất lượng quản trị vào đánh giá rủi ro. Doanh nghiệp có quản trị tốt thường dễ dàng tiếp cận nguồn vốn, hưởng mức giá vốn ưu đãi và xây dựng được quan hệ tài trợ dài hạn. 

Thứ 3, độ tin cậy của dữ liệu ESG: báo cáo ESG đang chuyển từ mục đích tiếp thị sang đo lường thực chất nhằm giảm rủi ro “tẩy xanh” (greenwashing). Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thu thập dữ liệu ESG nhưng số doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực báo cáo được công nhận hoặc có bên thứ 3 đảm bảo xác minh độc lập vẫn còn ít. Thách thức cốt lõi nằm ở việc đo lường và báo cáo một cách hiệu quả, vốn thường bị cản trở bởi tình trạng dữ liệu rời rạc, phân tán.

Chân dung quản trị tốt cho phát triển bền vững
Quản trị bền vững không đòi hỏi sự hoàn hảo mà cần tính kỷ luật và thực tế. Trước hết, cần phân công trách nhiệm rõ ràng, có sự chỉ đạo minh bạch từ hội đồng quản trị và một lãnh đạo chuyên trách thuộc ban điều hành để đảm bảo tiến độ triển khai. 

Bên cạnh đó, lồng ghép ESG vào cốt lõi kinh doanh, tập trung vào các ưu tiên thiết thực như năng lượng, an toàn lao động hay tiêu chuẩn chuỗi cung ứng, đồng thời gắn lộ trình này với ngân sách và mục tiêu vận hành. 

Xây dựng nền tảng kiểm soát cũng là yếu tố quan trọng khi doanh nghiệp thiết lập quy tắc ứng xử, chính sách chống hối lộ, kênh phản ánh và quy trình thẩm định nhà cung cấp. Quản trị chặt chẽ bên thứ 3 là lớp khiên bảo vệ doanh nghiệp trong quá trình mở rộng quy mô. 

Các lỗ hổng kiểm soát thường xuất hiện nhất chính ở “hệ sinh thái mở rộng” của doanh nghiệp: nhà cung cấp, nhà thầu, đại lý. Ở Đông Nam Á, nhiều vụ án kinh tế do chính bên thứ 3 của doanh nghiệp gây ra. Quản trị bên thứ 3 chặt chẽ không phải là chuyện “có thì tốt, không có thì thôi”, đó là cách doanh nghiệp tự bảo vệ mình trong quá trình mở rộng.

Doanh nghiệp phải nắm rõ nguồn gốc và quy trình rà soát dữ liệu trước khi công bố, coi quản lý dữ liệu ESG như dữ liệu tài chính. Dù 82% doanh nghiệp Việt Nam đã thu thập dữ liệu ESG, chỉ 43% áp dụng chuẩn mực được công nhận và 32% có xác minh độc lập. 

Cuối cùng, gắn ESG vào đánh giá hiệu quả (KPI), biến mục tiêu bền vững thành các chỉ số đánh giá lãnh đạo hữu hình (như mức sử dụng năng lượng, tỷ lệ an toàn), có người chịu trách nhiệm rõ ràng. 

Cơ quan quản lý tạo nền tảng, toàn hệ thống nâng tiêu chuẩn
Cơ quan quản lý đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra một sân chơi bình đẳng thông qua các kỳ vọng rõ ràng về công bố thông tin và chuẩn mực hành xử. Việc triển khai những tiêu chuẩn xanh theo từng giai đoạn sẽ giúp cả tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ áp dụng ESG hiệu quả hơn. 

Ngoài ra, toàn bộ hệ thống bao gồm ngân hàng, đơn vị kiểm toán, hiệp hội và các tổ chức xếp hạng cần phối hợp để thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu, cung cấp biểu mẫu chung giúp giảm chi phí tuân thủ. Ngành ngân hàng có thể đóng góp bằng cách kết nối các bên liên quan và chia sẻ thông lệ quốc tế để hỗ trợ khách hàng. 

Từ góc nhìn của chúng tôi trong lĩnh vực ngân hàng, cơ hội nằm ở việc kết nối các bên liên quan, chia sẻ thông lệ quốc tế và hỗ trợ khách hàng củng cố quản trị và báo cáo, không phải như một hoạt động “đánh bóng thương hiệu” mà như một lộ trình thực tế để tăng sức bền và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam cần năng lực thực thi dựa trên nền tảng quản trị vững chắc. Làm tốt quản trị, niềm tin sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia và tăng trưởng bền vững sẽ là kết quả tất yếu.