Sứ giả văn hóa bước ra từ Reality TV

Các chương trình truyền hình thực tế tại Việt Nam đang có sự dịch chuyển rõ rệt, vượt ra khỏi mục đích giải trí thuần túy để trở thành một công cụ hiệu quả trong việc quảng bá văn hóa và thúc đẩy du lịch bền vững. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng toàn cầu, nơi các chương trình truyền hình thực tế kết nối nghệ sĩ với đời sống và văn hóa địa phương.

Khai thác trải nghiệm đời thường
Trong những năm gần đây, một số chương trình truyền hình Việt Nam đã chuyển sang mảng trải nghiệm, khám phá vùng miền và văn hóa, với các tên tuổi như 2 Ngày 1 Đêm, Cuộc Đua Kỳ Thú, Hành Trình Rực Rỡ và Việt Nam Tươi Đẹp...

Nổi bật trong xu hướng này là chương trình Gia Đình Haha, chọn hướng tiếp cận khác biệt. Thay vì tập trung vào các thử thách được thiết kế sẵn, chương trình để dàn nghệ sĩ trẻ (Bùi Công Nam, Ngọc Thanh Tâm, Duy Khánh...) hòa mình vào nhịp sống bản địa. Đại diện ê-kíp sản xuất cho biết họ muốn ghi lại cảm xúc tự nhiên nhất bằng cách để nghệ sĩ thực sự tham gia vào cuộc sống của người dân như trồng lúa, hái chè hay dựng nhà sàn. Điều này giúp câu chuyện văn hóa được kể một cách tự nhiên và chân thật, thay vì theo kịch bản.

Bà Ngô Thị Vân Hạnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn YeaH1, cho biết: “Tôi nhận thấy sau những biến động xã hội, khán giả đang dịch chuyển sang một nhu cầu thưởng thức mới. Thay vì những ồn ào, công chúng hướng sự quan tâm đến những nội dung mang tính chữa lành và có tác động tích cực đến đời sống. Gia Đình Haha chỉ đơn giản là một nhịp cầu, đưa khán giả chạm vào những giá trị nguyên bản ấy. Chúng tôi tin rằng, khi nội dung chạm được đến cảm xúc chân thành, nó sẽ tự khắc có chỗ đứng bền vững trong lòng khán giả”.

Hiệu ứng kinh tế - du lịch 
Sự dịch chuyển này đang tạo ra những tác động kinh tế và xã hội đáng kể. Chẳng hạn, sau tập đầu tiên ghi hình tại Bản Liền, Lào Cai, Gia Đình Haha đã thu hút hơn 2 triệu lượt xem trên YouTube và lọt vào top trending. Lượng đặt phòng tại một homestay địa phương đã tăng khoảng 30-40% sau khi chương trình phát sóng. Khách du lịch đến không chỉ để nghỉ ngơi mà còn để trải nghiệm đời sống bản địa.

Chương trình 2 Ngày 1 Đêm cũng ghi nhận tác động tương tự. Một tập phát sóng tại Ninh Thuận đã giúp lượng đặt phòng homestay tăng khoảng 25-30% và tăng lượt truy cập thông tin du lịch tại các điểm quay. Hành trình của 2 Ngày 1 Đêm trên mảnh đất Kinh Bắc cũng như câu chuyện của đại sứ du lịch Việt Nam tại Hàn Quốc Lý Xương Căn (hậu duệ đời thứ 31 của vua Lý Thái Tổ) vừa được ASEAN Express của Hàn Quốc đưa tin.

“YeaH1 mong muốn mình không chỉ dừng lại ở vai trò một đơn vị sản xuất chương trình, mà còn được làm nghề như một nhà kể chuyện, một người truyền cảm hứng về văn hóa, giải trí thật chạm và có trách nhiệm. Sức sống của một chương trình không chỉ nằm ở số liệu người xem, mà còn ở sự cộng hưởng tích cực và bền vững đến cộng đồng”, bà Hạnh nói.

Xu hướng sử dụng truyền hình thực tế để quảng bá văn hóa và du lịch rất thành công trên thế giới. Mô hình này không phải là mới và đã được áp dụng hiệu quả ở nhiều quốc gia, đặc biệt tại Hàn Quốc và Trung Quốc.

Hàn Quốc là một trong những cái nôi sản xuất chương trình truyền hình thực tế. Các chương trình của họ đã chứng minh tính hiệu quả trong việc kết nối nghệ sĩ với đời sống và văn hóa địa phương với các chương trình: 1 Night 2 Days, Three Meals A Day và Youn’s Kitchen. Trung Quốc cũng khai thác mạnh mẽ xu hướng trên qua các series của Nông Dân Haha, Divas Hit The Road... 

Sự thành công của mô hình này được phản ánh qua số liệu ngành, với thị trường du lịch dựa trên địa điểm quay chương trình truyền hình toàn cầu dự kiến đạt 8,1 tỉ USD vào năm 2033. Yếu tố chính thúc đẩy sự bùng nổ này là nhu cầu trải nghiệm du lịch gắn liền với truyền hình, đặc biệt ở thế hệ Millennials và Gen Z.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc sản xuất các chương trình thực tế khám phá văn hóa không hề dễ dàng, đi kèm với chi phí ghi hình cao, thách thức logistics và yêu cầu phải khảo sát kỹ lưỡng để duy trì tính chân thực. Mặc dù vậy, giá trị mà các chương trình này mang lại đang vượt ra khỏi biên giới quốc gia. Ê-kíp Gia Đình Haha cho biết đã có các nhóm người hâm mộ tình nguyện dịch thuật, làm phụ đề chương trình lên tới 9 ngôn ngữ. Điều này cho thấy những giá trị nhân văn và vẻ đẹp lao động mà chương trình truyền tải có sức hút toàn cầu.

Đại diện ê-kíp sản xuất bày tỏ mong muốn phát triển Gia Đình Haha như một thương hiệu lâu dài, cam kết hợp tác chặt chẽ với cộng đồng và cân bằng số lượng khách nhằm tôn vinh văn hóa, đồng thời duy trì chất lượng trải nghiệm.Họ khẳng định mục tiêu của chương trình là trở thành “sứ giả” hiệu quả cho văn hóa và du lịch Việt Nam trên trường quốc tế, giúp khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ, dễ dàng tiếp cận với văn hóa bản địa, làng nghề truyền thống và các sản phẩm địa phương.