Vốn lớn đã bơm

Những thay đổi mới nhất trong chính sách tiền tệ cho thấy một chiến lược kép táo bạo: một mặt nới lỏng các giới hạn an toàn để bơm vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, mặt khác phát động một động lực lớn nắn dòng tiền về hệ thống ngân hàng chính thức. 

Tháo gỡ điểm nghẽn vốn

Theo Thông tư 25/2026/TT-NHNN (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026), Ngân hàng Nhà nước tăng tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn từ mức 30% lên 40%. Đây là một sự đảo chiều đáng chú ý, bởi trong nhiều năm trước đó, cơ quan quản lý đã kiên định siết chặt tỷ lệ này từ 40% xuống 37%, 34% và chạm đáy ở mốc 30% vào tháng 10/2023 nhằm giảm đòn bẩy rủi ro. 

Bên cạnh đó, nhằm giảm áp lực tức thời, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN cho phép các ngân hàng tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào công thức tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR). Quy định này giúp nhóm ngân hàng Big 4 lập tức có thêm hàng chục ngàn tỷ đồng dư địa cho vay mà không phải chạy đua tăng lãi suất huy động. 

Bộ phận phân tích của Công ty Chứng khoán VCBS ước tính Thông tư 25 có thể giúp tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn tăng thêm 10% (nới trần từ 30% lên 40%), tương đương với lượng dư nợ trung, dài hạn tối đa có thể bơm thêm vào nền kinh tế ước đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng.

Đây là con số đáng chú ý khi nền kinh tế đang trong cơn khát vốn để tài trợ cho các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, chuyển đổi năng lượng, khu công nghiệp và nhà ở xã hội. Trong bối cảnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán chưa đủ sâu, hệ thống ngân hàng thương mại đang phải dùng tiền gửi ngắn hạn để gánh chu kỳ tăng trưởng dài hạn. 

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), cho biết, để tạo ra 1 đồng tăng trưởng kinh tế, Việt Nam hiện cần tới khoảng 2,5 đồng tăng trưởng tín dụng, cho thấy áp lực lớn đối với dòng vốn và ổn định vĩ mô. Theo dữ liệu từ SSI Research, tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) thực tế hiện đã lên khoảng 112%, vượt xa ngưỡng 85%. Ngay cả nhóm Big 4 cũng tiến sát ngưỡng quy định về thanh khoản. Điều đó cho thấy dòng tiền trong hệ thống đang bị kéo căng để đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược Thị trường tại Công ty Chứng khoán HSC, nhận định, các biện pháp điều hành gần đây được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống tài chính trong những tháng cuối năm. Trong bối cảnh cơ quan quản lý đang thúc đẩy dòng vốn vào các dự án hạ tầng và dự án chiến lược, triển vọng thanh khoản được đánh giá tích cực hơn, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ cho hoạt động tín dụng, đầu tư công và thị trường tài chính.

Đi kèm với việc bơm vốn, Chính phủ thiết lập một vòng siết pháp lý để đưa dòng tiền nhàn rỗi trong dân cư vào hệ thống. Các quy định mới đang dồn mọi thành phần kinh tế vào quỹ đạo chuyển đổi số như thị trường vàng, minh bạch hóa dòng tiền bán lẻ và doanh nghiệp, quản lý chặt thị trường ngoại tệ tự do. Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước cũng ra tay dẹp bỏ triệt để hành vi kinh doanh chênh lệch lãi suất VND/USD ngay trong hệ thống ngân hàng. 

Không có “bữa tiệc tín dụng”

Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng Các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam năm 2025 đã lên tới khoảng 145%, mức khá cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này cho thấy hệ thống ngân hàng vẫn đang gánh phần lớn vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế, trong khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng để chia sẻ áp lực.

Dù Thông tư 25 mang lại kỳ vọng về hàng triệu tỷ đồng dư địa vốn mới, nhưng đối với các doanh nghiệp, đây không phải là “bữa tiệc tín dụng dễ dãi”. Có những rủi ro và xu hướng thị trường cốt lõi cần phải đưa vào chiến lược kinh doanh. Khi ngân hàng được dùng tới 40% vốn ngắn hạn cho vay dài hạn, họ buộc phải cạnh tranh khốc liệt thu hút dòng tiền trung hạn để cân đối thanh khoản. Hơn nữa, việc neo lãi suất VND hấp dẫn là công cụ duy nhất để chống lại áp lực rút vốn và giữ tỷ giá khi lỗ hổng trục lợi tỷ giá đã bị bịt kín. 

Ông Cao Việt Hùng, phụ trách phân tích ngành ngân hàng của Công ty Chứng khoán ACBS, lưu ý các giải pháp nới tỷ lệ thanh khoản chủ yếu mang tính hỗ trợ trong ngắn và trung hạn. Về dài hạn, áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn chịu tác động từ các yếu tố mang tính cấu trúc như tăng trưởng xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước còn hạn chế và tình trạng bội thu ngân sách. Do đó, việc nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công vẫn là những yếu tố quan trọng để cải thiện thanh khoản một cách bền vững.

Trong khi đó, chuyên gia của VCBS nhấn mạnh việc nới lỏng giới hạn này cũng làm gia tăng yêu cầu đối với công tác quản trị rủi ro thanh khoản các ngân hàng, trong bối cảnh cơ cấu nguồn vốn của hệ thống ngân hàng. Bởi hiện nguồn vốn vẫn chủ yếu dựa vào tiền gửi ngắn hạn dưới 12 tháng (chiếm 80-90% tổng tiền gửi), trong khi nhu cầu tín dụng của nền kinh tế tập trung nhiều ở các khoản vay trung và dài hạn. 

“Điều này có thể làm gia tăng chênh lệch kỳ hạn giữa tài sản và nguồn vốn, cũng như yêu cầu chiến lược tối ưu hóa danh mục và quản trị rủi ro thanh khoản hợp lý của các ngân hàng cho từng giai đoạn”, chuyên gia VCBS phân tích.

Chính sách chỉ giúp các ngân hàng linh hoạt hơn trong cơ cấu sử dụng nguồn vốn hiện có giữa các kỳ hạn. Hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào khả năng huy động vốn, thanh khoản của từng ngân hàng cũng như nhu cầu hấp thụ vốn của nền kinh tế. Dư địa tín dụng mới sẽ phân hóa theo sức khỏe của từng ngân hàng. Giới chuyên gia khuyến nghị mức trần 40% chỉ nên áp dụng cho các ngân hàng có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) cao và tuân thủ Basel III. Điều này có nghĩa là để vay được vốn trung, dài hạn, doanh nghiệp bắt buộc phải hợp tác với những ngân hàng có nền tảng quản trị thanh khoản xuất sắc, tỷ lệ nợ xấu thấp và nguồn vốn dân cư ổn định.