M&A “ngai vua bút bi” Thiên Long

Trong một động thái đáng chú ý nhất của ngành hàng tiêu dùng những ngày cuối năm 2025, Tập đoàn Kokuyo (Nhật) đã chốt thương vụ M&A Thiên Long (mã TLG), doanh nghiệp được mệnh danh là “vua bút bi” tại thị trường Việt Nam. 

Với mức giá chào mua khoảng 4.700 tỉ đồng (tương đương 185 triệu USD) cho 65% cổ phần, thương vụ này không chỉ đơn thuần là một cuộc chuyển giao quyền lực. Nó đánh dấu một điểm xoay trục chiến lược khi một gã khổng lồ Nhật phải tìm kiếm sự tăng trưởng bên ngoài biên giới lại gặp gỡ một doanh nghiệp Việt Nam đang chạm trần tăng trưởng nội địa.

Việc Kokuyo chấp nhận trả mức giá cao hơn 30% so với thị trường cho thấy họ không mua cổ phiếu mà mua vị thế độc quyền. Mức định giá P/E 15 lần cho một doanh nghiệp sản xuất đang có dấu hiệu chững lại về lợi nhuận là một con số hào phóng.

Nhưng với Kokuyo, con số này là hợp lý, bởi 2 tài sản vô hình khổng lồ. Thứ nhất là hệ thống phân phối với 65.000 điểm bán lẻ (POS) phủ kín cả nước, một mạng lưới mà các đối thủ ngoại phải mất hàng thập kỷ và hàng trăm triệu USD mới có thể xây dựng. Thứ 2, Tập đoàn Thiên Long là một “cash cow” (bò sữa) thực thụ với lượng tiền mặt ròng lớn và lịch sử trả cổ tức tiền mặt đều đặn 20-30% mỗi năm.

Tại sao Thiên Long lại “bán” vào lúc này? Với 60% thị phần bút viết tại Việt Nam, Tập đoàn đã chạm trần của thị trường nội địa. Dữ liệu lịch sử cho thấy Thiên Long đã duy trì mức tăng trưởng doanh thu kép (CAGR) ấn tượng trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, báo cáo tài chính 9 tháng đầu năm 2024 đã phát đi tín hiệu cảnh báo: doanh thu đạt 2.900 tỉ đồng nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 11%. Biên lợi nhuận đang bị bào mòn bởi chi phí nguyên vật liệu và áp lực cạnh tranh gay gắt. 9 tháng đầu năm nay, Thiên Long đạt doanh thu hơn 3.225 tỉ đồng, tăng gần 11% so với cùng kỳ năm trước nhưng lãi sau thuế đạt gần 376 tỉ đồng, giảm 11% do chi phí tăng. 

Đó là chưa kể, theo chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán Phú Hưng, thị trường văn phòng phẩm vẫn hấp dẫn đối với các nhà sản xuất trong khu vực Đông Nam Á. Song các thương hiệu Trung Quốc đang chiếm ưu thế về quy mô và giá thành. Biểu đồ tăng trưởng của Thiên Long chỉ ra đường cong doanh thu đang dần đi ngang. Để phá vỡ đường cong này, họ buộc phải “go global” (vươn ra thế giới). Đây là xu hướng đáng chú ý khi 10 tháng đầu năm 2025, doanh thu mảng xuất khẩu của Thiên Long tăng 9,1%, cao hơn mức 8,5% của nội địa, cho thấy xuất khẩu đang dần trở thành động lực tăng trưởng mới.

Việc tự lực mang thương hiệu Việt ra thế giới là một canh bạc rủi ro và tốn kém. Cái bắt tay với Kokuyo, một tập đoàn sở hữu mạng lưới toàn cầu, là con đường ngắn nhất để đưa sản phẩm FlexOffice ra biển lớn. Trước đó, bà Trần Phương Nga, CEO Tập đoàn Thiên Long, cho biết, một trong các mục tiêu quan trọng của doanh nghiệp là thúc đẩy kinh doanh quốc tế với việc mở rộng thương hiệu FlexOffice và Colokit tại Đông Nam Á, châu Âu và châu Mỹ theo chiến lược “glocalization”. 

Sự kết hợp giữa thương hiệu vở Campus (Kokuyo) và bút viết Thiên Long tạo ra một hệ sinh thái “bundle” (gói sản phẩm) hoàn hảo cho học sinh, sinh viên. Đối với thị trường thiết bị học tập, đây là tín hiệu cho thấy cuộc chơi đã thay đổi: Kokuyo - Thiên Long giờ đây là một thế lực thống trị khó có thể xô đổ tại Việt Nam. 

Việc mua lại Thiên Long cũng sẽ mở rộng hoạt động kinh doanh của Kokuyo bằng cách tận dụng nền tảng bán hàng của Thiên Long tại ASEAN. Mục tiêu là đưa ASEAN trở thành thị trường cốt lõi thứ 4 của Tập đoàn, bên cạnh Nhật, Trung Quốc và Ấn Độ. “Kokuyo là hình mẫu tiêu biểu cho chiến lược mở rộng đầu tư toàn cầu của doanh nghiệp Nhật”, ông Tamotsu Majima, Giám đốc Cấp cao RECOF Corporation, nhận định. “Đây là bước đi then chốt trong chiến lược giúp Kokuyo trở thành “ông hoàng” văn phòng phẩm Đông Nam Á vào năm 2030”, ông nói thêm.

Thương vụ Thiên Long tiếp nối chuỗi sự kiện các ông vua ngành hàng tiêu dùng Việt Nam bán mình cho nước ngoài, điển hình như Kinh Đô - Mondelez (Mỹ); Sabeco - ThaiBev (Thái Lan); Bình Minh - SCG (Thái Lan); Diana - Unicharm (Nhật)... Có thể thấy, các doanh nghiệp Việt Nam thường làm rất tốt giai đoạn khởi nghiệp và chiếm lĩnh thị trường nội địa. Nhưng giai đoạn vươn ra toàn cầu và R&D công nghệ cao là điểm yếu do thiếu vốn và thiếu nền tảng quản trị chuẩn quốc tế. 

Việc Thiên Long bán một phần cho Kokuyo không phải là “mất thương hiệu Việt”, mà là sự chuyên môn hóa trong chuỗi giá trị toàn cầu. Theo dữ liệu của Bank of America (BofA), số thương vụ M&A ở ASEAN năm 2024 tăng 51% so với năm 2023. Hiện nhà đầu tư Trung Quốc và Nhật được dự báo tiếp tục gia tăng hiện diện tại ASEAN, nhờ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và rào cản đầu tư ở Mỹ khiến dòng vốn quay trở lại châu Á. 

“Giữa lúc Mỹ có thể tiếp tục dựng lên các rào cản đối với quyền sở hữu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài, chúng tôi tin rằng các bên mua Trung Quốc và Nhật sẽ dành nhiều thời gian hơn ở ASEAN để triển khai vốn”, ông John Lin, Giám đốc Bộ phận M&A Đông Nam Á của BofA, nhận định. 

Ông Tamotsu Majima cho hay nhà đầu tư Nhật nhận thấy Việt Nam là quốc gia tăng trưởng nổi bật khu vực, sở hữu nhiều hiệp định thương mại tự do và hợp tác chiến lược với các nước, đặc biệt là dư địa hiện diện vẫn rộng lớn. “Việt Nam có khoảng 2.000 công ty Nhật hoạt động, bằng 1/3 so với Thái Lan, nên cơ hội M&A còn rất nhiều”, ông nói.

Theo KPMG, năm 2026 thị trường M&A Việt Nam dự kiến sẽ chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy đầu tư, với trọng tâm quay về các giá trị cốt lõi và dòng tiền bền vững. Thị trường M&A Việt Nam không còn xoay quanh các thương vụ cơ hội, mà đang chuyển sang mua - bán để tái cấu trúc, mở rộng thị phần và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Có thể bạn quan tâm 

Cà phê Việt đi Mỹ