Váng sữa đã nổi

Bức tranh kinh doanh ngành sữa quý I/2026 đang chứng kiến một sự phân hóa vô cùng khắc nghiệt: tăng trưởng doanh thu không còn đồng nghĩa với việc đem lại nhiều lợi nhuận. Tính đến ngày 11/5/2026, dữ liệu từ 5 doanh nghiệp ngành sữa niêm yết cho thấy tổng doanh thu thuần đạt 21.773 tỷ đồng, tăng 21,9% so với cùng kỳ năm trước. Đi kèm với đó, tổng lợi nhuận ròng bứt phá mạnh mẽ 48,4%, chạm mốc 3.177 tỷ đồng. 

Lợi nhuận tương phản

Bề mặt tăng trưởng này thực chất đang che đậy một cuộc chiến về biên lợi nhuận gay gắt. Trong khi nhóm đầu ngành bứt tốc mạnh mẽ nhờ tối ưu vận hành, nhiều doanh nghiệp hạng trung lại đang bị bào mòn thành quả bởi cuộc đua chi tiền khuyến mãi và áp lực lãi vay từ các dự án mở rộng. 

Quý đầu năm 2026 tiếp tục khẳng định sức mạnh của Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk). Công ty mang về 16.178 tỷ đồng doanh thu, tăng 24,6% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, lợi nhuận ròng tăng tới 54,9%, đạt 2.458 tỷ đồng. Kết quả này đến từ chiến lược phòng vệ hiệu quả thông qua quản trị tồn kho và tối ưu hóa giá vốn hàng bán, giúp bảo vệ biên lợi nhuận gộp trước biến động thị trường. 

Cụ thể, Vinamilk đã mạnh tay tăng giá trị hàng tồn kho lên hơn 7.399 tỷ đồng, tăng 13,3% so với thời điểm đầu năm. Cùng chung hệ sinh thái, Công ty Giống bò sữa Mộc Châu (Mộc Châu Milk) cũng ghi nhận kết quả tích cực với doanh thu 741,5 tỷ đồng và lợi nhuận ròng tăng 68%. 

Tham vọng của Vinamilk không dừng lại ở đó. Trong năm 2026, Công ty dự kiến rót tới 4.128 tỷ đồng cho hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản. Nguồn lực này sẽ được phân bổ cho hệ sinh thái đa dạng bao gồm: Vinamilk, mảng bò sữa, Thanh Hoa LLC, Vietsugar, Lao-Jagro, Angkormilk, Mộc Châu Milk, Vilico và Driftwood. Đặc biệt, các đại dự án đang được đẩy nhanh tiến độ để kịp đưa vào vận hành ngay trong quý II/2026, bao gồm: trang trại Mộc Châu Milk có công suất 4.000 con bò; trang trại Bình Định có công suất 4.000 con bò; trang trại Tây Ninh 2 công suất lên tới 8.000 con bò. 

Ở một diễn biến bất ngờ khác, Công ty Sữa Quốc tế LOF (mã IDP) vươn lên trở thành tâm điểm với mức sinh lời đột biến. Mặc dù doanh thu thuần chỉ nhích nhẹ 3,7%, đạt 1.901 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế lại nhảy vọt 128%, chạm mốc 244 tỷ đồng. 

Sự phục hồi ấn tượng của LOF đến từ việc Hãng đã quyết liệt siết chặt chi phí vận hành. Trong năm 2025, chi phí bán hàng tăng vọt đã trực tiếp bóp nghẹt lợi nhuận ròng của LOF, thậm chí đẩy Công ty vào tình trạng thua lỗ trong một số quý. Tuy nhiên, bước sang quý I/2026, nhờ đưa khoản chi phí bán hàng này quay lại mức bình thường (xấp xỉ giai đoạn năm 2024), lợi nhuận ròng của LOF đã bật tăng mạnh mẽ. 

Trái ngược với nhóm dẫn đầu, bài toán đánh đổi lợi nhuận lấy thị phần đang đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế kẹt. Công ty Đường Quảng Ngãi (mã QNS), đơn vị sở hữu thương hiệu sữa đậu nành Fami, là một minh chứng tiêu biểu. Mặc dù doanh thu thuần của Công ty tăng trưởng tới 21,7% (đạt 2.763 tỷ đồng), lợi nhuận ròng lại gần như giậm chân tại chỗ ở mức 391,5 tỷ đồng. 

Nguyên nhân trực tiếp cản bước tăng trưởng của Đường Quảng Ngãi nằm ở các khoản chi khổng lồ cho hệ thống phân phối và marketing. Trong quý I/2026, Công ty đã phải chi tới 431,5 tỷ đồng cho các hoạt động bán hàng, tăng vọt 61% so với mức 267,8 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước. Bất chấp nỗ lực tích cực dự trữ hàng tồn kho lên hơn 2.066 tỷ đồng để tối ưu lợi nhuận gộp, gánh nặng chi phí vận hành đã ăn mòn phần lớn thành quả kinh doanh của Hãng. 

Tình cảnh tại Công ty Sữa Hà Nội (Hanoimilk) thậm chí còn ảm đạm hơn. Sở hữu các nhãn hiệu như IZZI hay Naturalmilk, Công ty chứng kiến doanh thu thuần trong quý lùi về mức 189,6 tỷ đồng, giảm 1,4% so với năm trước. Dù doanh thu đi lùi, Hãng vẫn phải gồng gánh chi phí bán hàng tăng gần 30%, chạm mức gần 22 tỷ đồng. Hệ quả tất yếu là lợi nhuận ròng của Hanoimilk sụt giảm tới 53,7%, chỉ còn vỏn vẹn 3,7 tỷ đồng. 

Năm 2026 không chỉ là cuộc chiến về sản phẩm mà còn là cuộc chiến của các kênh phân phối. Kênh bán lẻ truyền thống (tạp hóa - GT) đang chứng kiến đà suy giảm thị phần tại các đô thị lớn cấp 1. Thay vào đó, mô hình cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử lên ngôi. Dữ liệu từ Metric Analytics về thị trường thương mại điện tử đầu năm 2026 cho thấy các từ khóa “sữa ít đường”, “sữa hạt” bùng nổ trên Shopee và TikTok Shop. 

Tuy nhiên, việc đưa sữa lên online mang đến rủi ro khổng lồ về quản lý hạn sử dụng và đồng bộ tồn kho đa kênh. Những doanh nghiệp lớn sở hữu hệ thống ERP lõi mạnh mẽ như Vinamilk hay TH true Milk tiếp tục chiếm ưu thế trong cuộc chơi chuỗi cung ứng phức tạp này.

Chuyển dịch tăng trưởng giá trị 

Tại Đại hội cổ đông năm 2026, bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk, cho biết, trong bối cảnh chưa có yếu tố đột biến tích cực, cùng với những biến động khó lường từ kinh tế và địa chính trị, sức mua nhiều khả năng chưa thể phục hồi mạnh trong ngắn hạn.

Bên cạnh đó, thị trường nội địa đang chịu áp lực cạnh tranh không nhỏ từ bên ngoài. Tận dụng Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA), dòng vốn và sản phẩm từ châu Âu đang đổ bộ mạnh mẽ. Đặc biệt, theo số liệu của Ủy ban Thực phẩm Ireland (Bord Bia), xuất khẩu sữa chất lượng cao từ quốc gia này sang Việt Nam trong năm 2025 đã đạt trên 33 triệu EUR, tăng vọt 20% so với cùng kỳ. 

Dòng sữa bò ăn cỏ từ châu Âu đang trực tiếp thách thức các phân khúc cận cao cấp và cao cấp của Vinamilk và TH true Milk. Sự gia tăng nhập khẩu sữa không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn cho thấy sự đa dạng hóa nguồn cung của các doanh nghiệp Việt Nam. Những thương hiệu sữa ngoại như Abbott (Mỹ), Aptamil (Pháp), FrieslandCampina (Hà Lan) đang mở rộng thị phần tại Việt Nam, đặc biệt thông qua các kênh thương mại điện tử.

Số liệu từ Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA) cho thấy, quy mô ngành sữa Việt Nam tiếp tục được mở rộng trong năm 2025 khi tổng doanh thu toàn thị trường vượt 133.000 tỷ đồng, duy trì xu hướng tăng trong nhiều năm liên tiếp. Trong giai đoạn 2020-2025, thị trường ghi nhận mức độ tập trung cao với nhóm 5 doanh nghiệp lớn chiếm hơn 70% tổng giá trị. Phân khúc sữa nước là sân nhà của các thương hiệu nội như Vinamilk, TH true Milk và các doanh nghiệp trong nước khác. 

Trong khi đó, phân khúc sữa bột mang lại lợi thế cho các thương hiệu ngoại, dịch chuyển mạnh sang phân khúc cao cấp (premium) - nơi có các tên tuổi lớn như Abbott, Nestlé, Mead Johnson. Nhóm thương hiệu ngoại đã mở rộng thị phần rõ rệt nhờ các dòng sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt, công thức cao cấp (HMO, DHA, Colostrum). 

Theo Nikkei Asia, NutiFood sẽ đầu tư vào Mỹ, nhằm mở rộng trang trại và tận dụng bằng sáng chế dinh dưỡng mới được cấp. Doanh nghiệp cũng đã thành lập Công ty NutiFood America Nutrition Science và dự kiến đầu tư 3 triệu USD vào lĩnh vực chăn nuôi bò sữa hữu cơ cùng một đối tác Mỹ. Các kế hoạch còn lại bao gồm xây dựng nhà máy tại Mỹ để chế biến sữa thành sữa bột phục vụ xuất khẩu về Việt Nam.

Tại phân khúc sữa thực vật, doanh nghiệp nội áp đảo hoàn toàn. Vinasoy (thuộc Công ty Đường Quảng Ngãi) và Vinamilk chiếm tổng cộng hơn 80% thị phần. Riêng Vinasoy giữ vị thế dẫn đầu ngành sữa thực vật với hơn 56% thị phần, đặc biệt là mảng sữa đậu nành. 

Bà Mai Kiều Liên nhận định, thị trường sữa Việt Nam còn nhiều dư địa, dự báo trong 3-5 năm tới các ngành hàng sẽ tiếp tục tăng trưởng tốt là sữa thực vật, sữa bột cho người lớn, sữa chua men sống, các dòng sản phẩm sữa cao đạm. “Các ngành hàng không tăng trưởng mạnh nhưng vẫn tiếp tục duy trì gồm sữa nước, sữa bột cho trẻ em, sữa chua ăn và sữa đặc”, bà Liên cho biết.

Có thể thấy, ngành sữa Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch từ tăng trưởng sản lượng sang tăng trưởng giá trị. Xu hướng người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm chất lượng cao hơn, giá trị lớn hơn thay vì tiêu thụ số lượng nhiều. Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Quang Trung, Chủ tịch VDA, cho biết, ngành sữa đang mở rộng hệ sinh thái với sự trỗi dậy của khu vực FDI và các dòng sản phẩm hiện đại (như kem, trà sữa, thức uống dinh dưỡng), giúp đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị cho toàn chuỗi cung ứng.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam, cho rằng, bình quân sữa tiêu thụ trên đầu người của Việt Nam còn khá thấp so với khu vực, trong khi một ngành công nghiệp sữa phát triển đúng nghĩa phải có ngành chăn nuôi bò và gia súc cho sữa làm gốc. Để thực sự giành lại thị phần ở phân khúc sữa bột và các sản phẩm giá trị gia tăng cao, doanh nghiệp Việt Nam cần giải quyết bài toán cốt lõi: tự chủ nguồn nguyên liệu, kiểm soát chặt chẽ chuỗi giá trị và đầu tư mạnh mẽ vào R&D để tạo ra các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp về chất lượng với hàng ngoại nhập. 

Thị trường sữa Việt Nam năm 2026 đã bước qua giai đoạn tăng trưởng dễ dãi. Bức tranh tài chính phân hóa trong quý I phát đi một tín hiệu rõ ràng mang tính quy luật của thị trường F&B hiện đại: quy mô (scale) và kỷ luật tài chính (financial discipline) là điều kiện kiên quyết để sinh tồn. Sân chơi giờ đây thuộc về những tay chơi biết cách tối ưu từng đồng chi phí trên mỗi lít sữa bán ra.