Vỏ ngoài lợi nhuận

Đằng sau mức tăng trưởng lợi nhuận quý thứ 5 liên tiếp đầy ấn tượng của thị trường chứng khoán Việt Nam là một bức tranh phân hóa sâu sắc, nơi đà bứt phá của nhóm bất động sản và các ngành chu kỳ đang che lấp những vết nứt về chất lượng dòng tiền và sức ép chi phí trong nền kinh tế thực. 

Phục hồi không đồng đều
Theo dữ liệu từ FiinTrade tính đến ngày 5/8/2026, lợi nhuận sau thuế của 1.057 doanh nghiệp niêm yết (chiếm 98,8% vốn hóa toàn thị trường) đã tăng 41,2% so với cùng kỳ năm trước. Động lực chính đến từ khối phi tài chính với mức tăng 57,6%, trong khi khối tài chính tăng trưởng 24,4%. Tuy nhiên, nếu bóc tách yếu tố chu kỳ của ngành bất động sản, nhóm vừa vượt qua ngân hàng để chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn nhất thị trường, mức tăng trưởng toàn thị trường sẽ giảm xuống còn 30% và khối phi tài chính chỉ còn tăng 36,1%. 

Kết quả kinh doanh khả quan của các doanh nghiệp đầu ngành được trợ lực bởi bức tranh vĩ mô vững chắc. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 8,39% trong quý II và đạt 8,18% trong nửa đầu năm. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,8%, trong khi tổng mức bán lẻ thực tế (đã loại trừ yếu tố giá) tăng 7,3%. 

Sản xuất công nghiệp cũng ghi nhận nhiều tín hiệu lạc quan về đơn hàng mới và tuyển dụng nhân sự. Dù vậy, ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cảnh báo, tâm lý kinh doanh vẫn thấp hơn giai đoạn trước xung đột Trung Đông và triển vọng sản xuất trong nửa cuối năm vẫn phụ thuộc mật thiết vào các diễn biến địa chính trị toàn cầu. 

Bên cạnh đó, sự phục hồi hiện tại chủ yếu tập trung ở các tập đoàn niêm yết quy mô lớn có lợi thế tiếp cận nguồn vốn rẻ. Ở chiều ngược lại, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 6 tháng đầu năm vẫn tăng 18,8% so với cùng kỳ, cho thấy nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) vẫn đang chật vật tìm kiếm điểm tựa phục hồi. 

Lợi nhuận giảm nhiệt 
Sự tăng trưởng lợi nhuận chủ yếu tập trung vào nhóm bất động sản, năng lượng (nhiệt điện) và các ngành hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa (dầu khí, tài nguyên cơ bản). Trong khi đó, nhóm tiêu dùng nội địa và đầu tư công chỉ mới phục hồi cục bộ. Theo Khối Phân tích Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), biên lợi nhuận ròng của nhóm phi tài chính đã giảm từ 8,5% trong quý I xuống 7,9% trong quý II và dự kiến sẽ tiếp tục lùi về mức 7% trong những quý tới khi các doanh nghiệp bắt đầu tiêu thụ lượng hàng tồn kho giá cao. 

Đối với ngành ngân hàng, dù quy mô tín dụng mở rộng và biên lãi ròng (NIM) có cải thiện nhẹ, áp lực trích lập dự phòng rủi ro tín dụng vẫn bào mòn lợi nhuận. VDSC dự báo tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của ngành sẽ hạ nhiệt từ mức 25% trong quý II xuống còn 21,7% trong quý III. 

Đối với ngành bất động sản, dự báo lợi nhuận quý III có thể tăng đột biến 102,8% so với mức nền rất thấp của năm 2025, nhưng biên lợi nhuận thuần có thể bị thu hẹp do chi phí tài chính duy trì ở mức cao và chi phí bán hàng gia tăng nhằm kích cầu. “Một khoản lợi nhuận có chất lượng cao cần đáp ứng ít nhất 3 điều kiện: doanh thu và lợi nhuận cốt lõi cùng tăng; dòng tiền kinh doanh theo kịp lợi nhuận kế toán; các khoản phải thu, tồn kho và đòn bẩy tài chính không tăng quá nhanh”, ông Lê Quang Hải, Giám đốc Kinh doanh, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, nhận định.

Các chuyên gia phân tích cho rằng đà tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường sẽ khó duy trì khi bước vào nửa cuối năm 2026 do mức nền so sánh của năm 2025 bắt đầu tăng cao. VDSC ước tính tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường trong quý III/2026 sẽ giảm tốc về mức khoảng 23%, gần một nửa so với mức tăng trưởng được ghi nhận trong quý II. 

Trong giai đoạn tới, thị trường sẽ không còn diễn biến theo xu hướng “nước lên thuyền lên”, mà sẽ phân hóa mạnh mẽ theo năng lực nội tại. Các doanh nghiệp được định giá cao sẽ là những đơn vị chứng minh được khả năng chuyển hóa doanh thu thành dòng tiền thực tế, kiểm soát tốt đòn bẩy tài chính và bảo vệ biên lợi nhuận trước các áp lực từ tỷ giá, lãi suất và chi phí logistics.